Iedereen aan de digitale slagader

Jaarlijks zijn 170 duizend patien slachtoffer van gebrekkige informatieuitwisseling tussen medici. Computers zijn een uitkomst, maar de helft van de specialisten heeft geen pc op z'n bureau....

Door Marc Peeperkorn en Jet Bruinsma

Hij ontvangt iedere werkdag dezelfde e-mail: Let op, vandaag opnieuw tweehonderd ziekenhuisopnames en 1 miljoen extra uitgaven door gebrek aan computers in de zorg! Een geheugensteuntje van een goede vriend om Gert-Jan van Boven, directeur van het Nationaal ICT Instituut in de Zorg (NICTIZ), scherp te houden.

Niet dat hij dat nodig heeft, de dagelijkse praktijk prikkelt hem voldoende. Van Boven: 'Als in Amsterdam eens per tien jaar twee treinen op elkaar schuiven met een paar gewonden als resultaat, schreeuwt iedereen om miljarden extra voor de veiligheid. In zorg vallen dagelijks doden en gewonden door verkeerde medicatie en andere medische fouten. Maar dan zegt iedereen: och, och, tja, tja.'

Hoe groter de apathie - 'het is toch ongelooflijk dat we dit allemaal slikken' - hoe vastberadener Van Boven is die te doorbreken. Onder zijn bezielende leiding moet in 2006 Aorta operationeel zijn, een landelijk computernetwerk waarop iedere arts, specialist, apotheker en psychiater terecht kan om alle relevante medische informatie over een pati op te vragen. 'Een soort zorg-Google om medische fouten tot een minimum te beperken.'

Ruim twee jaar werkt hij er nu aan. Het is praten als Brugman. Een Jehova wil hij liever niet genoemd worden, maar met zendeling in de zorg heeft hij geen enkel probleem. 'Je moet de ictboodschap uitdragen. En dan zet ik wel eens mijn voet tussen de deur.'

De noodzaak van meer informatietechnologie is voor hem duidelijk. 'De helft van de specialisten heeft geen pc op zijn bureau. Die kunnen dus niet elektronisch bij de gegevens van hun eigen patien, laat staan bij die van anderen.' Dat betekent rondslingerende, incomplete papieren dossiers en onnodig lang wachten op laboratoriumuitslagen. 'Bij renfoto's is het nog droeviger gesteld: nog geen 10 procent kan die op z'n pc bekijken.'

Leidt dit gebrek aan ict alleen tot langere werktijden van de artsen, dan is het leed nog te overzien. Maar dat is niet het geval. Van Boven somt de cijfers nog maar eens op: jaarlijks 90 duizend ziekenhuisopnamen door vermijdbare medicatiefouten, genoeg werk om drie ziekenhuizen dag en nacht bezig te houden.

In totaal zijn ieder jaar 170 duizend patien het slachtoffer van gebrekkige informatie-uitwisseling tussen medici. Tienduizend daarvan belanden in de WAO. En de Inspectie voor de Gezondheidszorg stelt al jaren dat er door medische fouten meer doden vallen dan in het verkeer (1100 per jaar).

'Dramatisch', oordeelt Van Boven. Bijna net zo erg vindt hij de talloze mislukte plannen om er iets aan te veranderen. 'De steen der wijzen in de ict is nog niet gevonden', merkt hij op. 'Veel projecten zijn faliekant misgelopen. Dat is kennelijk het leergeld dat we moeten betalen.'

Temidden van deze mis zijn er ook nog wel een paar succesjes te melden. Neem de Amsterdamse apotheken die hun computersystemen aan elkaar hebben geknoopt. Resultaat is dat het medicijngebruik van circa 1 miljoen patien voor iedere apotheker in en om de hoofdstad opvraagbaar is. Van Boven: 'Dat voorkomt echt verschrikkelijke fouten.'

Maar hoeveel water er niet onder de Amsterdamse pillenbrug moest stromen eer dit project liep: honderd apothekers die allemaal op dezelfde manier hun informatie moeten invoeren, bewerken, opslaan en beschikbaar stellen via een uniek patiennummer. 'En dan praat je nog maar over een handjevol apotheken.'

Speeltuinwerk dus vergeleken met Aorta, de levensreddende digitale snelweg voor alle zorgaanbieders. Daarop moeten straks 7000 huisartsen, 1700 apothekers en duizenden specialisten in 100 ziekenhuizen feilloos hun weg vinden, plus nog eens het ambulancepersoneel en de vrij gevestigde psychiaters. Al met al zo'n 55 duizend geregistreerde zorgverleners.

Als dat lukt, wachten pati en arts mooie tijden. De opzet van Aorta oogt simpel: iedere zorgverlener haalt bij aanvang van de dienst zijn pasje door een kaartlezer. Direct wordt gecontroleerd of de arts of apotheker nog steeds bevoegd is en vervolgens heeft deze na het intikken van een wachtwoord toegang tot het netwerk.

Daarop staat alle relevante medische informatie van iedere pati in Nederland. De dienstdoende weekendarts weet in een mum van tijd wie er voor hem staat, de apotheker wat er eerder is geslikt en gesmeerd en bij doorverwijzingen kent de specialist de pati voordat deze behandelkamer is binnengelopen. 'Als alle ziekenhuizen, huisartsen en apothekers meedoen, omvat Aorta 95 procent van de zorg', weet Van Boven.

Als, als, als: wat maakt dat dit project anders afloopt dan de vele gesneefde voorgangers? 'Omdat zorgverleners zien dat het zo niet langer kan', stelt Van Boven. 'Daarbij eist de politiek het. Minister Hoogervorst van Volksgezondheid belooft niet alleen de benodigde regels aan de passen zodat Aorta in 2006 van start kan, hij doet het ook. Wat dat betreft is sprake van een trendbreuk.'

NICTIZ functioneert als aanjager, bemiddelaar en als het moet bovenmeester. 'Dat eilandgedrag waarbij iedere zorgdirecteur zijn eigen computersysteempje koestert, zal verdwijnen. Als een ziekenhuis vieze operatiemessen gebruikt, komt dat in de krant. Wat bij betreft gebeurt dat straks ook bij slecht informatiebeheer.'

Dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg in een recent rapport waarschuwde voor risico's van ict in de zorg, juicht Van Boven toe. 'Informatiebeveiliging is een absolute voorwaarde om met Aorta te beginnen. Computers kunnen veel fouten voorkomen maar ook nieuwe creen. Meestal ligt dat niet aan de ict zelf, maar het gebruik ervan. Dan heeft iemand het controlesysteem uitgeschakeld omdat het zo lastig was.'

De naam Aorta (slagader) lokt de vraag uit naar de kwestbaarheid ervan. Wat als het systeem crasht? Als hackers erop inbreken? Gaat dan de hele zorg plat? Van Boven: 'Als we het electronisch geldverkeer mondiaal kunnen beveiligen, moet dat met medische gegevens in Nederland ook wel lukken.'

Meer over