'Ik heb vaak moeten trekken en duwen om informatie'

Dat de landmacht informatie achterhield, vermoedde Bert Kreemers al langer. Maar dat het echt 'foute boel' was, ontdekte hij in april 1996, bijna een jaar na de val van Srebrenica....

Van onze verslaggeefster Annieke Kranenberg

Kreemers, voormalig voorlichter van Defensie, beschrijft de kwestie in zijn boek De achterkant van de Maan; Haagse schaduwen over Srebrenica, dat woensdag verscheen. Het is een van de voorbeelden die erop wijzen dat de landmacht bewust dan wel onbewust informatie achterhield.

Als woordvoerder van Voorhoeve maakte hij mee hoe het Defensieapparaat worstelde met het Srebrenica-drama. Nauwgezet beschrijft hij het gestuntel, de onderlinge oorlogjes en de verborgen fouten die een slagvaardig handelen blokkeerden. 'Ik heb vaak moeten trekken en duwen om de meest simpele dingen aan de weet te komen.'

De achterkant van de Maan was oorspronkelijk niet voor publicatie bedoeld, maar op verzoek van het NIOD geschreven. 'De onderzoekers waren op zoek naar documenten en wilden weten wat ik had opgeschreven in aantekeningen, die ik tijdens vergaderingen en telefoongesprekken maakte.' Kreemers ging aan de slag met 26 mappen archiefmateriaal, dat is 'vijftig keer zoveel' als wat de toenmalige bevelhebber Hans Couzy het NIOD kon bieden.

Veel van wat Kreemers in zijn boek beschrijft, is terug te vinden in het NIOD-rapport. Zo stelt het NIOD vast dat de landmachttop 'welbewust een poging heeft ondernomen de informatiestroom beperkt te houden en waar mogelijk onwelgevallige onderwerpen uit de weg te gaan'. Ook concludeert het NIOD dat minister Voorhoeve de gevangene was van het debriefingsrapport van de landmacht. Kreemers noemt het 'in feite een vergrendelde black box'.

Voor demissionair minister van Defensie Frank de Grave kan het boek geen verrassing zijn. Al in 1998 liet Kreemers hem het script lezen. Hij wilde dat de nieuwe minister niet net als zijn voorganger Voorhoeve voor verrassingen kwam te staan. Dat was nog vóórdat De Grave een onderzoek liet instellen naar 'doofpotten' in de Defensie-organisatie door Van Kemenade. Hoewel rapporteur Van Kemenade binnen zes weken tot de conclusie kwam dat er geen sprake was van een doofpot, was uit de aantekeningen van Kreemers al het tegendeel gebleken.

Na verschijning van het Van Kemenade-rapport, constateerde de woordvoerder dat er een flinke discrepantie was tussen de conclusies en datgene wat in de bijgevoegde gespreksverslagen stond. Daarop stelde hij een nota op waarin hij minister De Grave wees op de onvolkomenheden in het rapport van Van Kemenade. De nota, onderschreven door de directie Voorlichting, stelde de vraag waarom Van Kemenade in zijn eindrapport niet vermeldt dat de door hem gehoorde ambtenaren en militairen 'ook de mogelijkheid hadden vertrouwelijke mededelingen te doen' en waarom deze niet in 'anonieme vorm aan het rapport zijn toegevoegd'.

Kreemers weet niet hoe De Grave op de nota heeft gereageerd, want hij functioneerde toen al niet meer als woordvoerder. Een en ander had ertoe geleid dat hij spoedig een nieuwe 'ambtelijke toekomst' zou krijgen. Onder meer omdat hij aan Van Kemenade had laten weten dat 'ook binnen het ministerie niet altijd een even gunstig klimaat voor waarheidsvinding is'. Daarop waren de 'messen op het ministerie' geslepen. Welke functie was nog onbekend, maar hij kon maar beter meewerken, luidde de waarschuwing.

Kreemers besloot van zich af te bijten. In februari 1999 schreef hij een kritisch artikel in NRC Handelsblad waarin hij opriep tot een parlementaire enquête. 'De onderste steen moest boven water komen.' Kort daarop werd hij door minister De Grave overgeplaatst naar instituut Clingendael.

De dag na het geruchtmakende artikel in NRC Handelsblad werd hij gebeld door de onderzoekers van het NIOD, schrijft Kreemers in zijn boek. 'Laat ons nou het vuile werk opknappen', luidde hun boodschap.

Bevelhebber Ad van Baal trok woensdag zijn conclusie en stapte op. Kreemers wil geen waardeoordeel vellen, maar volgens hem moet ook Van Baal betrokken zijn geweest bij het achterhouden van informatie. Hij herinnert zich dat Van Baal na een reeks van onthullingen in 1998 over Srebrenica, een Dutchbatter een 'spreekverbod' wilde opleggen.

Meer over