INTERVIEWHUISARTS BART MEIJMAN

Huisartsen ontsteld over vaccinatie-advies: ‘Niet verwacht dat Nederland hier zo klungelig mee om zou gaan’

De onvrede onder huisartsen over de Gezondheidsraad is zo hoog opgelopen dat dat een deel van hen zondag een ‘motie van afkeuring’ op de voordeur spijkerde.

Bart Meijman: ‘Het getuigt toch van arrogantie om niet te kijken naar Engeland, waar zo’n 18 miljoen AstraZeneca-vaccins zijn gezet met een groot positief effect op de volksgezondheid.’ Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Bart Meijman: ‘Het getuigt toch van arrogantie om niet te kijken naar Engeland, waar zo’n 18 miljoen AstraZeneca-vaccins zijn gezet met een groot positief effect op de volksgezondheid.’Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Mede-initiatiefnemer van de motie is Bart Meijman. Hij is oud-voorzitter van Artsen zonder Grenzen en richtte in 2015 actiecomité Het Roer Moet Om op, waarbij zich in korte tijd duizenden huisartsen aansloten. Toen ging de strijd tegen de onnodige administratieve lasten in de huisartsenpraktijk. Nu richt het comité de pijlen op de gebrekkige vaccinatiestrategie en op het besluit AstraZeneca te weren bij 60-minners. Meijman: ‘Een dokter moet dapper durven zijn, risico’s durven afwegen. Dat ontbreekt nu totaal.’

Waarom bent u zo boos?

‘We zijn echt ontsteld. Er zit iets zo verkeerd in de mentaliteit van de aanpak van de crisis. De strategie is veel te afwachtend. Ik heb jaren gewerkt bij Artsen zonder Grenzen en ik zie nu hoe wij, zeker rondom het vaccineren, handelen alsof er geen dramatische pandemie aan de gang is. Een academische benadering, zwaar doorspekt van een better-safe-than-sorry-gedachtegang.

‘Het is allemaal defensief. Eerst was het – terecht – ‘blijf binnen, blijf binnen’. Nu hebben we iets waarmee we vol op de aanval kunnen gaan, namelijk een vaccin.’

In de Gezondheidsraad zitten toch experts, het is hun taak de risico’s in te schatten.

‘Ik ben daar zwaar teleurgesteld in. Het getuigt toch van arrogantie om niet te kijken naar Engeland waar zo’n 18 miljoen AstraZeneca vaccins zijn gezet met een groot positief effect op de volksgezondheid. Daar zijn zo'n veertig mensen ernstig ziek geworden, maar als je dat toch afzet tegen de vele duizenden die hier profijt van hebben...

‘De enige strategie zou moeten zijn: vaccineren, vaccineren, vaccineren. En daarbij steeds uitleggen hoeveel winst we daarvan hebben. Hoe goed het vaccin beschermt tegen overlijden en ziekenhuisopnames en dat daarom – hoe verdrietig het ook is dat heel af en toe iemand een gezond iemand aan de vaccinatie zal overlijden – vaccineren op één zal blijven staan.’

‘Dat deze ‘Commissie Medische Aspecten van Covid-19’ van de Gezondheidsraad dat niet doet, getuigt van gevaarlijke onderschatting van de gevolgen van hun besluit.’

Hoe zou dat anders moeten, volgens u?

‘Het is onnozel om te denken dat er allemaal Einsteins nodig zijn in zo’n vaccingroep van de Gezondheidsraad. De cijfers liggen er al, het Europees Geneesmiddelbureau (EMA) heeft daar ook al over nagedacht. Mensen uit de praktijk moeten meedenken met zo’n vaccingroep, en er moet een duidelijke visie zijn: wat willen we bereiken, en hoe doen we dat pragmatisch? Dan is al snel duidelijk dat je alleen kunt switchen of stoppen met een vaccin, als de volgende al klaarstaat. Dat is gewoon boerenverstand en dat mist mijn inziens.

‘Nu wisten ze dat we al aan het vaccineren waren, en zeiden: ‘stop maar. Dat maakt voor de uiteindelijke strategie allemaal niet zoveel uit’. Hebben die mensen enig besef wat voor gevolgen zo’n besluit heeft in de praktijk? Hoe die communicatie overkomt bij de bevolking? Mensen redeneren: een vaccin is goed of het is fout.’

‘Wat wij nodig hebben is een Chief Medical Officer op het ministerie. Een arts die besluiten neemt over dit soort dingen. Een Marcel Levi-achtige dokter die gezag heeft, veel ervaring, veel weet, en dapper is. Het is dat we rijk zijn, en dus kunnen gaan zwemmen in de vaccins straks. Maar voor de rest ben ik heel somber. We krijgen de meeste decadente discussies, alsof het een cafetaria is: ‘Mmm, ik ga voor Moderna, denk ik, of zal ik toch Janssen nemen?’ Dat is toch idiotie? Ondertussen liggen de vaccinaties stil en loopt de ziekenhuisbezetting maar op.’

Maar juist bij de Gezondheidsraad zitten ook artsen die de adviezen geven.

‘Het gaat me niet per se om de huisartsen, maar waarom zit in dat vaccinatiegroepje niet één huisarts, maar wel vijf infectiologen? Wij weten beter hoe mensen denken, wat we aan onze patiënten moeten uitleggen.

‘Het is slecht leiderschap als er niemand dapperheid toont, niemand verantwoording durft te nemen. Niemand die durft te zeggen: het kan zijn dat ik moet meedelen dat een gezonde vrouw van 33 aan het vaccin is overleden. Maar dat is wat dokters doen. Wij moeten risico’s afwegen. Dit is een volksgezondheidprobleem, niet een doktersprobleem. Als je dat niet snapt, en wel in een vaccinatiecommissie zit, is dat erg zorgelijk’

Hoe moet het nu verder?

‘AstraZeneca kun je redelijk afschuiven. Mensen zijn bang. Als we nou nog mensen onder de 60 hadden kunnen vaccineren, die het wel willen – zoals in Duitsland – dan hadden we in elk geval nog iets.

Maar er zijn ook veel 60-plussers die nu afzeggen, en die zijn nog niet gevaccineerd. Als we voor die groep wachten op Janssen, zijn we zo weer een maand verder. En wie weet welke minieme kans op bijwerkingen daarvan bekend worden. Ik had niet verwacht dat Nederland hier zo klungelig mee om zou gaan.’

Reactie Gezondheidsraad

De Gezondheidsraad adviseerde vorige week om te stoppen met vaccineren met AstraZeneca bij mensen onder de zestig jaar. In zeer zeldzame gevallen kan de eerste prik ernstige bijwerkingen veroorzaken: een combinatie van trombose en een tekort aan bloedplaatjes. Voor zover nu bekend, komt dat ziektebeeld na minder dan 1 op de 150.000 prikken voor. In enkele tientallen gevallen was de afloop fataal, op een totaal van tientallen miljoenen toegediende doses.

Bart-Jan Kullberg, voorzitter van de Gezondheidsraad zei vanmorgen in de Volkskrant: ‘Je kunt boos zijn op de boodschappers, maar we kunnen denk ik beter met alle partijen kijken hoe we dit soort hobbels opvangen, want het zal niet de laatste hobbel zijn. Laten we op volle kracht doorgaan met het vaccinatieprogramma, maar de vaccins wel zo verdelen dat niet het vaccin met deze kleine kans op deze bijwerking bij de leeftijdsgroep met het hoogste risico erop terechtkomt. Ook al is het ontzettend vervelend voor de organisatie.’