'Ideale stadsfilosoof is raar, hard en toch een beetje leuk'

Ingmar Heytze, dichter te Utrecht, was hoogst verbaasd toen hij zaterdag las dat Almere een stadsfilosoof zoekt. 'Ik ben benieuwd wie die klus op zich wil nemen.' Dan heeft hij het niet eens over het feit dat een stad een filosoof zoekt....

Maar Almere? 'Daar zijn zoveel vergissingen op elkaar gestapeld. Ik ben er één keer geweest: het heeft een rampzalige woonkern. De aanstelling is voor een halfjaar. Heeft dat wel nut? Het lijkt me een druppel op een gloeiende plaat.'

Toch vindt hij het 'op zich geen stom idee'. Almere zoekt een filosoof die politiek, bedrijfsleven, bewoners en maatschappelijke organisaties moet ondervragen over hun toekomstbeeld van de stad, liet wethouder Bijl van volkshuisvesting weten.

Heytze: 'Mijn ervaring is dat zo iemand kan zeggen wat hij wil, zonder angst om zijn aanzien te verliezen. Hij kan een openbrekende functie vervullen. Ik vind het een teken van bestuurlijke gezondheid om een buitenstaander aan te trekken.'

Het Centraal Museum was de eerste instelling in Nederland die een filosoof aanstelde. Heytze is blij dat het idee wordt overgenomen. Het concept komt volgens hem uit Groot-Brittannië. 'Zo'n company's fool mag alles zeggen. Hij moet mensen aan het denken zetten, vragen stellen bij rituelen, de verwondering terugbrengen.'

René Boomkens, filosoof aan de Universiteit Groningen, is sceptischer. 'Het is modieus om overal een filosoof bij in te schakelen. Je moet uitkijken dat zo iemand geen joker wordt die mooie uitspraken doet over stedelijkheid en verstedelijking, terwijl er verder niks gebeurt.'

Tegelijkertijd vindt ook Boomkens, die over verstedelijking heeft gepubliceerd en in diverse adviesorganen heeft nagedacht over ontwikkeling van steden, dat Almere nieuwe ideeën kan gebruiken. 'Het is duidelijk dat Almere een probleem heeft. Het wil maar geen echte stad worden, terwijl het dat wat betreft inwonersaantal al had moeten zijn. In die zin kan de stad een uitdaging zijn voor een filosoof.'

Wat Almere volgens Boomkens nodig heeft, is een denker die al die mensen die zich met stadsontwikkeling bemoeien, 'uit hun tent kan lokken'. Ze moeten wel beseffen dat je niet 'een blik stedebouwkundigheid' kunt opentrekken, of een architect als Koolhaas kunt inhuren om een stad te vernieuwen.

Ook Heytze heeft zich gebogen over de ideale cv van de stadswijsgeer. 'Het moet een charmant iemand zijn. Een beetje raar, een beetje hard, maar toch wel leuk. Een Wim T. Schippers, die een chaos creëert waar toch iets inzit.'

Volgens Keimpe Algra, hoogleraar filosofie aan de Universiteit Utrecht, is Almere niet de eerste stad die een filosoof inzet. 'Plato werd door de tiran van Syracuse, op Sicilië, gevraagd de ideale staat tot stand te brengen.' Het mislukte. 'Hij werkte vanuit een filosofische, abstracte houding. Het klinkt alsof ze in Almere iemand zoeken die wensen en mogelijkheden bekijkt. Dat lijkt me zinniger.'

Meer over