nieuws

Houdbaarheid bijna verstreken: wat te doen met al die AstraZeneca-vaccins in de koelkasten van huisartsen?

Ongebruikte vaccins van AstraZeneca stapelen zich op in de koelkasten van de huisartsen. En binnenkort zijn ze over de houdbaarheidsdatum. Kunnen ze niet ergens heen waar mensen erom zitten te springen? Het ministerie vindt dat artsen niet zelf met de spullen aan de haal moeten gaan.

Ouderen vanaf 60 jaar worden gevaccineerd met AstraZeneca tegen het coronavirus, door verpleegkundigen in huisartsenpraktijk Wijngaardenlaan. Beeld ANP
Ouderen vanaf 60 jaar worden gevaccineerd met AstraZeneca tegen het coronavirus, door verpleegkundigen in huisartsenpraktijk Wijngaardenlaan.Beeld ANP

Weggeprikt krijgt hij ze niet en ook de overheid weet niet wat ze met zo’n hoeveelheid vaccins aan moet, zegt huisarts Dennis Mook-Kanamori. Hij kon de naar schatting zes- à zevenduizend overtollige doses AstraZeneca in zijn regio Hollands Midden Noord de afgelopen weken nergens kwijt. Inmiddels tikt de tijd: de houdbaarheid van het merendeel verloopt in augustus.

Het frustreert Mook-Kanamori. Terwijl AstraZeneca in Nederland, sinds mensen voor hun tweede prik Pfizer kunnen kiezen, haast een afdankertje is geworden, staan arme landen in de rij voor de vaccins. ‘Je kunt er zoveel betere dingen mee doen dan weggooien.’

200 duizend doses

En dat is wat veel artsen vrezen, dat werkende vaccins met duizenden tegelijk in de prullenbak belanden. Veel artsen zitten met een overschot AstraZeneca; van enkele tientallen doses tot honderden en zelfs duizenden. Een arts uit Limburg laat de Volkskrant weten dat ze alleen al in haar praktijk zeshonderd vaccins over heeft. Volgens een schatting van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) liggen er in het hele land zo’n 200 duizend doses waarvan de houdbaarheidsdatum binnen afzienbare tijd verstrijkt.

Onder artsen gonst het van de geruchten dat het ministerie van Volksgezondheid de overgebleven voorraad wil vernietigen. Een woordvoerder van het ministerie zegt dat er achter de schermen alles aan wordt gedaan zo’n scenario te voorkomen. Maar een concreet plan ligt er nog niet.

Om niks aan het toeval over te laten komen artsen nu met alternatieven. Zoals Bernard Leenstra, die eerder samen met twee collega’s duizenden AstraZeneca-vaccins van verspilling redde met het initiatief Prullenbakvaccin. Inmiddels hebben zij contact met autoriteiten in Namibië. Het Afrikaanse land kent momenteel het hoogste sterftecijfer ter wereld omgerekend naar inwoneraantal en een lage vaccinatiegraad van 6 doses per 100 inwoners. Leenstra: ‘Alleen al een paar duizend vaccins maken een verschil, daarmee kun je veel medisch personeel vaccineren.’

Hoe sympathiek zulke initiatieven ook zijn, ‘het is niet de bedoeling dat artsen zelf van alles met overgebleven doosjes vaccins gaan ondernemen’, benadrukt de woordvoerder van het ministerie. De vaccins zijn uiteindelijk eigendom van de overheid. ‘En we weten momenteel nog niet hoeveel vaccins we precies overhouden, omdat nog niet alle artsen klaar zijn met prikken.’

Bovendien is de schenking van vaccins aan complexe regels gebonden. ‘Ze moeten goed en gekoeld vervoerd worden, mogen nog niet geopend zijn. Alles om de kwaliteit te garanderen’, aldus de woordvoerder. Het is ook een logistieke uitdaging. ‘Als de vaccins over het hele land verspreid liggen bij huisartspraktijken moeten we met busjes langs. Dat is een hele onderneming.’

Voor Leenstra maakt het niet uit hóe de vaccins elders terecht komen, áls het maar gebeurt. ‘Al zien we ook het belang in van de regels, die zijn er niet voor niks. We willen de vaccins uiteraard niet ‘stelen’ van de overheid. Het moet volgens het boekje.’

Volgens de woordvoerder is het ministerie doordrongen van de urgentie nu de houdbaarheidsdatum dichterbij komt. In het ideale scenario kunnen vaccins binnenkort naar het buitenland. Daar heeft het ministerie inmiddels ervaring mee. ‘We hebben er onder meer 3 miljoen naar Indonesië verscheept, een half miljoen naar Suriname en laatst nog 150 duizend naar Kaapverdië.’

Huisarts Mook-Kanamori hoopt dat zijn vaccins voordat ze over de datum heen zijn naar een goede bestemming worden gevlogen. ‘Eenmaal daar, zijn ze zo weggeprikt. Het zou ontzettend veel pijn doen als ik straks duizenden doses moet weggooien.’

Meer over