Nieuws

Hulp voor politici in de strijd tegen online haat, bedreiging en trollenlegers

Haatdragende insinuaties, expliciete bedreigingen, het online stalken door trollenlegers met een militaire discipline: sociale media kunnen een hel zijn voor politici en andere maatschappelijk betrokkenen. In de ‘toolkit’ van de progressieve burgerbeweging DeGoedeZaak kunnen slachtoffers steun en tips vinden.

Mark Rutte ging woensdag via Instagram in gesprek met jongeren. Beeld ANP
Mark Rutte ging woensdag via Instagram in gesprek met jongeren.Beeld ANP

‘Met een steeds grotere zichtbaarheid in het publieke en politieke debat stijgt ook de hoeveelheid bagger die online naar je toekomt’, zegt Kamerlid Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD). Het is de giftige kant van de sociale media, en die winnen voor politici al jaren aan belang. En aangezien volgepakte poppodia of zweterige zaaltjes uit den boze zijn, zullen de verkiezingscampagnes van dit jaar meer dan ooit online worden gevoerd.

De Volkskrant achterhaalde eerder dat de lockdown in het algemeen meer online bedreigingen tot gevolg had. In 2019 eiste de Tweede Kamer beter optreden tegen online bedreigingen van politici, naar aanleiding van de zoveelste kanonnade met bedreigingen aan het adres van PVV-leider Geert Wilders.

Voormalig GroenLinks-spindoctor Jurjen van den Bergh, nu directeur van campagnebeweging DeGoedeZaak, merkte dat politici en andere maatschappelijk betrokkenen vaak nergens naartoe kunnen met de online haat die ze voor hun kiezen krijgen. Daarom lanceerde DeGoedeZaak een online toolkit voor slachtoffers. Die kunnen er een stappenplan mee doorlopen om hun account beter te beveiligen. Ook is er advies te vinden over mogelijke juridische stappen.

Bagger

Voor Kamerleden kan de toolkit bruikbaar zijn. SP-Kamerlid Sadet Karabulut (SP): ‘Sociale media zijn voor volksvertegenwoordigers een krachtige manier om met kiezers te communiceren, maar je kunt ook een hoop bagger over je heen krijgen.’ Als buitenlandwoordvoerder sprak Karabulut zich vaak kritisch uit over gevoelige kwesties, zoals het conflict tussen Israël en Palestina of de onderdrukking van Koerden in Turkije.

Over de gevolgen van haar stellingnames wil Karabulut weinig kwijt. ‘Alles wat je aandacht geeft, groeit. Ik probeer het zo veel mogelijk te negeren.’ Ze vindt het vaak lastig inschatten waar de reacties vandaan komen. ‘Als ik mij kritisch uitspreek over de Israëlische bezettingspolitiek, komen er machinaties op gang waarvan ik denk: ‘Komt dit nou uit een trollenfabriek?’’

Trollenlegers

De online toolkit biedt ook hulp bij het herkennen van gecoördineerde trollenaanvallen. Volgens Ibtissam Abaâziz, die voor DeGoedeZaak onderzoek deed naar de mechanismen achter online haat, zijn trollenlegers vaak in hoge mate gestructureerd. ‘Als je eenmaal op de radar verschijnt, dan blijven ze terugkomen.’

Politici met een niet-westerse achtergrond en vrouwen zijn vaker slachtoffer van online haat, meent Abaâziz. In 2019 bracht NRC naar buiten dat Turks-Nederlandse Kamerleden haatmails en bedreigingen ontvingen als gevolg van filmpjes die Denk online zette. Maar ook antisemitisme komt vaak boven: toenmalig vicepremier Lodewijk Asscher zette in 2016 haarscherp uiteen wat voor opmerkingen hij over zijn Joodse familie te verwerken kreeg.

Volgens Yesilgöz-Zegerius speelt afkomst of geslacht geen rol. ‘Iedereen die online zichtbaar is en duidelijk stelling neemt, zal online haat en scheldpartijen helaas herkennen.’ Maar er zijn volgens de VVD’er wel uitzonderingen, zoals bij de filmpjes van Denk. ‘Dan stijgt de online haat vanuit die achterban aanzienlijk, puur gericht op mijn afkomst. Hetzelfde gebeurt als je je kritisch uitlaat over Forum voor Democratie. Dan haalt hun harde kern opeens mijn afkomst erbij.’

Zelfcensuur

Vertrekkend Kamerlid Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) schreef vorig jaar een essay in de Groene Amsterdammer over de online haat die zij, maar ook andere vrouwelijke politici, journalisten en columnisten ontvingen. Buitenweg concludeerde dat vrouwen bovenmatig vaak slachtoffer zijn en vrouwen in de politiek om die reden zelfs voor minder zichtbaarheid kiezen. Volgens Abaâziz dreigt zelfcensuur. ‘Mensen denken steeds meer na over een tweet of een tv-optreden.’

Een vrouwelijk Kamerlid zag af van deelname aan dit artikel, uit angst voor negatieve reacties. ‘Het is precies wat sommigen tot doel hebben, zegt Karabulut. ‘Ik begrijp het, maar het is natuurlijk wel ernstig als intimidatie en online haat ertoe leiden dat je je werk niet durft te doen.’

Het kan volgens de SP’er best helpen om meer hulp te bieden tegen online haat, vooral voor beginnende politici. ‘Maar ik zou iedereen afraden hier een dagtaak van te maken. Wees waakzaam, maar blijf jezelf. Laat je er niet door opslokken.’

Meer over