Hunkeren naar details

Veel kunstenaars zijn geïnspireerd door andere kunstenaars. Deze week: modeontwerpster Iris van Herpen, die onlangs een prijs voor jong talent kreeg toegekend, over beeldend kunstenaar Kris Kuksi.

Anna van den Breemer en  Foto Joost van den Broek

De eerste blik op het werk van de Amerikaanse kunstenaar Kris Kuksi maakte dat ze gulzig alles in één keer wilde bevatten. Klik, klik, klik, vluchtig met de muis door zijn gehele oeuvre. Alleen die namen al; Churchtank, Sanctuary of the Bewildered, Fall of Men en Plague Parade. Recht voor zijn raap. Pas de derde keer dat ze zijn website bezocht, vond ze de rust om de kleine verhaaltjes, verscholen in zijn collage-achtige sculpturen, te zien.


Toen zag ze opeens de structuren doorschemeren in de schedels. Ornamenten gecombineerd met kleine mechanische machinetjes die in de gaten en holletjes verstopt zaten. Of de tientallen poppetjes, als oude marmeren standbeelden uit de Renaissance waarmee leiders toentertijd zichzelf verheerlijkten. Ditmaal niet statig, maar in een vreemde pornografische pose, als commentaar op de ijdelheid en het machtsmisbruik van toen en nu.


Modeontwerpster Iris van Herpen (26) noemt Kris Kuksi haar 'nieuwste ontdekking'. Ze was op het internet op zoek naar steampunk kunstenaars, zoals Cedric Laquieze. Het steampunk genre, dat zijn wortels heeft in de eerste sciencefictionverhalen, is in de laatste decennia uitgebreid met beeldende kunst en mode. Steampunk kunstenaars laten zich inspireren door het Victoriaanse tijdperk, toen de industriële revolutie net op gang kwam en stoomkracht nog de primaire krachtbron was. Gothic ogende machines en landschappen, afgewisseld met futuristische elementen.


Machientjes en kitscherige prullaria worden uit elkaar gehaald en in een andere context weer samengevoegd. Het werkt vervreemdend. 'De kracht van steampunk zit in het driedimensionale werk', vertelt Van Herpen. Bij mode werkt het niet. 'Steampunkmode is afschuwelijk kitsch en hobbymatig. Mijn inspiratie vind ik eigenlijk nooit in de modewereld. Het wereldje is te veel in het nu bezig. Ik zie weinig onderzoek naar zowel oude als nieuwe technieken.'


Van Herpen staat bekend om haar experimenten met onconventionele materialen, van haar en staaldraad tot metaal, waarbij de opengewerkte stoffen driedimensionale proporties lijken te krijgen. Ze kreeg er onlangs de Rado Design Award voor toegekend, één van de Dutch Design Awards, die uitgereikt werd tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven.


In haar meest recente collectie, Crystallization, geïnspireerd door de transformatie van water naar kristal, combineerde ze oude gedetailleerde handwerktechnieken met een op de computer ontworpen bovenstuk van kunststof dat 3D werd uitgeprint, in samenwerking met architect Daniel Widrig. 'Eigenlijk zit ik er precies tussenin. Ik verlang naar de vernuftige ambachtelijkheid van vroeger, maar ben toch ook nieuwsgierig naar wat de toekomst brengt aan nieuwe technieken.'


Dat is terug te zien in haar inspiratiebronnen. Aan de ene kant is er Kris Kuksi wiens priegelige handwerk Van Herpen bewondert. 'Aan zijn Churchtank, een oude kerk bovenop een tank gemonteerd, is eindeloos gesleuteld. Er is net zoveel aandacht en toewijding aan te pas gekomen als bij het bouwen van een echte kerk in de Renaissance, maar dan in het klein. De drang naar detail herken ik in mezelf. Als ik iets in één dag in elkaar zou zetten, hoe mooi ook, zou ik er nooit tevreden mee kunnen zijn. Er moet tijd in worden gestoken.'


Aan de andere kant is er architect en computerprogrammeur Michael Hansmeyer; haar oorspronkelijke eerste keuze voor deze rubriek. Maar bang dat het een te technisch verhaal zou worden, koos ze voor Kuksi. Hansmeyer, bij wie ze in de leer is, schrijft computerprogramma's die simpele vormen als een bal of een vierkant, eigenstandig vervormen tot de meest uiteenlopende driedimensionale architectonische vormen. Welke vorm er precies uitkomt is ook voor Hansmeyer een verrassing. Het werk kan 3D uitgeprint worden.


Van Herpen is gefascineerd door dit 3D printen, waarbij een ontwerp uit de computer driedimensionaal opgespoten wordt. Hoewel kostbaar, wordt die printer steeds toegankelijker. 'Er zijn al mensen die hun eigen zilveren sieraden ontwerpen en uitprinten.'


Blij wordt ze niet van die nieuwe technieken. 'Het enge ervan is dat wij ontwerpers uiteindelijk bijna niet meer nodig zijn. Ik denk dat creativiteit steeds meer bij de consument zelf komt te liggen. Het is een kwestie van tijd dat zelfs stoffen kunnen worden geprint. Dan ben ik overbodig. Maar hoewel het me beangstigt, wil ik er niet blind voor zijn.'


Kris Kuksi met zijn plak-, knip- en lijmwerk staat voor de weemoed naar tijden dat ontwerpers met de hand hun ambacht uitvoerden. 'Hij verzamelt allerlei oude poppen op markten en via internet. De poppen smelt hij met siliconen tot de gewenste vormen. Ik geloof dat er zelfs ordinaire barbiepoppen tussen zitten, die wat moeten worden aangedikt om door te kunnen gaan voor een figuur uit de Victoriaanse tijd.'


Dat zijn werk, met hier en daar doodshoofden en beenderen erin verwerkt, door anderen wordt geïnterpreteerd als luguber, verbaast haar. 'Ik vind het niet eng of duister. Duister vind ik horror- en misdaadfilms. Die kan ik niet kijken omdat het veel te hard binnenkomt als mensen worden doodgemaakt.'


Maar in het werk van Kuksi ligt het doodshoofd in een andere context. 'Het is juist door de detaillering van het ene object naast het andere, samengelijmd tot iets nieuws dat het doodshoofd een nieuwe betekenis krijgt, die je zelf mag creëren.'


Volgens Kuksi houden we ook wel een beetje van angst. En zoeken we dat in kunst. Zoals bij haar collectie geïnspireerd op het thema mummificatie. 'Dat werd door mensen direct met de dood geassocieerd, terwijl wat mij boeide juist de schoonheid en aandacht is die de Egyptenaren gaven aan hun doden.' De associatie met de dood en het duistere zegt naar haar idee meer over de persoon zelf. 'Misschien omdat we spanning missen in ons leven. In zijn werk hunkert Kuksi naar dat leven van toen, toen er nog overwinning en gevecht was. In plaats van dat we het enkel op televisie volgen.'


Het is pas sinds enkele weken dat Van Herpen in de ban is van Kuksi. Het is nog pril, ook omdat ze zijn werk nog nooit in het echt heeft gezien. En dat terwijl ze er juist omheen zou willen lopen. De neus bovenop de details. Ze heeft het opgezocht, maar hij exposeert voornamelijk in de Verenigde Staten. Zijn boek, dat ze heeft besteld, moet de tussentijd overbruggen. 'Kuksi zit nu heel erg in mijn hoofd.' Zijn afbeeldingen zullen komen te hangen op de vol geplakte wand in haar atelier in Arnhem.


In januari zal Van Herpen couture gaan showen in Parijs. Ze hoopt dat ze iets van Kuksi kan meenemen. De manier waarop hij speelt met het symbolisme en zijn kritiek op macht en idolatie. 'Dat voel ik als iets heel actueels. Hij bekritiseert misbruikte macht, voor de show wil ik me gaan bezighouden met de visualisering van verheerlijking. En hoe mensen dingen groter kunnen denken, en dus maken, dan ze in werkelijkheid zijn. Een fantasie over hoe de pracht en praal van macht in de toekomst zal zijn.' Maar die invloed vindt onbewust plaats. 'Beïnvloeding kun je niet afdwingen. Instinctief moet het via een andere weg eruit komen. Ik kijk bijna niet meer naar die wand, want ik ken het werk. Maar je neemt het toch mee.'


Kris Kuksi

'Een heleboel shit samengevoegd, die eigenlijk helemaal niet samen hoort, om zo een fysieke wereld te creëren die in mijn hoofd zit.' Zo omschrijft de Amerikaanse kunstenaar Kris Kuksi (1973) zijn sculpturen.


Volgens Kuksi leidde zijn fascinatie voor het ongebruikelijke in combinatie met zijn moeilijke jeugd met een alcoholische stiefvader tot zijn macabere kunst.


In 2004 maakte hij zijn eerste sculptuur Parasite and Host. Kenmerkend in zijn werk zijn de vele details. Poppetjes, vervormd door het gebruik van siliconen, schedels, onderdelen van machines worden met de hand samengevoegd tot collage-achtige landschappen die soms doen denken aan Hieronymus Bosch, één van zijn inspiratoren.


Volgens Kuksi wordt de samenleving gedreven door hebzucht en materialisme. Hij hoopt dat zijn kunst de drogredenen van de mens blootlegt en een nieuw niveau van bewustzijn bij de kijker teweeg brengt. Zijn werk is te zien geweest in meer dan honderd exposities in galeries en musea wereldwijd, waaronder het Smithsonian's National Portrait Gallery.


Meer over