Icoon door het lot

Gastcurator Joost Zwagerman vroeg aan honderdtwintig prominente Nederlanders hun beeldkeuze van de 21ste eeuw, vergezeld van honderd woorden. Wat nestelt zich in het geheugen?

Ga er maar aan staan: een beeld kiezen uit de beeldenzee waarmee wij dagelijks om de ogen worden geslagen. En dan niet zomaar een beeld, maar hét beeld van de 21ste eeuw, althans, van dat deel dat tot nu toe is verstreken. Wat zou u doen?

Het MOTI, Museum of the Image, in Breda vroeg het met Joost Zwagerman als gastcurator aan 120 'prominente' Nederlanders, van kunstenaars, journalisten en politici tot BN'ers. Hún beeld vergezeld van honderd woorden uitleg is nu te zien in de fascinerende, fraai ingerichte tentoonstelling Rollercoaster.

Om maar meteen een misverstand uit de weg te ruimen: hét beeld van het afgelopen decennium bestaat niet of nauwelijks. Hooguit drie beelden zijn door meerdere mensen gekozen en hebben icoonpotentie omdat iedereen ze kent: de live televisiebeelden van de instortende Twin Towers en de foto van de uit een toren springende man van 9/11 naast de beestachtig afgeslachte filmmaker Theo van Gogh. Voor de rest waaiert het gekozen beeld alle kanten uit.

Ook de slogan 'een beeld zegt meer dan honderd woorden' blijkt een misverstand. Nogal eens is het gekozen beeld op zichzelf niet sterk, maar wordt het pas interessant in combinatie met de toelichting. Juist die combinatie van tekst met beelden uit alle hoeken, van televisie, krant en internet tot amateurkiekjes, film en beeldende kunst, biedt een rijkgeschakeerde en verrassende reis door de recente geschiedenis.

Via losjes gerangschikte thema's dwaalt de bezoeker langs treffende karakteristieken, zoals de terugkeer van doem en wanhoop na de tomeloos ambitieuze jaren negentig. Die wanhoop wordt opmerkelijk genoeg niet gekoppeld aan een beeld van panikerende beursmannen, maar aan meer symbolische beelden, zoals het kapseizen van een overvol beladen tanker (de keuze van Stadsschouwburgdirecteur Melle Daamen) of de angstaanjagende grimas van de Joker in de laatste Batmanfilm (gekozen door filosoof Ger Groot).

In pijnlijke of hilarische foto's en filmsscènes komt het verlangen naar maakbaarheid en ultieme schoonheid voorbij, de vergeefse zoektocht van hoogopgeleide vrouwen naar de perfecte man, de technologische revolutie, de vervuiling van de planeet en de schuivende machtsverhoudingen.

Opmerkelijk, en vaak vergeten door officiële geschiedschrijvers: ook universele thema's kenmerken het afgelopen decennium, naast de wanhoop de behoefte aan hoop en schoonheid, aan verwondering en helden, bijbels afgebeeld, zoals de krankzinnige reclame van Sky televisie, met topvoetballer Piqué vermomd als engel (de keuze van voormalig Rijksmuseumdirecteur Henk van Os).

Hoewel veel beelden eerder een voetnoot bij de geschiedenis zijn, nestelen ze zich toch in het geheugen, zoals de portretfoto van Ndo uit Nieuw-Guinea, gemaakt, en gekozen, door Koos Breukel. Ndo is via een kettingreactie aan zijn lot ontsnapt. Vanwege zijn rol in de kunst van Roy Villevoye kreeg hij de kans zich in een Duits ziekenhuis te laten opereren, waardoor hij na 45 jaar blindheid weer kan zien. Daarmee is deze foto een 21ste eeuws icoon van hoop en barmhartigheid, van de kracht van kunst en globalisering.

Misschien blijft naast 9/11 ook dit beeld overeind, als MOTI over tien jaar (graag) weer terugblikt. Want dat is het mooie van Rollercoaster: die laat zien dat iconische beelden, en daarmee geschiedenis, door mensen, door toeval en door dit soort exposities worden gemaakt.

Twin Towers en Theo

Hét beeld van het afgelopen decennium bestaat niet tot nauwelijks. Hooguit drie beelden zijn door meerdere mensen gekozen en hebben icoonpotentie omdat iedereen ze kent: de live televisiebeelden van de instortende Twin Towers en de foto van de uit een toren springende man van 11/9 naast de beestachtig afgeslachte filmmaker Theo van Gogh.

undefined

Meer over