'Ik vind deze generatie 2.0 boeiend'

Alles moet wijken voor de Olympische Spelen. Daarom heeft Jacco Verhaeren (43) besloten dat Nederlandse topzwemmers volgende week niet meedoen aan de EK. De man achter het succes van Inge de Bruijn en Pieter van den Hoogenband weet hoe de ideale voorbereiding eruitziet.

Wie lang meeloopt, heeft veel herinneringen. Jacco Verhaeren is geen man om zich te wentelen in 'opa vertelt' verhalen. Daarvoor is hij ook te jong, 43 pas. Maar er zijn weinig coaches van het hoogste niveau die al zo lang meelopen als de zwemtrainer uit Rijsbergen. Voor jaar werd hij in eigen land nog uitgeroepen tot Coach van het Decennium.

Vier Spelen aan ervaring neemt Verhaeren mee, in de dagen dat zijn vijfde Olympische toernooi rap nadert. Hij staat onveranderd nuchter in de wereld van de vijf ringen. Na Atlanta, Sydney, Athene en Peking moet hij nog steeds niet hebben van de kouwe drukte tijdens de openings- en sluitingsceremonie in een volgepakt Olympisch Stadion.

'Het is eenvoudig niets voor mij. Ik snap de functie, maar ik wil er niks mee te maken hebben. Die intocht van de landenteams vind ik ver-schrik-ke-lijk. Mijn zwemmers mogen er niet aan meedoen. Drie, vier uur in een tochtig stadion op de benen staan? Daar doen we die hele voorbereiding niet voor.'

Bill Gates

Van de Spelen blijven vooral de hoofdzaken hem bij: successen van zijn pupillen of wereldrecords van grote concurrenten. Hooguit een enkele randzaak zit in zijn geheugen gegrift. Zoals de feestelijke, door een ochtendblad geregelde vliegtocht naar Hamilton Island op de Great Barrier Reef in 2000. Verhaeren vloog erheen met de olympische kampioenen Pieter van den Hoogenband (VdH) en Inge de Bruijn plus bronzen-medaillewinnaar Marcel Wouda. 'Gingen we het vliegtuig in, werden Pieter en Inge aangekondigd als de grote kampioenen die meevlogen. Het hele vliegtuig kwam overeind voor een ovatie.'

De destijds rijkste man van de wereld, Microsoft-miljardair Bill Gates, kwam een hand geven toen de helikopter was geland. Hij, een zwemfan, had het halve eiland afgehuurd, maar de Nederlanders mochten er van hem verblijven. Een paar dagen later, terug in Sydney, was er de onverwachte tegendienst: Verhaeren hielp Gates een discotheek in. 'Ze wilden hem niet toelaten. Toen heb ik dit gezegd tegen die bewakers: als jullie niet oppassen, koopt deze man de hele zaak. Die kwestie was ineens snel opgelost.'

Intenser zijn de herinneringen die hij opdeed aan de rand van het water. 'Sydney 2000 waren de mooiste Spelen die ik heb meegemaakt. De beleving was er fenomenaal, het publiek, het stadion. Je proefde in het hele land de sportcultuur.

Qua wedstrijd staat de 100 meter vrij van Athene 2004 bovenaan. Het goud van Pieter daar, na het duel met Roland Schoeman, was voor mij de mooiste overwinning en de mooiste race uit al die jaren. Op weg naar Sydney ging alles crescendo met Piet. Maar in de jaren voor Athene ging lang niet alles meer vanzelf.

'Het was niet alleen de rug van Pieter, zijn hernia. Het begon al na de successen van 2000. Na dat prachtige jaar kwam de aandacht. Daar moesten we mee leren omgaan. We zijn toen toch even verzopen in de media-aandacht.

'2002 was weer een erg goed jaar, 2003 was domme pech. Pieter werd een week voor de WK van Barcelona ziek. Hij heeft toen eigenlijk nog heel goed gepresteerd. In 2004 was er die weigerende rug van hem, met nog wat privésores erbij. Het was echt veel moeilijker geworden. Zijn lijf liet hem in de steek, erger is er niet voor een sportman. We hebben toen ervaren dat een olympische titel prolongeren echt veel lastiger dan 'm de eerste keer winnen.'

Op de Spelen van Peking, in 2008, nam 'VdH' afscheid. De carrière van de zwemmer en zijn coach was vijftien jaar hand in hand gegaan. 'Hij als jongen van 15 en ik als trainer van 23 deden samen dat leerproces, die ontdekkingsreis. Die vijftien jaren waren fantastisch.

'Ik geloofde dat Pieter in 2008 nog een keer olympisch goud kon pakken. Het is geen excuus, maar ik denk dat hij verder was gekomen als iedereen in een zwembroek had gezwommen in plaats van zo'n superpak. Niet dat ie gewonnen zou hebben, maar hij was verder gekomen. Voor Pieter was er geen passend pak, door die aangeboren deuk in zijn borstkas. Hij was echt in het nadeel. Het pak sloot niet goed. Dan vervalt de werking, want je schept water. Toch zwom hij de 100 meter nog in 47,6, een persoonlijk record.'

Zwaktebod

In de pakkenoorlog trad Jacco Verhaeren in een nieuwe rol naar voren. Hij werd in 2009 leider van de opstand der trainers, en zwemmers, die niet wilden dat in hun sport - zoals in de Formule 1 - alleen nog over materiaal werd gesproken. 'Ik wil niet dat zwemmen een modeshow wordt', was een van zijn slogans.

'Dat ik toen naar voren ben getreden, dat zit wel in me. Het is ook Nederlands, ja. Ik heb altijd dat soort meningen gehad, net als een aantal anderen, maar voordat je gehoord wordt, moet je iets bereikt hebben. Je wordt pas gehoord als je zwemmers olympische medailles hebben gehaald. En wereldrecords hebben gezwommen. Dan hoor je bij de club en mag je wat roepen. En het wordt opgepikt, ik krijg meer podium.

Niet alle zwemmers waren zo standvastig. De Noor Dale Oen, die ruim twee weken geleden stierf door hartfalen, was dat wel. 'Die trok bij die WK van Rome, in 2009, helemaal geen pak aan. Hij ging gewoon in een zwembroek. Dat is sterk. Maar Michael Phelps hoorden we pas na zijn nederlaag tegen Biedermann. Ik had hem in de hele pakkendiscussie niet gehoord, tot ie verloor. Dat vond ik een zwaktebod.'

In die dagen, vol over elkaar tuimelende wereldrecords (43 bij de WK van Rome), werd Verhaeren aangenaam getroffen door zijn pupil Ranomi Kromowidjojo. 'Zij heeft altijd geweigerd, en het is haar echt aangeboden, om het snelste pak aan te trekken. In 2009, toen ze 53,3 zwom op de 100 vrij, had ze een goed pak, een Speedo LZR Racer. Maar de hele wereld wist: als je wil winnen, dan moet je een Arena X-Glide of een Jaked aantrekken. Dat waren de echte drijfpakken.

'Het was echt goed dat Ranomi zei: ik trek nu geen pak aan waarmee ik nu een tijd zwem die ik daarna nooit meer zal halen. Daarmee zeg je dus impliciet: ik ga hier geen medaille halen. Ze deed het ook omdat ze wist dat ik, haar coach op de barricaden stond om andere pakken te krijgen. Maar voor de volledigheid: ik heb het haar niet verboden.'

Toen hij zich voorbereidde op zijn eerste Spelen als trainer, in 1996, moest hij zijn eigen weg vinden. 'Er was niks, nul overdracht van kennis. De hele Nederlandse sportwereld zat op dat gebied in een vacuüm. Had mij maar eens in contact gebracht met Frans Thuys, de trainer van Ellen van Langen. Dan was ik toch voor wat valkuilen behoed.'

Zijn aanpak was, achteraf bezien, intuïtief al goed. 'Over de wedstrijdbenadering en de coaching in '96 was ik heel tevreden. Maar de voorbereiding was te lang: acht maanden. En de trainingslocatie voor Atlanta was geen doorslaand succes. Ik had dat echt anders gedaan, maar er was geen coach in Nederland die mij die kennis kon aanreiken.'

De bouwstenen van zijn carrière komen uit die periode van trial and error. Ze zijn niet opzienbarend gewijzigd, eerder hier en daar wat aangepast. 'Ook al haal je olympisch goud, dan vind je nog dingen waarvan je denkt: dit was niet zo handig.'

Het draait bij Verhaeren om techniek en fysiek. In de fysiologie laat hij zich, sinds 1996, leiden door de Belg Jan Olbrecht. 'Die heeft een heel grote rol gehad in mijn ontwikkeling als trainer. Het is belasting en belastbaarheid in kaart brengen. Drie fases in één jaar. Dat heb ik in de vingers, maar bij iedere bespreking, zoals ook deze maand in Tenerife, leer ik weer bij.'

De wetenschap is niet bepalend voor zijn aanpak, maar ondersteunend. 'Op basis van wat je ziet en hoort van je zwemmers, aan de rand van het bad, en op basis van je intuïtie neem je je beslissingen.'

Generatie 2.0

Door de technische en fysieke voorbereiding vlecht hij de mentale coaching. 'Sterke karaktereigenschappen kun je als coach versterken maar dus ook verzwakken, wat niet wenselijk is. Ik wijs altijd op de rol van het proces. Er is geen kortere weg naar de top. Eerst het proces, het resultaat staat vervolgens onder de streep. Ik houd me alleen maar bezig met wat boven de streep staat.'

Hij neemt verantwoording wanneer zaken minder goed verlopen, zoals bij de Spelen van 2008. 'Ik had als coach dat proces daar beter moeten begeleiden om op de wedstrijd meer resultaat te krijgen.'

Na de Spelen van Peking is de Brabander voor een nieuwe uitdaging komen te staan. 'Ik had ongelooflijk veel zin om weer met nieuwe mensen te beginnen. Ik heb nooit getwijfeld of ik moest doorgaan. Natuurlijk, als je vijftien jaar met iemand als Pieter van den Hoogenband hebt gewerkt, dan mis je dat. De feedback, de routine. Ik moest mezelf weer uitvinden.

'Ik begon opnieuw, in een verbeterde versie. Aan de zwemmers van nu kan ik meer toevoegen. Ik vind deze generatie 2.0 boeiend. Het is de internetgeneratie, van Twitter, Facebook, YouTube. Ze halen overal hun info vandaan. Ze hebben in no time de resultaten of de technieken van andere zwemmers in beeld.

'Ik ben blijven hangen in de vorige generatie. Een bewuste keuze, overigens. Maar ik verdiep me wel degelijk in al die nieuwe dingen. Dat moet ook, anders kun je niet samenwerken. Ik denk trouwens dat deze generatie rust vindt bij iemand die zich niet zo noodzakelijk met die technologie bezig houdt. Tot 2000 schreef ik alles met de hand in logboeken. Toen ben ik pas overgestapt op de computer. Technologisch loop ik altijd vijf, zes jaar achter.'

Verhaeren is nog niet klaar. 'Ik heb met de zwembond de intentie door te gaan. Geen twijfel, ik wil graag door. Maar pas na de Spelen en mijn vakantie wil ik nadenken over een nieuw contract.'

undefined

Meer over