'Ik heb geen regels of iets'

Public Enemy was zijn voorbeeld. Alles wilde hij kunnen meerappen. Verstond hij 'the duck has deceased' terwijl ze 'fuck the police' riepen....

Door Eric van den Berg

Tegen 'het systeem', of eigenlijk tegen 'de gang van zaken', is hij altijd wel geweest. Samen met zijn vriendje Wesley trok hij door Almere, en 'pakte' hij het stadhuis, of de bus. Graffiti op huizen van de gewone mensen, hun eigen mensen, nee, daar deden ze niet aan - het was toch dat Robin Hood-idee, 'en dat is er toch wel een beetje in gebleven'.

Wesley noemde zichzelf The Wesler, en hij bedacht voor Raymond dat Raymzter beter klonk voor een stoere jongen met spuitbus. De naam is gebleven, de tijd is voorbij. Raymond ziet Wesley nauwelijks nog. 'Vrouw, kind, hij heeft ook een tijdje vastgezeten, maar volgens mij gaat het nu wel weer met hem.'

Want dit is 'waar hij vandaan komt'. Ook Raymond hing rond op de Grote Markt, in de parkeergarages, of hier, wijst hij aan, bij 'de UFO', een kunstwerk aan de achterkant van station Almere Centrum. Hangen, jointje roken, broodje bapao scoren bij Robbie's Rotikraam. Ook Raymond wilde doen als alle anderen.

'Als ik in die vriendenkring was gebleven. . . Zeg maar dat het normaal is dat je 's avonds met zijn drieën op pad gaat, een winkelruit ingooit en de etalage leeghaalt - je vraagt je niet eens af of het goed is wat je doet met al die jongens om je heen. Nou ja, dit heb ik dan niet gedaan, maar wel andere dingen die verkeerd af kunnen lopen. Ik was 16 en keek op tegen de jongens die toen 23 waren, maar die gasten rijen hier nog op de fiets door het centrum, hebben geen werk, ik zie ze nog in dezelfde kleren als vorig jaar, ja, wat doe je dan nog? Opscheppen met je vrienden, ik heb dit en dit gestolen, maar ondertussen rij je nog op een fiets, woon je nog thuis, en heb je nog geen klote. Bij hun is het helemaal je van het of het van je hoe zeg je dat. Als je allemaal nagaat wat er had kunnen gebeuren, heb ik het er goed vanaf gebracht.'

Zo praat hij dus, Raymond Renssen (23), net als in zijn raps met niet al te veel punten en komma's. Zijn gedachten aan elkaar knopend, met een stelligheid en een tikkeltje branie die elke mogelijke twijfel onschadelijk maken. Altijd met Ralph Lauren-pet op, vandaag ook gestoken in Nike-sweater met capuchon en dito schoenen (maar daar moeten we niet op letten, want dat is zijn 'huiselijke kloffie'). Street smart. Ja man. Nee man. Weet je wel?

Het is zijn Rayaliteit, zoals hij het graag noemt. Zo is het. Of: zo wás het, zoals in Wat de fok doe je dan?, het slotnummer van zijn eerste album, Rayalistisch, dat maandag verschijnt. 'Ik zat in de auto met nog drie andere pappies/ ik weet ze verhandelen zakkies/ en ze houden zich bezig met nog andere acties/ ze veranderen vast niet/ geld hun brandende passie/ ik wou niet eens weten wat ze allemaal hadden liggen/ in het handschoenenkastje.'

'Jongens met wie ik omging die zag ik twee jaar geleden in de trein, eentje zat op een stukje folie heroïne te roken, een ander steelt een brood bij de bakker, en eentje zag ik op station Sloterdijk geld vragen aan voorbijgangers. Gelukkig had ik mijn muziek, dingen om op te focussen, want misschien zou ik ook die kant op gaan, je weet het nooit. Een jongen waarmee ik twee keer op vakantie ben gegaan is door zijn vader naar Frankrijk gestuurd omdat hij hier met verkeerde dingen bezig was. Maar daar ging het van kwaad tot erger. Hij is nu daar door de politie in zijn been geschoten, tijdens een inbraak. Als ze niet goed hadden gemikt dan ze hadden hem door het hoofd geschoten.'

Het had ook anders kunnen aflopen, wil hij maar zeggen. Niet te handelen, was hij nog niet zo heel lang geleden, 'zo'n uitsloofjochie dat alleen maar aandacht van de meisjes wilde.' Rotjes naar de juffrouw, jointje roken bij het raam - vele vmbo-scholen in Almere, Bussum en Lelystad heeft hij van binnen gezien. Totdat hij plots in Amsterdam tussen allemaal ZMOK-kinderen zat, 'van die ontspoorde gasten die mensen invalide hadden geslagen met een looien pijp'. Elke pauze was het vechten, en Raymond vluchtte naar het ROC in Amsterdam. 'Ik kon het vak Rappen niet kiezen, dus toen deed ik maar Brood en Banket, daar had ik wel iets mee.' Diploma gehaald, vijf jaar bij bakkerijen bestellingen croissants weggewerkt. En overdag: muziek, op het kamertje bij moeder boven.

Zijn moeder ('sterke vrouw') kan eindelijk trots zijn. Raymzter, het freestylen in buurthuis Totem ontstegen, won de Grote Prijs van Nederland in 2001 en haalde vorig jaar herfst het achtuurjournaal met zijn nummer Kutmarokkanen??!, dat de roemruchte woorden van de Amsterdamse wethouder Rob Oudkerk vleugels gaf. Toeval eigenlijk; Virgin wilde Down met jou ('echt een meezingding'), zijn huidige hitje, als single uitbrengen. 'Maar ik had al een beat, en ik wilde iets over Marokkanen doen, misschien over het deurbeleid van disco's of zo, ik wist het nog niet. Toen hoorde ik die uitspraak en had ik het meteen.'

En dus gaat hij door het leven als 'die Marokkaanse rapper, die van kutmarokkanen'. Maar liever dat, zegt Raymzter, dan bekend raken met titels als Dansplaat (Brainpower) of Chillen in een bubbelbad (Def P.). 'Ze hebben allemaal een kapstokje nodig. Bij Brainpower maken ze er van dat hij de afgestudeerde rapper is. Aan hem vragen ze: ''Ben je wel credible genoeg? Je hebt een bril, dat zie je niet vaak in de hiphop.'' Dan ben ik maar die Marokkaanse rapper.'

Raymzter is half Marokkaans. In Amsterdam geboren, zoon van een Marokkaanse vader, die het gezin verliet toen Raymond drie was, en een Nederlandse moeder, die haar tweede man verloor bij een auto-ongeluk in Marokko, en ook haar derde relatie, met een Algerijnse man, vroegtijdig zag eindigen. Bij haar woont Raymond nog steeds, in de Stedenwijk van Almere. Samen met een 12-jarig zusje en twee broertjes van 3 en 2. En die 'blèren' beneden als hij muziek zit te maken.

Hij maakt eerst de beats op zijn Akai-sampler, niets synthesizerigs ('de keyboard heeft de funk gekilled'), probeert 'die ouwe sound, dat James Brown-achtige' erin te houden. Of hij gebruikt beats van Massimo Baudo, alias DJ Mass, die hij heeft ontmoet bij een MC-battle (gewonnen: duizend piek). 'Mass' laat in zijn studio in Nieuwegein beats horen, en dan kiest Ray. 'Ik moet er een plaatje bij zien, een beeld. Als ik bij de derde een cowboy zie, zal het nummer waarschijnlijk over het Wilde Westen gaan.

'Dan ga ik gewoon de muziek lekker luisteren thuis, vaak als ik niks te doen heb. Meestal ben ik gewoon een weekje, twee weekjes stil in mezelf de hele dag door rijmwoorden aan het verzamelen. Thuis, in de trein, hier in de stationsrestauratie, overal. En als ik dan begin met schrijven, staat het meestal na een dag op papier. Morgen verder, dat kan niet bij mij. Het is een momentopname, en dat moet zo blijven.'

Van wie hij het heeft: van Public Enemy. Op zijn elfde verjaardag kreeg hij een bandje van zijn tante, met It Takes A Nation Of Millions To Hold Us Back uit 1988. 'Don't Believe The Hype, See Watch Channel Zero, het stond er allemaal op. Dit wilde ik ook doen! Zin voor zin terugspoelen en afspelen, alles opschrijven in een schrift, en dan kon ik alles meerappen. Als ik woorden niet kon, verzon ik maar wat, weet je. Als ze zeiden fuck the police en ik verstond het niet, maakte ik er the duck has deceased van. Als het maar dezelfde rijmklank had. Ik geloof dat ik al beter Engels kon dan mijn moeder, ik keek heel vaak naar Sky Channel, je had daar zo'n krokodil en een zeehond, die praatten in het Engels, en dan kwamen He-Man en de Transformers.'

Hij koos voor het Nederlands, omdat ie zich in het Engels 'niet zo goed kon uiten'. En nu 'omdat hij mensen wil bereiken'. Hiphop met een message, uit zijn eigen leven gegrepen. 'Met de realiteit hield het te wensen over. Het zijn meestal van die opschepteksten, over welke auto ze hebben, hoe goed ze wel niet kunnen rappen, en over hoeveel vrouwen ze wel niet hebben. Aan het einde van de dag doet zo'n plaat mij meestal nooit wat. Muziek is niet alleen maar schud-je-kont-en-spring-in-het-rond, dat is een beetje wat de topveertig er de laatste jaren van maakt natuurlijk. Ik heb het zelf ook wel geprobeerd, maar uiteindelijk streep ik die woorden toch weer door. Ik kan ze ook gebruiken om er iets zinnigs mee te zeggen.'

Zijn eerste eigen nummers gingen allemaal over, hoe kan het ook anders, wiet, 'en ook de politie was een bekend gegeven'. Maar op zijn cd Rayalistisch is het blikveld iets ruimer geworden. Vriendin Aisha uit Amsterdam, bij wie hij bivakkeert als hij niet met muziek bezig is, bejubelt hij in Is het echt? ('Ik heb genoeg aan één vrouw, vroeger moest ik er een paar hebben'); zijn vertrokken vader, met wie hij nooit meer 'down' zal zijn, moet het ontgelden in Down met jou ('Hij gaat ervandoor met de staart tussen zijn poten, de waarheid is klote'). Om Almere Stad kon hij niet heen omdat hij er al veertien jaar woont ('Probeer na tien uur 's avonds hier maar wat te eten te krijgen'), en zijn Marokkaanse achtergrond, in Kutmarokkanen??!, dat is vanzelfsprekend ('Je kijkt me vies aan van achter en eerlijk van voren, mijn eerlijke woorden doen zeer aan je oren').

'Zeggen wat hij wil, zonder beperkingen', dat is zijn streven. Niet echt als spreekbuis, maar wel als street reporter. Want ook al werd hij vorig jaar in de armen gesloten als de model-Marokkaan, degene die het woord kon voeren namens een hele weggestopte gemeenschap, Raymzter zit maatschappelijke ontwikkelingen niet écht op de hielen: 'In het nieuws heb ik niet altijd zin, ik word er niet vrolijk van.' De AEL, daar weet hij te weinig over om uitspraken over te doen, en 'de Irak-Amerika kwestie', misschien dat hij daarvoor ooit eens zijn nummer De verkeerde kant herschrijft ('maar ik denk niet dat ze naar een rapper zullen luisteren').

Zíjn wereld is het. 'Ik kijk veel om me heen. Dat is ook politiek bewustzijn. Als je ziet dat een vrouw wordt neergeslagen en haar tas gejat, en je doet niks of juist wel, dat is ook politiek. Maar het maakt me niet uit of ik over een patatzaak rap of over kutmarokkanen.'

Hij is óók gediscrimineerd, ja. Tenten in Almere waar hij nu optreedt, werd hij of een van zijn vrienden vroeger aan de deur geweigerd. Maar hij voelt zich net zoveel of net zo weinig Marokkaan als Nederlander. 'Ik ben gewoon een mens, ik voel me gewoon Raymond, weet je. Als ik bij Nederlanders ben, voel ik me de Marokkaan, en als ik bij Marokkanen ben, voel ik me weer de Nederlander. Ik kan in het Arabisch alleen een beetje schelden en zo, en de belangrijke dingen: heb je een vloetje voor me?'

Zijn vriendin wil nog wel eens zeggen dat hij er toch wat bekrompen 'mediterrane' ideeën op na houdt. 'Als we gaan samenwonen, moet jij ook wel eens koken hoor!' Waarop Raymzter dan antwoordt: 'Nee, absoluut niet!' Want: 'Zo ben ik gewoon. Ouwe stijl van vrouwen in de keuken, ik zorg wel voor het geld. Maar als het anders uitpakt, heb ik er ook vrede mee hoor.'

Wellicht, als zijn vader was gebleven, was hij nu moslim geweest. In zijn cd-boekje bedankt hij 'de allerhoogste' - 'ik noem geen God of Allah of Boeddha, want dan krijg je meteen weer allerlei tegenstanders'. Om het even: 'Ik heb geen regels of iets. Als ik in de spiegel kijk, weet ik dat ik goed leef.'

Raymzter wil, het is zijn attitude, natuurlijk 'anders' zijn. Wil niet rappen als Eminem of Dr. Dre - want die hebben we al - wil geen hiphopkleren van Fubu of Sean John - want daar loopt iedereen al in. 'Ze vragen me wel eens: ''Ralph Lauren, dat is toch voor kakkers?'' Ja! Daarom juist! Maar ook in mijn pyjama of in een vuilniszak kan ik hiphop zijn. Ik kom wel in mijn eigen shit. En als iedereen ineens Ralph Lauren gaat dragen, ga ik gewoon naakt in mijn volgende clip. Met muziek net zo. Als iedereen uptempo beats gaat gebruiken, ga ik juist heel langzame nummers maken, als iedereen volgend jaar realistische teksten gaat schrijven, ga ik ontieglijk overdrijven. Ik wil gewoon ándere dingen.

Of, wie weet, gaat hij een keer een boek schrijven, iets autobiografisch dan wel, of gaat hij acteren. Will Smith is tenslotte ook begonnen als rapper, toen kreeg hij The Fresh Prince of Bel Air, en daarna speelde hij ineens Mohammed Ali! 'Ik wil best hoor. Niet als een bankdirecteur of ober, maar iemand die dicht bij me staat. Muzikant, producer. Ik denk dat ik het ook wel kan.'

Waarom níet?, dat is het vooral. 'Check de Raymzter, ik kom positief.'

Meer over