'Ik hou ervan als lezer voor joker te worden gezet' PHILLIP MARGOLINS INTRIGES HEBBEN EEN DUBBELE BODEM

OP DE VRAAG wat zijn beroep is, antwoordt Phillip Margolin (53) sinds vorig jaar, zij het soms nog wat schoorvoetend: schrijver....

Ter gelegenheid van de Maand van het Spannende Boek (juni) schreef Margolin het geschenkboekje Rookgordijn. Het is voorlopig voorbehouden aan de Nederlandse lezers, al sluit hij niet uit het thema nog eens in groter verband aan te spreken. Het verhaal is te mooi om in ternauwernood negentig paginaatjes voorgoed bij te zetten. 'Ik liep al een tijdje met dit idee rond toen ik uit Nederland werd gebeld. Gelukkig maar, want ik ben niet iemand die zomaar een boek of een plot uit zijn mouw schudt.'

Tot op heden bestaat zijn oeuvre uit vijf boeken, waarvan Gone, But Not Forgotten - verschenen in 1993 - hard op weg is een klassieker te worden. Hij is gespecialiseerd in de courtroom mystery, het genre waarmee Scott Turow (Presumed Innocent) en John Grisham (The Firm) in de jaren tachtig een nieuwe trend zetten. Hoewel heel wat advocaten inmiddels hun toog hebben verruild voor een tekstverwerker, heeft het lezerspubliek er blijkbaar nog geen genoeg van. Margolins boeken zijn nu wereldwijd in 29 talen verkrijgbaar - de meest recente vertaling is een Chinese - en de herdrukken zijn vooral in de Verenigde Staten telkenmale voltreffers.

Het is nog steeds merkbaar een wat onwennige situatie voor iemand die op zijn twaalfde zeker wist dat hij strafpleiter zou worden en nooit meer van dat voornemen afstapte. Zijn inspirator was Perry Mason, de advocaat-detective van Erle Stanley Gardner en goed voor 82 boeken. Maar zelf schrijven, nee, dat kwam in die tijd nooit in hem op. 'En als ik destijds veel Shakespeare of Tolstoj had gelezen, had ik het wel uit mijn hoofd gelaten het zelfs maar te próberen.'

De jonge Margolin las echter alles wat hem onder de ogen kwam. Daarbij ontwikkelde hij een voorliefde voor Ellery Queen, Ross MacDonald en Joseph Conrad, plus het gevoel zelf nooit tot zoiets in staat te zijn. Het was louter nieuwsgierigheid die hem ertoe dreef het geheim van het schrijverschap te achterhalen. 'In mijn laatste jaar als rechtenstudent had ik in de zomer niets om handen. Ik besloot toen aan een roman te beginnen, puur om te ontdekken hoe zoiets in zijn werk gaat. Dus louter voor m'n plezier. Aan uitgeven dacht ik niet eens. Ik had ook helemaal geen belangrijke boodschap. Ik wilde alleen zien of ik meer dan 25 pagina's zou kunnen schrijven.'

Het kostte hem twee jaar om die grens ruimschoots te passeren. Aan het eindproduct wil hij liever niet meer herinnerd worden ('horrible'), net zomin als aan een tweede poging, die in een mystery resulteerde, zo mogelijk nog slechter dan de eerste proeve van onbekwaamheid. 'Maar ik genoot van het schrijven, zoals een ander van golf.'

Dus kwam het er toch van: in 1974 accepteerde Shayne's Mystery Magazine een kort verhaal van Margolin (The Girl in the Yellow Bikini), wat zijn zelfvertrouwen danig opkrikte. Korte tijd later verhuisde hij van New York naar Portland en raakte gefascineerd ('heel ongebruikelijk voor mij') door een bizarre moordzaak, die de staat Oregon danig bezighield. Hij dook in de bibliotheekarchieven en kwam uiteindelijk boven met een fictieve versie van de zaak: Heartstone, zijn eerste boek, meteen genomineerd voor de prestigieuze Edgar Award.

'Ineens was ik een schrijver, terwijl ik dat helemaal niet had gepland. Ik werd veeleer door mijn interesse in die zaak gedreven dan door het idee: nu ga ik een echte thriller schrijven.'

Drie jaar later volgde The Last Innocent Man, en daarna stokte de schrijfmachine twaalf jaar. De redenen waren eigenlijk heel triviaal: de geboorte van zijn kinderen in 1975 en 1978, de rechtenstudie die zijn vrouw begon en vooral zijn groeiende reputatie in Portland als strafpleiter. Na een optreden in de Supreme Court ('een mijlpaal') was zijn naam gemaakt. Inmiddels heeft hij dertig gecompliceerde moordzaken behandeld en in twaalf gevallen levenslang bewerkstelligd waar de doodstraf werd geëist.

De vraag ligt voor de hand en wordt hem dan ook door menige lezer en interviewer gesteld: wat doe je als advocaat wanneer je zeker weet dat je cliënt een moordenaar is? Het is een dilemma dat hij bewust in zijn boeken herhaaldelijk laat terugkomen. 'Ik ben een grote fan van het rechtssysteem waarin niet ík moet bewijzen dat mijn cliënt onschuldig is, maar het Openbaar Ministerie het bewijs moet leveren dat hij schuldig is. Dus is het voor een verdediger niet relevant of zijn cliënt schuldig is of niet.'

Wat niet uitsluit dat een strafpleiter een nare smaak aan aan rechtszaak kan overhouden, ook al is hij als winnaar te voorschijn gekomen. Margolin: 'Je hebt soms een goed gevoel wanneer je iemands straf verminderd krijgt. Dan heb je je werk goed gedaan. Maar als mens voel ik me soms niet best. Dat beseft het publiek volgens mij lang niet altijd. Die kennen de Amerikaanse rechtszaal alleen uit tv-series en zien daar advocaten juichend rondlopen. De verdachte is ook altijd onschuldig. In mijn boeken probeer ik dat beeld te corrigeren, probeer ik bepaalde kanten van het beroep te belichten. Het werk van een advocaat is niet altijd vrolijk. Je krijgt met moorden te maken, met martelingen, met mishandelde vrouwen. Soms is het real tough.'

Achteraf is Margolin blij dat zijn eerste boeken niet meteen wereldhits werden. 'Dan zou ik die advocatenpraktijk niet hebben gehad, met zoveel fascinerende ervaringen, die nu ook mijn boeken ten goede komen. Nee, zelfs als ik alles zou mogen overdoen, zou ik het niet anders willen. Bovendien was in de jaren zeventig de tijd blijkbaar nog niet rijp voor een legal thriller. Daarvoor heeft Turow de basis gelegd, vervolgens kwam Grisham. Toen daarna mijn eerste boeken werden heruitgegeven, waren het ineens bestsellers.'

Phillip Margolin schrijft de boeken die hij zelf vroeger graag las. Kenmerkend zijn z'n plots met een dubbele bodem. De lezer denkt: zo, dat is het dan, punt, einde verhaal, en wordt vervolgens alsnog een heel andere kant opgestuurd. 'Ik hou ervan tijdens het lezen voor joker te worden gezet. Mijn grote voorbeeld is Shake Hands Forever van Ruth Rendell. Ik had het bijna uit, er was nog één hoofdstuk van vijf bladzijden over, maar ik dacht dat ik het gehad had en wilde eigenlijk aan een ander boek beginnen. Toch heb ik dat laatste stukje nog gelezen en dat zette het hele boek op zijn kop. Achteraf zag ik dat ik de oplossing al lezend had kunnen beredeneren. Maar het vakmanschap van Rendell voorkwam dat. Op dat soort boeken ben ik dol.'

Daarentegen ergert niets hem meer dan wanneer een boek groots begint en na driekwart inzakt. 'Dat vertelt mij dat de schrijver niet wist hoe hij moest eindigen. Ik wil absoluut niet dat mijn lezers zich op dezelfde manier aan mij ergeren. Wanneer ik ze uitnodig mijn boeken te kopen, voel ik me verplicht ze een héél boek aan te bieden. Daarom besteed ik zoveel aandacht aan de ontknoping. Voordat ik één letter op papier zet, moet ik de plot in mijn hoofd hebben. Vandaaruit werk ik dan terug en leg onderweg aanwijzingen neer. Bijvoorbeeld in hoofdstuk 3 dat een knaap rechtshandig is. Waarna je moet zorgen dat de lezer zoiets vergeet of denkt dat de dader linkshandig is.'

Frans van Schoonderwalt

De vertalingen van Phillip Margolin verschijnen bij Meulenhoff. Rookgordijn wordt in juni, de Maand van het Spannende Boek, cadeau gedaan bij besteding van ¿ 29,50 aan boeken.

Meer over