'Ik wil tegenspraak, wrijving geeft glans'

Else Bos is sinds dit voorjaar bestuursvoorzitter van PGGM dat 140 miljard euro pensioenkapitaal beheert. Ze staat te boek als direct en daadkrachtig en houdt van 'professionele conflicten'.

VAN ONZE VERSLAGGEVER FRANK VAN ALPHEN

Terwijl de meeste medewerkers het kantoorpand in de bossen bij Zeist verlaten, vertelt Else Bos in een vergaderzaaltje over haar eerste maanden als topvrouw van 's lands tweede pensioenuitvoerder. Omdat bij PGGM Het Nieuwe Werken in praktijk is gebracht, heeft Bos geen eigen kamer meer. 'Dat went snel. Bovendien ben ik vaak op pad.'

Bos (53), die nooit een glazen plafond heeft ervaren, maakt al jaren lange weken en veel kilometers. 'Ik werk zeventig uur per week. Ik vind hard werken gewoon heel leuk', zegt ze met een licht-Rotterdamse tongval.

Een paar jaar geleden kon zij de lange werkweken nog combineren met haar drie kinderen omdat haar man in deeltijd werkte en haar moeder af en toe bijsprong. Nu zijn de hulptroepen niet meer nodig. 'Onze oudste dochter studeert in Amsterdam en onze zoon in Groningen en gaat een half jaar naar Atlanta. De jongste heeft net haar eindexamen gehaald en vertrekt voor een jaar naar Sydney. Spannend, er breekt een nieuwe fase aan.'

Bos reisde al veel toen ze hoofd beleggingen was bij PGGM. De pensioenuitvoerder beheert zo'n 140 miljard euro voor een vijftal pensioenfondsen. Zorg & Welzijn is met 2,5 miljoen deelnemers de grootste klant. 'Ik vind het belangrijk verder te kijken dan de landsgrenzen. Ik onderhoud contacten met vergelijkbare organisaties in andere landen.'

Bos zit ook in het bestuur van de organisatie van de Verenigde Naties die de criteria voor maatschappelijk verantwoord beleggen opstelt. Zij is een van de Nederlandse beleggers die dit onderwerp op de agenda heeft gezet. PGGM afficheert zich als een betrokken langetermijnbelegger die verder kijkt dan de winstcijfers. 'We beleggen met respect voor mens en omgeving', aldus Bos, die afkomstig is uit de wereld van de cijferaars: ze studeerde als een van de weinige meisjes econometrie.

Duurzaam en verantwoord beleggen gaat niet zonder slag of stoot. Vorig jaar kwam een deel van de Indiaanse bevolking in Mexico in verzet tegen een windmolenpark waarin PGGM belegt. 'Het is donders vervelend. Ik kan alleen maar zeggen dat we werken aan een oplossing.'

Voor Bos zijn de problemen in Mexico geen reden dit soort projecten in de toekomst te mijden. 'We blijven zoeken naar infrastructurele projecten en duurzame energie. Ook in opkomende landen. We hebben onder meer geleerd dat we ons nog beter moeten voorbereiden.'

Dichter bij huis klinkt steeds vaker de roep dat pensioenfondsen meer moeten beleggen in Nederlandse huizen, wegen en bedrijven. Deze week sloten het kabinet en pensioenfondsen een akkoord over een Nederlandse hypotheekinstelling die hypotheken doorverkoopt aan pensioenfonds. 'Wij zaten ook bij dat overleg. Wij zijn blij met het resultaat dat nog verder wordt uitgewerkt. Er moet bijvoorbeeld nog worden onderzocht hoe de Europese Commissie denkt over deze instelling.'

Else Bos ziet nog meer mogelijkheden: 'We staan ook positief tegenover beleggen in Nederlandse infrastructuur. Dat soort projecten past goed bij onze klanten. Die zijn op zoek naar langetermijnbeleggingen met een rendement dat is gekoppeld aan de inflatie. Het pensioengeld zou niet moeten worden gebruikt om kortetermijnproblemen op te lossen.'

De topvrouw pleit voor de bundeling van infrastructurele projecten bij een nationale investeringsinstelling. 'Wij kunnen niet alle afzonderlijke wegen en bouwwerken beoordelen. Bij een clustering van projecten kunnen we in een gespreide portefeuille stappen. We vinden het ook belangrijk dat het geld niet alleen komt van de Nederlandse pensioenfondsen.'

Else Bos is de opvolger van Martin van Rijn die eind vorig jaar staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport werd. In eerste instantie was Bos tijdelijk vervanger, dit voorjaar werd ze benoemd tot CEO. 'Het verschil is dat ik nu intensiever bezig ben met de strategie op de lange termijn. Dat zal niet direct leiden tot grote veranderingen. In mijn vorige functies was ik ook al betrokken bij het uitgestippelde beleid.'

'Medewerkers benaderen me nu soms anders. Ik moet tegenspraak organiseren, want ik geloof in professionele conflicten. Ik geef tegengas en verwacht ook van anderen dat ze zeggen hoe iets beter kan. Ik ben aanhanger van de stelling 'wrijving geeft glans'.

'Sinds ik CEO ben, ben ik een tikje bedachtzamer. In deze positie wordt er meer op je woorden gelet', aldus de bestuursvoorzitter, die haar stijl als direct en daadkrachtig omschrijft.

Bos, die in raad van toezicht van De Nederlandse Opera en het Nationale Ballet zit, wil haar stempel op de organisatie drukken. 'Vergaderingen kunnen korter en ik vraag medewerkers ook kortere stukken te schrijven. En als zich een pensioenfonds bij ons aansluit, betekent dat niet dat we nieuwe mensen aannemen.'

De beleggings- en administratiekosten van pensioenfondsen liggen onder een vergrootglas. 'Er valt nog wat te halen. Wij zijn bijvoorbeeld zelf hedgefondsen gaan selecteren. Dat is goedkoper dan de selectie uit te besteden.'

Bos maakt zich zorgen over de voortdurende onrust over het Nederlandse pensioenstelsel. In Den Haag wordt nog druk gepraat over nieuwe toezichtregels die in 2015 van kracht moeten worden. 'Ik hoop dat er overeenstemming wordt bereikt. De onzekerheid over nieuwe regels is slecht voor het vertrouwen in het pensioenstelsel.'

Voordeel van nieuwe regels is volgens Bos dat fondsen dan duidelijker kunnen uitleggen waar ze voor staan. 'Daarmee verdwijnen de risico's niet. Beleggingsrisico's, het risico dat mensen langer blijven leven of het inflatierisico kun je niet ontkennen. Je moet deelnemers uitleggen welke invloed die hebben op hun pensioen.'

Het kabinet wil de hoeveelheid pensioen die werknemers jaarlijks mogen opbouwen, verlagen omdat ze langer werken in de toekomst. 'Het is de vraag of werknemers dan voldoende pen- sioen kunnen opbouwen', zegt Bos daarvan. 'Veel mensen halen die 70 procent nu al niet. Bovendien werken we nog niet door tot ons 70ste.'

CV Else Bos

1960 Geboren in Rotterdam

1978 Econometrie, Erasmus Universiteit Rotterdam

1983 Diverse banen bij ABN (later ABN Amro)

2002 Hoofd beleggingen bij PGGM, later hoofd institutionele klanten

2013 Bestuursvoorzitter PGGM

Bos is getrouwd en heeft drie kinderen

undefined

Meer over