'Ik was een belofte'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt Robert Vuijsje in een reeks interviews. Schrijver Babah Tarawally (44): 'Ik was de zoon die het ging maken'

Beeld Robin De Puy

In Sierra Leone was de economie in handen van mensen uit Syrië en Libanon. Toen Babah Tarawally in Nederlandse azc's kwam te wonen, was dat weer in het gezelschap van Syriërs en Libanezen. 'Ik vroeg: jullie hebben geld, wat doe je hier? In Sierra Leone hadden ze alle winkels. Zij waren rijk en wij arm. Ze zeiden: we hebben oorlog, net als jullie.'

Op welke manier kwam je naar Nederland?

'We moesten allemaal vluchten voor de oorlog. Iedere dag dachten we dat we dood zouden gaan. Ik was hoogopgeleid, zou net naar de universiteit gaan, ik rook en drink niet, las de hele dag boeken - ik was de zoon die het ging maken. De rest van de familie vluchtte naar Guinee, het buurland, ik mocht verder weg. Ik was een belofte, als iemand van onze familie zou overblijven, wilde mijn vader dat ik het was.

'We hadden 1.000 dollar. Een mensensmokkelaar hielp me om het land uit te vliegen. Door de oorlog vloog niemand meer op Sierra Leone, alleen KLM en Sabena. De handel in diamanten ging gewoon door tijdens de oorlog. KLM was 100 dollar goedkoper, daarom woon ik nu in Nederland, net als veel andere vluchtelingen uit Sierra Leone.'

Babah Tarawally

Van Babah Tarawally (Sierra Leone, 1972) verscheen net de roman De verloren hand. Zijn debuutroman heet De god met de blauwe ogen. Hij was coördinator van het Winternachten-festival en geeft trainingen aan jonge asielzoekers. 'Ik leer ze de codes van hoe we in Nederland met elkaar omgaan. Hoe geef je een hand, hoe maken mensen hier contact? Al die dingen moeten ze leren.'

Wat gebeurde er met je familie?

'In onze gemeenschap zijn huwelijken anders dan hier. Het betekent dat een man een vrouw helpt. Mijn moeder was de dochter van een vriend van mijn vader. Ze was twintig jaar jonger. Mijn vader en moeder hadden zeven kinderen. De beste vriend van mijn vader overleed, zijn vrouw had twee kinderen en geen eten. Mijn vader heeft de vrouw van zijn vriend overgenomen, hij ging voor haar zorgen. Zij kregen nog vier kinderen.

'Mijn vader bleef als laatste achter in Sierra Leone en vroeg mijn moeder toestemming om nog een vrouw te nemen. In totaal had hij drie vrouwen en zestien kinderen. Uiteindelijk is mijn vader ook gevlucht. Na tien jaar kwam het hele gezin terug. Alles wat hij had opgebouwd was weg. Mijn vader was zakenman. Na drie weken is hij overleden aan een hartaanval, hij kon het niet aan.'

Hoe paste jij je aan toen je een Nederlandse vrouw kreeg?

'Eerst zat ik zeven jaar in azc's. Het was verschrikkelijk, je bent daar geketend in je hoofd. Ik kon niet werken, niet naar school, alles wat ik wilde mocht niet. Ze wachtten tot de oorlog in Sierra Leone voorbij was, maar dat gebeurde niet. Na zeven jaar kreeg ik promotie, van asielzoeker naar allochtoon. Ik mocht meedoen met de allochtonen, ik kreeg blauwe enveloppen. In Groningen ben ik meteen gaan studeren, eerst sociaal-juridische dienstverlening, daarna management en recht.

'Mijn ex-vrouw werkte bij Start Uitzendbureau, daar ontmoette ik haar. We zijn twaalf jaar samen geweest en hebben twee dochters. Deze samenleving zit anders in elkaar. Als man hoef ik niet op die manier voor een vrouw te zorgen. Ik zou niet durven meer vrouwen te nemen, dat kan ik hier niet betalen.

Nederlands

'Ik voel me geen Nederlander, maar Groninger en Utrechter. Dat zijn de gemeenschappen waarin ik heb geleefd.'

Sierra Leoner

'Daar voel ik me thuis, ik kan kan in de massa verdwijnen en niet opvallen. In Nederland moet ik altijd de vraag beantwoorden waar ik vandaan kom.'

Eten

'Jebeh, een mix van bakbanaan, zoete aardappel en cassave. Een soort Afrikaanse stamppot.'

Mohammed- cartoons

'Provocerende uitspraken helpen ons om tot meer inzicht te komen. Alleen brengt dit vooral negatieve gevolgen mee.'

'Naar onze relatie werd van beide kanten vreemd gekeken. Afrikanen vinden: jij bent een succesvolle zwarte man, als je met een witte vrouw bent laat je je zusters in de steek. Voor het eerst ging ik terug naar Sierra Leone. Bij mijn moeder kwamen drie prachtige jonge meiden op bezoek. De volgende dag kwam een van die vrouwen me eten brengen. Mijn moeder dacht dat ik het langst naar haar had gekeken. Ik zei tegen mijn moeder: ik stuur je iedere maand 100 dollar, als ik een Afrikaanse vrouw zou hebben, zou de helft naar haar moeten en kan ik nog maar 50 dollar sturen. Daarna is ze er nooit meer over begonnen.

'En hoe Hollanders ernaar keken: het kon niet een serieuze gelijkwaardige relatie zijn. Als ik met een blanke vrouw over straat loop, blijft het een exotisch iets, gebaseerd op seks. Het kan niet gaan over echte liefde. Terwijl, als je jaren samen bent, zie je die kleur niet echt meer. Je ziet je geliefde.'

In 1995 kwam je als asielzoeker naar Nederland. Was het anders dan nu?

'De aantallen waren niet kleiner. De vluchtelingen uit Somalië en Joegoslavië, dat ging om veel mensen. Het verschil is: er bestonden geen social media, je moest echt de straat op om te demonstreren. En er was geen IS, mensen werden niet zo bang gemaakt als nu. We moeten niet naïef zijn, er is een probleem met mensen die getraumatiseerd uit een oorlog komen. In Sierra Leone wordt anders omgegaan met mensen die in de war zijn. Het wordt gezien als de schuld van de gemeenschap. Zij gaan niet naar een psychiater, ze leven met elkaar samen en vragen: ik zie dat het niet goed gaat, wat is er?

'In het Westen wordt niet op die manier met elkaar samengeleefd. Hier wordt gezegd: jij bent ziek in je hoofd en dat is jouw schuld. Wij merken het niet wanneer iemand gek wordt. IS maakt gebruik van mensen die al gek waren en zelfmoord wilden plegen. Door hun familie wordt de ziekte niet erkend. Ze gaan hun familielid niet aangeven bij een Europese instantie, dat zien ze als verlinken. Over hun ziekte wordt geen dossier opgebouwd, zoals bij westerse aanslagplegers. De aanslag wordt gewoon toegeschreven aan de islam. Mensen die uit een oorlog komen, moeten nog strenger worden getest en behandeld dan nu gebeurt.'

Meer over