'Ik lever kritiek via drama'

Asghar Farhadi won als eerste Iraniër een Oscar, voor zijn scheidingsdrama A Separation. Ook zijn nieuwe, in Parijs gefilmde drama Le Passé handelt over een verscheurd gezin.

DOOR BOR BEEKMAN

Wie het echte Iran wil zien, moet vooral niet naar die eerder dit jaar met Oscars overladen schertsvertoning van Ben Affleck kijken. Zoveel wil de Iraanse regisseur Asghar Farhadi (41) toch wel hebben gezegd. 'Mijn voornaamste bezwaar tegen dat Argo is dat die film een zeer eenzijdig, negatief en oppervlakkig beeld schetst van de doorsnee-Iraniërs.'

De man die door Time werd opgenomen in de lijst van honderd invloedrijkste personen op aarde, filmt zelf even niet in Iran. Te veel ogen kijken mee, zo kort na alle internationale prijzen voor zijn echtscheidingsdrama A Separation, waarin Farhadi de grote verschillen in de Iraanse samenleving toonde en kritisch belichtte. De Oscar voor beste niet-Engelstalige film in 2012, het jaar voor Afflicks zegetocht, was de eerste Iraanse ooit.

Bij thuiskomst werd Farhadi overstelpt met enthousiaste reacties van zijn landgenoten, maar van de Iraanse overheid vernam hij geheel niks. 'Toch zal ik zeker weer eens een film opnemen in Iran. Als we van het 'Iraanse systeem' spreken, dient u zich daar geen groep van identieke leden bij voor te stellen. Er is een radicaal denkend deel, dat alles wat zich buiten Iran voltrekt als complot ziet, maar er zijn ook leden met een wat weidsere blik. Hoe dan ook vind ik dat juist Iraniërs het recht hebben mijn films te zien. Ik zal er alles aan doen om te zorgen dat Le Passé straks ook in mijn eigen land wordt vertoond.'

Zijn nieuwe drama handelt wederom over een stukgelopen huwelijk, maar speelt zich nu af in Parijs. Farhadi kon vooraf kiezen tussen de Franse steractrices Marion Cotillard en Bérénice Bejo, een luxeprobleem. 'Marion schrok toen ik haar uitlegde hoeveel tijd ik nodig dacht te hebben voor de repetitie- periode - ze kwam in de knoop met een andere productie.'

Kon hij de repetitieperiode dan niet iets verkorten voor La Cotillard? Farhadi kijkt alsof zijn gesprekpartner hem een oneerbaar voorstel doet. 'Nee. Ik móet eerst tweeënhalve maand met mijn acteurs repeteren. Elke dag, ook in het weekend. Mijn scripts zijn zó gedetailleerd dat ik ze niet zomaar aan een acteur kan geven, want dan voelt die zich niet vrij omdat ik alles al heb uitgedacht.' Tijdens de repetities mag de acteur het personage ontwikkelen, zogenaamd vanaf nul. 'De uitkomst verschilt nooit van mijn script, dat dan al af is, maar de doorgebrachte tijd doet acteurs geloven dat zij het personage hebben gecreëerd.' De Iraniër lacht fijntjes bij het uiteenzetten van zijn truc. 'Ik weet echt geen betere manier.'

En zo ging de vrouwelijke hoofdrol naar Bejo (The Artist, Oscar beste bijrol), die meer tijd kon vrijmaken. Le Passé lijkt in veel opzichten op zijn vorige speelfilm, vindt de regisseur zelf ook. 'Hé, dit gaat wéér over familie - dat dacht ik bij het doornemen van mijn eerste aanzetten op papier. Tegelijk komt het me ook goed uit: films over families vinden makkelijker een internationaal publiek. Er is wel een groot verschil met mijn Iraanse films. Daar draagt iedereen buitenshuis een masker, dat is in Parijs toch minder. De omgeving heeft vanzelfsprekend invloed op de film. In Iran praten we om alles heen, in Le Passé is het vrouwelijke hoofdpersonage juist zeer direct.'

Al zijn films beginnen met een simpel gegeven: in dit geval een bezoek van een Iraanse man, die zijn - praktisch van hem gescheiden - Franse vrouw en hun dochters na jaren afwezigheid weer opzoekt. 'Vervolgens ga ik lagen aanbrengen, alles zo vaak kantelen tot je duizelig wordt. Als ze slagen, zijn mijn films als puzzels, elk stukje telt.'

Farhadi groeide op tijdens de oorlog met buurland Irak, toen de Iraanse omroep op de tv in zijn herinnering voornamelijk oorlogsfilms uitzond. 'Treurig werd ik daarvan. Pas op de universiteit ontdekte ik een cinema die niet over geweld ging. Fellini en Bergman, maar ook het klassieke Japanse werk van Ozu, die ik koester om zijn eenvoud. Menselijke relaties - daarover wilde ik filmen.'

De Oscar maakt zijn leven zowel beter als zwaarder, redeneert de filmer. 'Beter vanwege alle deuren die opengaan, zwaarder omdat ik nu geen excuus meer over heb om een slechte film te maken.'

Hij verwacht niet dat hij dermate in de problemen raakt met de Iraanse staat als zijn internationaal gelauwerde collega-filmer Jafar Panahi, die een filmverbod is opgelegd en al vaak werd opgepakt. 'Mijn filmstijl verschilt van die van Panahi. Hij bekritiseert het systeem, ik bekritiseer de samenleving. Beide zijn nodig, in mijn opinie, maar het is aan de filmer tussen de twee te kiezen. Ik geloof dat ik middels mijn kritiek op de samenleving van meer invloed ben op het systeem.'

Gevraagd hoe het kan dat een land dat zucht onder een strenge censuurcommissie soms de mooiste cinema voortbrengt, antwoordt Farhadi: 'Op korte termijn maakt censuur soms creatief, omdat ze dwingt te verhullen. Op lange termijn vernietigt censuur iedere creativiteit.

12 dagen filmfeest

Twaalf dagen lang films uit Latijns-Amerika, Afrika en Azië. Zie daar de vierde editie van het World Cinema Amsterdam festival, dat gisteren opende met

Le Passé, de nieuwe speelfilm van de Iraanse Oscar-winnaar Asghar Farhadi. Opvallende voorpremières zijn dit jaar onder meer The Lunchbox van de Indiase regisseur Ritesh Batra en Gloria van de Chileen Sebastián Lelio. Twee films die eerder dit jaar veel lof oogstten op de festivals van Cannes en Berlijn, en dit najaar ook in de reguliere Nederlandse bioscoop worden uitgebracht.

Meer over