ProfielJohn Jorritsma

Huilende burgemeester met hart voor de stad

Heel Nederland had na de rellen in Eindhoven opeens een mening over burgemeester John Jorritsma (64), die voor de vernielde glazen pui van het monumentale CS-station geëmotioneerd uithaalde naar de relschoppers. Profiel van een uitgesproken bestuurder met hart voor zijn stad.

Burgemeester John Jorritsma van Eindhoven arriveert voor het Veiligheidsberaad.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Burgemeester John Jorritsma van Eindhoven arriveert voor het Veiligheidsberaad.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Jorritsma had het over ‘eencelligen’ en over ‘schuim van de aarde’ - dat haalde zelfs CNN:scum of the earth’. En hij sprak de vrees uit voor een ‘burgeroorlog’, die gretig werd opgepikt door Bild Zeitung: ‘Bürgermeister warnt vor Bürgerkrieg.’

Het ene deel vond dat de VVD-burgemeester zich vooral van zijn menselijke en kwetsbare kant had laten zien - hij gaf slechts uiting aan de verbijstering en woede die ook onder burgers leefden. Het andere dat Jorritsma zich niet als kalme en vastberaden burgemeester had gedragen.

Deze maand verschijnt het COT-onderzoek naar ontstaan en aanpak van de avondklokrellen in de lichtstad, waarvoor Jorritsma direct na de rellen opdracht heeft gegeven. Daarin zal ook aandacht worden besteed aan de rol van de burgemeester.

Het is niet voor het eerst tijdens de coronacrisis dat de burgemeester van Eindhoven zich landelijk in de kijker speelt. Hij maakt van zijn hart geen moordkuil en is voorstander van een stevige aanpak. Beter ‘nu even door de pijn heenbijten’ dan nog tijdenlang doormodderen, is zijn devies.

Eind november, toen de winkels nog vrolijk open waren, brak hij al een lans voor een complete lockdown: ‘We moeten nu echt onorthodox doorpakken om dat virus een halt toe te roepen.’ En toen RIVM-baas Jaap van Dissel er nog lang niet aan wilde, pleitte hij al voor een mondkapjesplicht. Hij riep ook als een van de eerste bestuurders op om alle nertsenhouderijen te sluiten.

Na de avondklokrellen werd vooral zijn oorlogsretoriek bekritiseerd. Hij kreeg daarvoor zelfs een standje van zijn collega Hubert Bruls, die als voorzitter van het Veiligheidsberaad opmerkte: ‘Dit is niet het moment om grote woorden te gebruiken.’ Ook andere collega’s vonden dat je op moest passen met beladen termen als ‘burgeroorlog’, die de polarisatie in de samenleving alleen maar aanwakkeren. Ze vonden dat je beter in gesprek kan gaan met de relschoppers.

Niettemin nam de Eindhovense burgemeester zijn woorden niet terug. ‘Ik heb geen spijt van mijn emotie, ik kom op voor mijn stad’, zei hij bij Jinek. In de gemeenteraad, enkele dagen later: ‘Ik begrijp de bezwaren tegen de term burgeroorlog, maar het was niet overdreven. Het was een oorlogsgebied. Er was sprake van een burgeroorlog in de stad.’

Zijn omgeving zegt dat Jorritsma de verwijzing naar een burgeroorlog vooral heeft gebruikt als metafoor voor de exceptionele geweldsexplosie die in de stad had plaatsgevonden. Hij was echt onthutst, en voelde zich ontredderd en machteloos.

‘We begrijpen zijn emotie, maar als bestuurder moet je het hoofd koel houden’, zegt SP-fractieleider Murat Memis. ‘Als kind heb ik zelf in Koerdistan meegemaakt wat een burgeroorlog is - dat is echt wat anders.’ Toch oordeelt hij mild: ‘Ik snap zijn reactie wel, als de stad in brand staat en winkels zijn geplunderd. Hij blijft een mens.’

Dat vindt ook D66-voorman Robin Verleisdonk. ‘We snappen heel goed dat je zoiets zegt in het heetst van de strijd - iedereen had dat gevoel’, aldus de fractievoorzitter van de Eindhovense oppositiepartij. ‘Maar je moet een dag later wel weer de verbinding zoeken. Want je bent burgemeester van iedereen, ook van de relschoppers.’

‘John is heel erg betrokken bij zijn stad’, merkt de Bredase PvdA-burgemeester Paul Depla op. ‘En hij praat niet met meel in de mond. Hij is gepassioneerd bezig om Eindhoven als Brainport en kenniscentrum op de kaart te zetten en dan moet hij opeens toezien hoe de stad onder zijn ogen wordt afgebroken. Dat raakt hem in het hart.’

Wat ook meespeelt is dat Jorritsma al vanaf het allereerste begin van de coronacrisis paraat staat - want de crisis begon in Brabant. Hij heeft ook meermalen gezegd ‘coronamoe’ te zijn. ‘Ik ben er helemaal klaar mee, net als iedereen’, zegt hij dan. De crisis put hem uit, en dat steekt hij niet onder stoelen of banken. ‘Dit is alweer mijn 39ste Veiligheidsberaad’, verzuchtte hij in november, op weg naar het zoveelste wekelijkse corona-overleg met de collega-burgemeesters.

Jorritsma was zich er vijf jaar geleden al zeer van bewust dat hij zijn bestaan als commissaris van de Koning(in) in Friesland omruilde voor een zeer zware nieuwe klus. Keihard werken, onbarmhartig in de schijnwerpers en nog minder verdienen ook, wat bezielt een 60-jarige om die ongebruikelijke overstap te maken, vroeg Binnenlands Bestuur zich in 2016 af. ‘Mijn hart bonkt als een 49-jarige’, antwoordde Jorritsma. ‘Wie mag op die leeftijd nog aan zo’n uitdaging beginnen?’

Brabant kende hij bovendien al goed. Hij was er directeur van de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij, lid van Provinciale Staten en burgemeester van Cranendonck, een gemeente vlakbij Eindhoven. In 2002 maakte hij daar ook al eens een epidemie mee. In het dorp Soerendonk brak nekkramp uit, na het overlijden van een 11-jarige jongen. Het slachtoffer was de helft van een tweeling. ‘De jongen die rondliep was het evenbeeld van de jongen die lag opgebaard’, zei burgemeester Jorritsma. ‘Op zo’n moment ben je echt even geen keiharde manager.’

3x John Jorritsma

Jorritsma over de rellen (2021): ‘Mijn stad huilt, en ik ook. Ik ben bang dat we op weg zijn naar burgeroorlog. Dit is niet meer te harden. Dan moeten we het leger inzetten - zijn we zover gezakt in deze samenleving dat we dat moeten laten overkomen? Ik weet echt niet hoe je dit nog moet aanpakken.’

Jorritsma over de lockdown (2020): ‘Ik ben al veertig jaar bestuurder, maar dit is de moeilijkste periode. We moeten door de pijn heen bijten. Vooral jongeren hebben het moeilijk: net nu je nieuwe leven gaat beginnen, wordt dat doorkruist door corona. Ik ben ook jong geweest, heb lange haren gehad, op een Puch gereden en in een Afghaanse jas gelopen. Maar het kan nu even niet.’

Jorritsma over drugscriminaliteit (2017): ‘Ik heb steeds dat beeld voor ogen van die jonge gast van 20 die met zijn armpje buitenboord in een Porsche Cayenne rijdt. Die blijkt ook nog in het sociale zorgsysteem te zitten, dus de benzine kan hij betalen met zijn uitkering. Of iemand die bij een juwelier een gouden Rolex koopt en betaalt met coupures van 200 euro. Zo’n juwelier die de hele dag op een klant wacht, denkt dan ook: ‘Wat moet ik nou?’’

In Eindhoven rijden de glaszetters af en aan op ‘the day after’ de rellen. ‘Dit was vernielen om te vernielen’

Hoe de knop in Eindhoven om ging. ‘Ben zo trots op al die strijders! REVOLUTION!!!!’

Meer over