Nieuws

Huidbleekmiddel blijft verboden in Gambia, maar steeds meer vrouwen gebruiken het

Moeten de Gambianen worden beschermd tegen schadelijke huidblekende crèmes of horen ze daar zelf een keus in te kunnen maken? Deze week is in Gambia een wetsvoorstel om de producten na een jarenlang verbod weer toe te laten na een verhit debat verworpen. Intussen neemt de populariteit van de producten alleen maar toe.

Posters in een schoonheidssalon in Zanzibar. Beeld Ton Koene
Posters in een schoonheidssalon in Zanzibar.Beeld Ton Koene

Het bleken van de huid is in Afrika een gangbare praktijk. Ongeveer 40 procent van de Afrikaanse vrouwen gebruikt producten die de huid lichter maken, volgens een onderzoeksrapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2019. Er bestaat dan ook een miljoenenindustrie rond huidblekende middelen; er zijn crèmes, zeepjes, pillen, injecties en lasertherapieën op de markt.

Het gebruik van deze producten, waar nauwelijks controle op bestaat, is niet zonder gevaar. Veel Afrikaanse vrouwen houden er brandwonden, littekens en zelfs zenuwschade aan over. De WHO waarschuwt dat langdurig gebruik onder meer kan leiden tot kanker, nier- en leverschade en hersenschade bij ongeboren kinderen. Sinds 1996 geldt in Gambia daarom een verbod op import, verkoop, bezit en gebruik van huidbleekmiddelen. Importeurs riskeren een boete van omgerekend vijfhonderd euro, voor consumenten is de boete ruim tachtig euro. Naast Zuid-Soedan is Gambia het enige Afrikaanse land waar een dergelijk verbod geldt.

Een huidbleekmasker wordt op het gezicht van een vrouw aangebracht. Beeld AP
Een huidbleekmasker wordt op het gezicht van een vrouw aangebracht.Beeld AP

In de praktijk wordt het nauwelijks gehandhaafd. De bleekcrèmes zijn overal te vinden, in winkels, in reclames en zelfs op billboards. Afgelopen oktober schreef de krant The Voice over deze ‘booming business’; vooral onder jonge vrouwen nam het bleken van de huid vorig jaar een vlucht in Gambia, aldus de krant.

President Adama Burrow wil nu helemaal van het verbod af. Hij kwam in 2017, na 22 jaar dictatuur, via democratische verkiezingen aan de macht. Burrow bracht een maatschappelijke discussie op gang over gezondheid, identiteit en democratie. Hij vindt het verbod op de huidbleekcrèmes discriminerend en ‘niet passend in een democratie’. Ook feministen in Gambia vinden dat vrouwen zelf de keuze moeten kunnen maken. Volgens hen misbruiken Gambiaanse mannen de wet om vrouwen te onderdrukken: ze dreigen vrouwen die de crèmes gebruiken aan te geven.

Verscheidene politici pleiten juist voor handhaving van het verbod om ‘het volk te beschermen’. Daarbij spelen religieuze redenen een belangrijke rol. ‘We hebben een verplichting tegenover onze schepper’, aldus parlementslid Muhammed Mahanera. Anderen zien het bleken als onderdeel van een breder maatschappelijk probleem en een gevaarlijke erfenis van het koloniale verleden. Dembo Camara benadrukte dat Gambiaanse vrouwen ‘zichzelf beledigen’ door hun huid te bleken.

Vorig jaar diende Burrows regering een wetsvoorstel in om het verbod op te heffen. Na een verhit debat werd dit voorstel maandag door het parlement verworpen met 23 stemmen tegen en tien stemmen voor. De overige 25 parlementsleden onthielden zich van stemming of waren niet aanwezig. De uitslag betekent dat het verbod voorlopig overeind blijft, maar daarmee is de discussie over de omstreden praktijk zeker niet beslecht.

Meer over