Houd huurtoeslag in ere

Huurtoeslag is effectiever dan belastingverlaging. Nog beter is invoering van een huishoudentoeslag.

HUGO PRIEMUS

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra wil dat toeslagen worden afgeschaft in ruil voor een structurele verlaging van de inkomstenbelasting (zie O&D, 11 april). Dat zou een einde maken aan het rondpompen van geld en het zou de Belastingdienst minder belasten. Belastingen vormen geen stuurinstrument, vindt hij. Belastingen moet je innen.

De benadering van Zijlstra gaat uit van de gedachte dat de welvaart het meest wordt verhoogd als huishoudens met een laag inkomen met euro's worden gesteund die vrij besteedbaar zijn. Dus: geen gedragsbeïnvloeding via subsidies en toelagen. Daar denken Amerikaanse economen van Brookings Institution en The Urban Institute anders over. Zij pleiten al sinds de jaren negentig voor de voucher-formule: bestemmingsgebonden financiële steun. Achtergrond van de voorkeur voor deze theoretisch next best oplossing is dat de belastingmoraal wordt verhoogd als via belastingen maatschappelijke problemen worden opgelost.

In de Verenigde Staten vindt men het niet passen bij een welvarend land dat er honger zou worden geleden. Daarom kent men er al vele decennia lang een omvangrijk programma van food stamps voor lage-inkomensgroepen. Nederland kent zo'n programma niet: daar vertrouwen we op voedselbanken, door vrijwilligers opgezet.

Daarnaast kennen de Verenigde Staten housing vouchers: huishoudens met een laag inkomen kunnen in aanmerking komen voor zo'n voucher, afgestemd op de gemiddelde huurhoogte in de regio. Huishoudens ontvangen een housing voucher als zij een zelfstandige huurwoning hebben betrokken. Nederland kent de huurtoeslag, die voor huishoudens met een bescheiden inkomen het bewonen van een zelfstandige huurwoning redelijk betaalbaar maakt.

De Nederlandse Grondwet bevat een instructienorm aan de rijksoverheid om voor lage-inkomensgroepen wonen van een behoorlijke kwaliteit betaalbaar te maken. De huurtoeslag, in combinatie met de rol van woningcorporaties die zich niet bezondigen aan risicoselectie, zorgt ervoor dat deze opdracht in de praktijk ook wordt geëffectueerd.

Een ongespecificeerde belastingverlaging kan door huishoudens conform hun preferenties, worden besteed aan drank, gokken, roken en/of vakanties. Dat heet consumentensoevereiniteit.

Het huisvestingsprobleem wordt dan niet opgelost, de belastingmoraal wordt ondermijnd. Zo bezien is de huurtoeslag wel paternalistisch, maar vooral zeer effectief. Dat blijkt uit een reeks evaluatie-onderzoeken, in de loop der jaren uitgevoerd. Dit laat onverlet dat voordat een huurtoeslag wordt uitgekeerd een goede controle dient plaats te vinden (zoals dat vroeger gebeurde toen dit instrument door het ministerie van VROM werd beheerd). De huurtoeslag zou voorts kunnen worden vereenvoudigd en worden opgenomen in een overkoepelende huishoudentoeslag.

De inkomstenbelasting kan in Nederland een stuk omlaag als de hypotheekrenteaftrektarieven zouden worden afgebouwd van 52 procent tot 30 procent, waarna deze aftrek zou kunnen verhuizen van de inkomens- naar de vermogensbox. In dat geval is de uitruil van aftrekpost naar verlaging van de inkomstenbelasting een wenkend perspectief. Echter, de huurtoeslag is als instrument onmisbaar en superieur boven een algemene verlaging van de inkomstenbelasting.

undefined

Hugo Priemus

is emeritus hoogleraar Systeeminnovatie Ruimtelijke Ontwikkeling.

Meer over