'Houthakken beste straf voor Karadzic'

De jongeman die zijn aanmeldingsformulier komt inleveren op het kantoor van de Socialistische Partij vertegenwoordigt de snel groeiende groep Bosnische Serviërs die meer dan genoeg heeft van de oorlog - en van leiders als Radovan Karadzic die oorlog hebben gepredikt als enige oplossing voor de Servische natie....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

BANJA LUKA

De socialisten behoren tot de meer dan twintig oppositiepartijen die sinds de ondertekening van het vredesakkoord in de Servische Republiek in Bosnië zijn verschenen. Ze schilderen hun eens zo vereerde leider Karadzic af als schurk die schatten heeft vergaard terwijl soldaten sneuvelden aan het front, duizenden vierkante kilometers grondgebied verloren gingen en de bevolking in armoede leefde.

'Wie oorlogsmisdaden heeft gepleegd, moet zich verantwoorden voor een Servische rechtbank,' vindt Dragutin Ilic, de leider van de Socialistische Partij in de Servische Republiek (SPRS). 'Dat is de enige manier waarop de Serviërs in Bosnië zich moreel kunnen reinigen. Houthakken en water halen voor oorlogsweduwen, stenen sjouwen bij de herbouw van ruïnes en het schoonmaken van de graven van gesneuvelde soldaten zou de beste straf zijn voor Karadzic.'

Banja Luka, met 250 duizend inwoners de grootste stad en het economische en intellectuele centrum van de Servische Republiek, is het brandpunt geworden van de oppositie tegen Karadzic en zijn Servische Democratische Partij (SDS). Een coalitie van officieren, academici, directeuren van grote bedrijven, socialisten, liberalen en plaatselijke autoriteiten trekt zich weinig meer aan van de leiders in Pale.

De leider van de Liberale Partij in Banja Luka, de filosoof Miodrag Zivanovic, gelooft dat de Bosnische Serviërs eindelijk uit hun nationalitische roes zijn ontwaakt. 'De ideologie van Serviërs boven alles is ten einde,' zegt hij. 'Extreem-rechts heeft het nationale vraagstuk niet opgelost en de maatschappij niet kunnen organiseren. De mensen hebben gezien wat het betekent als dorp tegen dorp, straat tegen straat en buurman tegen buurman vecht. Dat schept ruimte voor krachten die op weg willen naar democratie.'

De ongezouten kritiek op de Bosnisch-Servische leiders beperkt zich niet langer tot de kantoortjes van de oppositiepartijen. Sinds september zijn op een radiostation in Banja Luka twaalf uur per dag soldaten te horen die vertellen dat ze aan het front alleen rauwe kool te eten krijgen. De radio is opgericht door ontevreden officieren.

Karadzic en zijn SDS klampen zich vast aan de macht, maar Pale - een skidorpje waar het eeuwig naseizoen lijkt - is te onbetekenend om als politieke basis te dienen. De Bosnisch-Servische leider had vooral aanhang onder de zeventigduizend Serviërs in de buitenwijken van Sarajevo. Nu het bestuur in die wijk volgens het vredesakkoord wordt overgedragen aan de Moslim-Kroatische Federatie is zijn rol als 'president' van de Servische Republiek uitgespeeld. De NAVO-vredesmacht, diplomaten en internationale hulporganisaties weigeren elk contakt met de man die door het Joegoslavië-tribunaal wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden.

Karadzic steunt alleen nog op de boerenbevolking in oost-Bosnië, de staatsmedia, de politie, enkele mafiose zakenlieden en de Servisch-orthodoxe kerk. Veel vooraanstaande leden hebben Karadzic' SDS verlaten, nu ze aanvoelen dat elders meer voordeel is te halen.

Zelfs de charismatische legercommandant Ratko Mladic wordt niet langer door de Bosnische Serviërs verafgood. Mladic laat zich nauwelijks nog zien in het openbaar, hij zou zich ophouden in de bunkers van zijn hoofdkwartier in de bergen van oost-Bosnië. 'Zodra het leger voldoet aan de eisen van het vredesakkoord bestaat de mogelijkheid dat de generaal met pensioen gaat', verklaarde zijn naaste medewerker kolonel Milovan Milutinovic.

Westerse diplomaten zeggen dat de Servische president Milosevic aandringt op vlugge verkiezingen in Bosnië nu zijn politieke rivalen er slecht voorstaan, maar wie Karadzic moet opvolgen is onduidelijk. Milosevic, de mannetjesmaker bij uitstek, lijkt zijn voorkeur nog niet te hebben bepaald.

Dragutin Ilic maakt er geen geheim van dat hij zichzelf beschouwt als de lange arm van de Servische president. Met hulp van Belgrado heeft Ilic' Socialistische Partij zich razendsnel kunnen organiseren. 'Ik geloof dat wij de verkiezingen gaan winnen,' zegt Ilic in zijn kantoor waar een olieverfportret van de Servische president de muur siert. De verkiezingsleus van de socialisten - 'Normaal Leven' - zal zeker aanslaan bij de inwoners van Banja Luka. De stad, ooit een plezierig toeristenoord, is volkomen verpauperd.

Maar de kans bestaat dat Milosevic de kleurloze bureaucraten die de Socialistische Partij leiden, in reserve houdt en zijn oog laat vallen op een aansprekender figuur. Gematigde SDS-leiders als Shakespeare-kenner en 'vice-president' Nikola Koljevic en de pragmatische burgemeester van Banja Luka Predreg Radic dingen naar de gunsten van de Servische president.

'Er is hier vijf jaar praktisch geen politiek bedreven, alleen een naakte strijd om de macht gevoerd,' zegt de liberaal Zivanovic. 'Politiek gezien verkeren de Serviërs in het tijdperk van de grotbewoners. Belangrijker dan de volgende president zijn concrete projecten voor de wederopbouw. Alleen zo zullen vluchtelingen van alle nationaliteiten terugkeren naar huis en alleen zo kan er een democratisch Bosnië-Herzegowina ontstaan. Dat gaat niet per decreet, wie het ook ondertekent.'

Meer over