'Ik ben erin geluisd, maar ik snap niet waarom'

Op de eerste dag dat hij secretaris-generaal af is gaat het er chaotisch aan toe ten huize van Sweder van Wijnbergen....

Vorige week vrijdag brak politieke commotie uit, toen De Telegraaf meldde dat de hoogste ambtenaar van Economische Zaken op een besloten bijeenkomst van Arthur Andersen, een internationaal belasting- en adviesbureau, een spervuur van kritiek uitte op het belastingplan van Paars II.

- Is het niet bedenkelijk dat de hoogste man op het ministerie ook in beslotenheid kritiek levert op het kabinetsbeleid?

'Ik ben ietwat naïef geweest, een beetje dom misschien. Maar er werd een academische visie van mij verwacht. De bijeenkomst zou volstrekt besloten zijn. Absoluut geen pers, was mij gegarandeerd. Voor het eerst sinds mijn aantreden als secretaris-generaal. Ik wilde iemand helpen uit de buurt die zwaar ziek was geweest en net een nieuwe baan had. Dit soort bijeenkomsten blijft altijd geheim, fiscalisten zijn de geslotenheid zelve.'

- We hebben uit goede bronnen vernomen dat De Telegraaf zich keurig heeft aangemeld bij Anderson en uw buurman Bakker met de aankondiging dat ze nieuwswaardige uitspraken van u zouden publiceren. De Telegraaf heeft verzocht dat aan u mede te delen. Andersen en Bakker van belastingconsulent TMF hebben daarvoor toestemming verleend, maar verzuimd dat door te geven.

Van Wijnbergen kijkt vertwijfeld. Even later komt er een telefoontje binnen, dat deze versie van de afspraken bevestigt. Van Wijnbergen schudt het hoofd in ongeloof.

'Hier ben ik echt even stil van. Erin geluisd. Maar ik snap niet waarom. Het lijkt me dat de schade aan de reputatie van de organisatoren groter is dan het publicitaire voordeel. Ik dacht dat Arthur Andersen en TMF fatsoenlijke bedrijven waren. Ze wisten daar hoe explosief de combinatie Van Wijnbergen-kabinet-belastingplan kan zijn.'

- Iedereen wist dat u tegen het belastingplan was. Waarom moest u het dan nog eens kwijt?

'Je kunt kennelijk niet de pet secretaris-generaal afzetten en achter gesloten deuren de academicus spelen. Een secretaris-generaal hoort het kabinetsbeleid niet in het openbaar af te vallen. Dat heb ik ook niet gedaan. Alleen als besluiten nog niet genomen zijn, mag hij zich wel volop in de discussie mengen.'

- Had u toen u deze baan aanvaardde, de tv-serie Yes Minister gezien? (Lachend) 'Het was een uitstekende serie, heel erg leuk. Maar, ik kan u verzekeren dat de relatie met mijn ministers een heel andere was.'

- Was het moeilijk toen de niet-econoom Jorritsma minister werd op uw departement?

'Geen enkel probleem. Ze doet het veel beter dan iedereen denkt. Ze is heel open begonnen. In een toespraak tot 300 ambtenaren in de hal van het ministerie zei ze: ''Ik heb geen verstand van economie. Maar ik ben niet stom en heb een gezond verstand''. Ze herkent een degelijk advies. Annemarie heeft alleen een geweldig gedoe achter de rug met Schiphol en de Bijlmerramp-enquête. Daar is ze zes maanden zoet mee geweest, maar ze kwam er helemaal schoon uit.'

- Professor Heertje schreef afgelopen zondag dat ze totaal geen verstand had van economie en dat ze Nederland in het buitenland belachelijk maakt.

'Ach, Heertje... Ik moet dat tegenspreken. Onze samenwerking liep heel goed. We onderhielden intensief contact. Jorritsma krijgt een veel te negatieve pers.

- Maar waarom ziet niemand dat ze het goed doet?

'In de Haagse politiek heerst een geweldig enthousiasme om mensen te beschadigen. Een inhoudelijk politiek debat valt niet te voeren. Je wordt persoonlijk gepakt als mensen het niet met je eens zijn. Er wordt voortdurend denigrerend gedaan. Persoonlijk onderuit halen, dat is de stijl van Den Haag.'

- Was het niet een cultuurschok om van de Wereldbank in het tamme Den Haag te komen?

'Denken jullie dat het bij grote bedrijven anders is dan bij de overheid? Bureaupolitiek heb je overal. De Russische oud-premier Tsjernomyrdin zei eens: Als je bang bent voor de wolven, moet je het bos niet in gaan.

'Ik heb in Jemen onderhandeld over sanering van de schuld aan de Russen. Daar zat de maffia gewoon bij aan tafel. De Jemenitische premier zei op een gegeven moment: ''fantastisch advies, maar je hebt nu zo veel vijanden dat je het beste meteen het eerstvolgende vliegtuig kunt nemen. In Den Haag heb je geen kalasjnikovs.'

- Een aantal keren zijn er rellen ontstaan door uw uitspraken. Waarom bent u in deze baan gestapt?

'Wijers vond het leuk iemand binnen te halen die andere dan alleen maar routineuze ideeën had. Een gesprek van vijf minuten met hem escaleerde tot een wereldhervormend debat.

'Wijers zei: ''Dit gaat heel leuk worden''. Ik heb in die twee jaar wel het een en ander kunnen bereiken. De interne organisatie van het ministerie is opgeschud.'

- U blijft nog een jaar beschikbaar voor de minister?

'Ik wil natuurlijk niet mijn opvolger voor de voeten lopen. Jorritsma wilde dat ik nog een jaar beschikbaar bleef voor advies. Het was haar initiatief, zij moet het invullen.

- Gaat u de geschiedenis in als de man die de Azië-crisis veel te somber inzag, zoals PvdA-partijgenoot en fractieleider Melkert vorige week in de Kamer opmerkte?

'Ik bevond me in achtbaar gezelschap. Iedereen heeft die crisis verkeerd ingeschat, de totale economische professie. Voor politici die een jaar later kritiek uiten, is dit makkelijk scoren. Ik wilde natuurlijk wel weten hoe zo veel economen zo fout hebben kunnen zitten en ik heb die onderzoeksopdracht op mijn ministerie meteen uitgezet.

'En verder, ach, de geschiedenis: over drie dagen ben ik geen nieuws meer en drie weken daarna is iedereen mij vergeten.'

Meer over