Iedereen wist van goldrush

Vervolg van pagina 1.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Ondanks de huidige opwinding in Paramaribo was heel Suriname al jaren van de illegale goudwinning in Brownsberg op de hoogte. De schade was ook voor iedere bezoeker zichtbaar, zegt Rudi van Kanten. 'Als je bij de Irenevallen over het park uitkeek, kon je de mijnen duidelijk zien.'


Er zijn sinds 1997 diverse pogingen geweest de goudzoekers uit het park te jagen, de zogeheten clean sweeps. Er is zelfs getracht de misstanden te legaliseren door in 2001 een verwoest stuk park prijs te geven aan de goudzoekers (het park kreeg er elders wat bij). Het hielp niets. Dankzij de sterk gestegen goudprijs nam het graven alleen maar toe.


De problemen zijn volgens het WWF verergerd door falend management en corruptie bij de autoriteiten in Paramaribo. Zo liet de laatste directeur van Stinasu, Frank Kasantaroeno, zich door goudzoekers betalen om in Brownsberg een oogje dicht te knijpen (hij zit nu vast). Een van de mensen die zo een concessie in de wacht sleepten, was Ronnie Brunswijk, leider van het Junglecommando in de Binnenlandse Oorlog (1986-1991).


De voedingsbodem voor de goldrush in Suriname is de sociaal-economische misère in het binnenland. Dat geldt zeker voor Brownsberg. De plaatselijke marrons kampen met werkloosheid en armoede, mede het gevolg van de burgeroorlog en hun 'transmigratie' in de jaren zestig, toen ze zonder compensatie hun dorpen en land moesten prijsgeven aan het Brokopondostuwmeer.


Van het natuurpark hebben ze ook nooit een cent gezien. Geen wonder dat ze nu een graantje willen meepikken van het goud en zich keren tegen iedereen die hen het park wil uitzetten. Natuurbescherming is iets van de rijken, kregen de WWF-rapporteurs van de goudzoekers te horen. 'Het idee een stuk land te beschermen voor de toeristen wordt als beledigend ervaren.'


Het WWF liep in die situatie jarenlang op eieren. We zaten in een dilemma, zegt Laurens Gomes. Het WWF is niet tegen ambachtelijke goudwinning op zich (als belangrijkste bron van inkomsten in het binnenland), mits het duurzaam gebeurt, maar het is wél tegen illegale goudwinning in beschermd gebied. 'Dat is dubbel fout', zoals Gomes het uitdrukt. De organisatie trok herhaaldelijk aan de bel, maar tevergeefs.


Had het WWF zich niet veel harder moeten opstellen, zeker tot 2007, toen het nog een sponsorrelatie met Stinasu had? Kansloos, zegt Gerold Dompig, voorzitter van de Commissie Ordening Goudsector, vorig jaar door de regering-Bouterse ingesteld om de wildwest in de sector aan banden te leggen en 'illegale/informele activiteiten en situaties weer naar de legale sfeer te brengen'.


Dompig wijst naar de vorige regering-Venetiaan, die volgens hem niet durfde in te grijpen in het wespennest van het binnenland. 'Daarbij: waar naar goud wordt gezocht, doet Paramaribo mee. Het is niet wij tegen zij. Het is een hele keten van goudzoekers, machinehouders, concessionairs en handelaren.'


Waarom heeft het WWF nu wel zijn nek uitgestoken? Omdat de goudwinning zo sterk toenam en we eindelijk gehoor kregen, zegt Gomes. 'Met de huidige overheid valt te werken. De Commissie wilde ons rapport graag hebben om hard te kunnen ingrijpen. Zulke samenwerking was jarenlang onmogelijk.'


En het lijkt erop dat de Commissie hard heeft ingegrepen. 'We hebben in maart 2500 man en 60 grote machines uit Brownsberg verwijderd', zegt Gerold Dompig. 'Gisteren nog zijn pompen in beslag genomen en onklaar gemaakt. Het gebied is voor 90 procent leeg. Maar er zijn altijd gasten die 's avonds nog even teruggaan met een pompje.'


Hoe verder? De Commissie Ordening wil snel met Stinasu en lokale partijen tot een duurzame oplossing komen, zegt Dompig. 'Wij willen een gebied bij het park beschikbaar stellen waar omwonenden kunnen mijnen. Zo'n structurele oplossing is beter dan mensen zomaar wegsturen. Wij bieden een alternatief in een beheersbare omgeving en zij mogen netjes belasting betalen.'


Het WWF beraadt zich intussen op nieuwe betrokkenheid bij Brownsberg. Het wil een bijdrage leveren aan herstel van het park, ook om het toerisme te redden. Voorwaarde is wel dat de goudzoekers echt weg zijn (na vorige clean sweeps waren ze binnen een maand terug). Een 'rehabilitatie' van het park (bodemsanering, herbeplanting) kost echter vele miljoenen, geld dat WWF Guyana's noch de Surinaamse regering hebben.


Wat is de les van de zaak Brownsberg? Zachte heelmeesters maken stinkende wonden? Misschien hadden we het inderdaad anders moeten aanpakken, erkent Gomes. 'Maar we hebben een diplomatieke status in Suriname; dan moet je heel voorzichtig opereren. Als je je opstelt als Greenpeace ben je hier niet meer welkom. We moeten onze positie bewaken. Dan gaan ook andere overwegingen een rol spelen. Zoals dat de goudsector nu de belangrijkste aandrijver is van de Surinaamse economie.'


GOUDZOEKEN IN SURINAME

In Suriname zijn naar schatting 20.000 ambachtelijke illegale goudzoekers of porknokkers actief. Vaak arme marrons uit het binnenland, soms ook Brazilianen. Rijke bazen uit Paramaribo leveren de machines. De goudzoekerskampen zijn broeinesten van criminaliteit. Ook zijn er 'cabarets' met Braziliaanse en Dominicaanse prostituées.

Het goud wordt gewonnen met 'stripmining'. De goudzoekers kappen een stuk bos langs een kreek, en graven de grond af met draglines en door generators aangedreven hogedrukspuiten. Het goud wordt daarna uit de aarde gewassen door het te binden met kwik.

Het aantal illegale goudmijnen is in tien jaar verdrievoudigd tot zo'n 1200. Hierdoor is al meer dan 30 duizend hectare bos verwoest.

Meer over