'Ik hoop niet dat er doden moeten vallen, voordat Amerika wakker wordt' Zwarte kerken VS zijn weer doelwit van racisten

Sinds begin 1995 zijn er in het zuiden van de Verenigde Staten 28 kerken van zwarte gemeenschappen in brand gestoken door blanke racisten....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

De rijke tenorstem van dominee Alvin Anderson breekt als hij vertelt over de dag, vier maanden geleden, dat hij zijn kerk in vlammen zag opgaan. Het was een eenvoudig houten gebouwtje, wit geschilderd, aan het eind van een ongeplaveide bosweg in Columbia, Tennessee.

Al 130 jaar kwam daar de zwarte congregatie van de Friendship Missioniary Baptist Church bijeen voor de zondagdienst, begrafenissen en huwelijken.

'We hebben de mooiste tijden van ons leven in dat simpele kerkje aan de rivier doorgebracht', vertelt dominee Anderson. De geur van kerosine en een rode jerrycan sloten toeval meteen uit. En naar het motief hoefde evenmin te worden gegist. Racistische graffiti sloot iedere twijfel uit.

Kerken van zwarte gemeenschappen in het zuiden van de VS zijn voor het eerst sinds de jaren zestig weer het doelwit van racistische aanslagen. Sinds begin 1995 zijn er 28 kerken in de staten Tennessee, Georgia, South-Carolina, Mississippi, North-Carolina, Kentucky en Louisiana met molotov-cocktails of kerosine in brand gestoken.

De meeste van deze kerken liggen in afgelegen, landelijke gebieden en bossen. Het zuiden van de VS is bezaaid met deze geïsoleerde gebouwtjes, waar kleine gemeenschappen van dertig tot veertig mensen ter kerke gaan. In Tennessee, waar negen van de 28 aanslagen zijn gepleegd, en in de andere zes staten neemt de bezorgheid toe, want slechts in enkele gevallen zijn er daders - allemaal blanken - aangehouden en berecht. Sinds 1989 zijn er 42 kerken door toedoen van brandstichters verwoest. Tot nu toe zijn er geen slachtoffers gevallen.

Op aandringen van zwarte Congres-leden, gesteund door de Christian Coalition, hebben de FBI en de ATF (het federale bureau voor alcohol, tabak en vuurwapens) het onderzoek de afgelopen weken aanzienlijk uitgebreid. Het ATF heeft sinds kort honderd agenten op 'de kerkbranden' gezet. De FBI, die ook ongeveer honderd agenten heeft ingezet, speurt naar onderlinge verbanden, die zouden kunnen wijzen op een mogelijke samenzwering van extreem-rechtse groepen, zoals de Klu Klux Klan, de Aryan Faction of de Skinheads.

Met tien andere dominees en pastoraal werkers is Anderson in Washington voor hoorzittingen van het Congres, dat onderzoekt of de federale onderzoeksdiensten wel actief genoeg zijn en of er sprake is van een georganiseerde samenzwering tegen zwarte gemeenschappen en hun kerken in het bijzonder.

Onder de getuigen bevindt zich ook Reggie White van de Green Bay Packers, het professionele football-team van Knoxville in Alabama.

White, die in zijn vrije tijd actief is in de Inner City Church, die verwoest werd door een molotov-cocktail, weet zeker dat haat tegen zwarten het motief is van de aanslagen. 'Het klimaat tussen zwart en wit is slecht. In het gebied waar ik woon, komen ieder jaar honderden jagers, die als zij te veel gezopen hebben, het ook wel geinig vinden om de niggers een lesje te leren. Vroeger schoten ze, tegenwoordig steken ze in het holst van de nacht een kerk in brand. De kans dat ze gepakt worden is heel klein, want er zijn nooit getuigen en geen bruikbare sporen'.

De kerk van White kreeg na de brandstichting een anonieme brief waarin de zwarte gemeenschap van Knoxville werd gewaarschuwd geen poging tot integratie, gemengde huwelijken en gemengde scholen te ondernemen.

Zeker in het zuiden worden door het zien van brandende kerken oude wonden opengehaald, vertelt Reggie White. Toen president Lyndon Johnson in 1963 de wetgeving voor gelijkberechtiging van zwarten ondertekende, reageerden blanken in het zuiden onder meer met aanvallen op zwarte kerken. De tragedie in Birmingham, Alabama, waar op 15 september 1963 vier meisjes om het leven kwamen in de 16th Street Baptist Church die in brand was gestoken door aanhangers van de Klu Klux Klan, is niet vergeten.

De vraag is of de Klu Klux Klan of een soortgelijke organisatie verantwoordelijk kan worden gesteld. Joe Roy van Klanwatch, een organisatie, die zogenaamde 'haatgroepen' nauwgezet in de gaten houdt, acht dat niet uitgesloten.

'Misschien is het niet de KKK, maar wij sluiten de mogelijkheid zeker niet uit dat het om een georganiseerde poging gaat zwarten te intimideren', aldus Roy, die naast de KKK ook de Aryan Faction en de Skinheads als potentiële verdachte organisaties noemt.

Morris Dees, de gezaghebbende directeur van het Southern Poverty Law Center in Montgomery, Alabama, gelooft daar niets van. 'Deze kerkbranden zijn zeer ernstig, geen twijfel over mogelijk, ze werken intimiderend en vloeien voort uit fanatieke haat, maar zij zijn niet georganiseerd. Zij zijn eerder het gevolg van een algemene klimaatsverslechtering dan van een door extreem-rechts georganiseerde actie'.

Dat is slecht nieuws voor de zwarte gemeenschappen in het zuiden. Dominee Anderson: 'Ik vrees dat Dees gelijk heeft. Als het om een duidelijke organisatie zou gaan, zouden de FBI en de ATF iets kunnen doen. Nu hangt het maar van het toeval af of de daders worden gepakt. En het ergste is dat de daders vermoedelijk uit de omgeving komen. De meeste kerken, die in brand zijn gestoken, zijn namelijk moeilijk te vinden, omdat zij zo afgelegen liggen'.

De zwarte dominees, onder wie dr Joseph Lowery van de Southern Christian Leadership Conference, vinden dat de ATF te laat begonnen is met het onderzoek. 'Lange tijd heeft de federale overheid geleefd in een staat van ontkenning', aldus Lowery, die de organisatie leidt waarvan dr Martin Luther King in de jaren zestig voorzitter was.

In de zwarte gemeenschappen wordt de ATF niet vertrouwd, omdat twaalf inmiddels geschorste agenten in 1994 een racistische bijeenkomst van blanke politiemannen hadden bijgewoond.

De ATF heeft daarom zwarte agenten belast met het onderzoek en op verzoek van president Clinton houden minister van Justitie Reno en FBI-directeur Freeh de voortgang van het onderzoek persoonlijk in de gaten.

Reggie White in een kort gesprek in de gangen van het Capitool: 'Dat is goed om te horen, maar ik hoop ook dat de regering harder gaat optreden tegen al die groepen die rassenhaat preken. Wat er door de milities onder het mom van vrijheid van meningsuiting wordt gezegd, boezemt iedere zwarte angst in. We zijn nu getuige van een rechtstreekse aanval op Afrikaanse-Amerikanen. Tot nu toe is de schade beperkt gebleven, ik hoop niet dat er doden moeten vallen voordat Amerika wakker wordt'.

Meer over