Horen & Zien

Amy Winehouse At The BBC

Universal, v.a. € 30,59

Aardig idee om eens even de BBC-archieven te doorzoeken naar opnamen van de vorig jaar overleden zangeres. De door Jools Holland samengestelde eerste dvd met vooral opnamen uit zijn eigen shows tussen 2003 en 2007, laten een zangeres met steeds meer tatoeages zien, die zich vergeleken bij het gebral op de tweede dvd behoorlijk staande houdt. De tweede dvd, met een live-concert uit 2007, laat een zangeres zien die het moeilijk met zichzelf heeft.

Luttele maanden opgenomen na die beelden, waarop ze in een Ierse kerk alleen begeleid wordt door gitaar en basgitaar, is het schrijnend te zien hoe snel het verval is ingetreden. Ze zou nog vier jaar leven, maar veel beter zou het niet meer worden. Juist de eerder dit jaar uitgezonden Arena-documentaire die deze derde dvd beslaat, maakt nog eens duidelijk hoe ontwapenend, goed en oorspronkelijk Amy Winehouse in haar beste doen was.

Gijsbert Kamer

The Rolling Stones

Ireland 1965, ABKCO Films, v.a. € 19,99

Nóg een film over de Rolling Stones? Alweer een documentaire waarin Mick en Keith worden verheerlijkt en ze naast de Beatles worden neergezet als de belangrijkste popgroep ter wereld? Nee, het betreft hier een voor het eerst uitgebrachte film uit 1965, toen de Stones nog geen drie jaar bestonden, ze twee elpees uit hadden en net een nieuwe hit klaar hadden: (I Can't Get No) Satisfaction.

Van wat hun de daaropvolgende jaren te wachten staat, hebben ze duidelijk nog geen idee, blijkt wanneer regisseur Peter Whitehead hun driedaagse tour door Ierland met een cameraploeg komt volgen. Ze weten niet eens of dit wel dat is wat ze hun hele leven willen gaan doen. 'De toekomst als een Rolling Stone is erg onzeker', zegt een dan 23-jarige Brian Jones, die vier jaar later dood uit zijn zwembad zal worden gevist.

Alle vijf Stones komen aan het woord, Mick het langst. Leuke, open jongen. En zingen kon hij ook, want laat er geen twijfel over bestaan: de rock 'n' roll die in deze documentaire gebracht wordt, laat de band op hun allerbest horen. Mooi ook dat sobere, naargeestige Ierland in zwart-wit en die fans vol verwachting dat de Stones wat kleur in hun leven brengen. Dit is allemaal zo veel aardiger dan mannen op leeftijd die terugblikken. Net als Don't Look Back, de documentaire die D.A. Pennebaker in hetzelfde jaar draaide van Bob Dylan, is dit zo'n film waarnaar je kunt blijven kijken. Zo waren ze dus, bijna vijftig jaar geleden. Aardige jongens die graag muziek wilden maken en zich tussen het optreden door wat verveeld vermaakten met Elvis-imitaties en het zingen van Beatles-liedjes.

Gijsbert Kamer

Mahler

RCO Live, 11 dvd's of blu-rays, € 69,99

Tot vier keer toe reisde Gustav Mahler tussen 1903 en 1909 van Wenen naar Amsterdam om het Concertgebouworkest te dirigeren in eigen werk. Sindsdien kent Amsterdam een reputatie als Mahler-stad - al verliep de kennismaking nogal stroef. Zo was er de geteisterde hoornist die tijdens een repetitie naar zijn lippen wees en zei: 'Meneer Mahler, dit is mensenvlees, geen biefstuk!' En volgens de componist en Mahler-vriend Alphons Diepenbrock vonden de meeste orkestleden de muziek afschuwelijk, 'op een paar echte artisten na'.

Toch vierde chef-dirigent Willem Mengelberg al in 1920, negen jaar na Mahlers dood, een eclatant Mahler Feest, waarvan helaas geen snipper geluid of beeld resteert. Van het eerstvolgende Amsterdamse Mahlerfestival, in 1995, vervaardigde de Wereldomroep tenminste nog een 16-delige cd-box. Uiteraard maakte Bernard Haitink in de jaren zeventig en tachtig furore met de Eurovisie-Mahler-Kerstmatinees. Die verschenen op plaat, en in 2006 op dvd, al was het zonde dat daarbij de Zesde, Achtste en gereconstrueerde Tiende symfonie ontbraken.

Maar nu ligt hij er dan toch: een complete symfonische Mahler, in klank én beeld vanuit de majestueuze Grote Zaal. Uitgesmeerd over de jaren 2009-2011 traden bij het Concertgebouworkest negen Mahler-maestro's aan. Bernard Haitink was opnieuw van de partij, met een fenomenale Negende. Chef-dirigent Mariss Jansons zette de symfonieën Twee, Drie en Acht onder stroom. En al zijn de concerten weinig revolutionair in beeld gebracht, ook Boulez, Fischer, Gatti, Harding, Inbal, Luisi en Maazel wrijven het Amsterdamse Mahler-blazoen glanzend op.

Guido van Oorschot

Le Sacre du Printemps

L'Arche, € 39,95

Eén ding is zeker: op woensdag 29 mei 2013 zullen in tal van West-Europese steden de contrafagotten weer klinken, de baritonhobo's, de basdwarsfluiten, hoorns, trompetten, basklarinetten en trommels: het complete instrumentarium dat Le Sacre du Printemps (1913) van Igor Stravinsky tot zo'n wilde, bedwelmende en ritmisch rebelse compositie maakt. Dan is het precies honderd jaar geleden dat de première van Le Sacre du Printemps door de Ballets Russes in het Parijse Théâtre des Champs-Élysées uitdraaide op een bruusk schandaal.

Er is al veel gezegd en geschreven over dit revolutionaire gesamtkunstwerk van impresario Sergej Diaghilev, componist Igor Stravinsky, choreograaf Vaslav Nijinsky en beeldend kunstenaar Nicholas Roerich. En er zijn reeds talloze choreografieën gemaakt op de disharmonie van deze heidense lentewijding. Le Sacre du Printemps (1975) van Pina Bausch is daarvan de beroemdste; een optreden uit 1978 staat nu op dvd, begeleid door een klein, bescheiden boekje vol onscherpe voorstellingsfoto's en twee korte teksten. Bausch' interpretatie van het maagdenoffer - première op 3 december 1975 - maakte een verpletterende indruk omdat de Duitse choreografe de angst voor de dood voelbaar maakte in elke vezel van haar choreografie. Uit de ogen van de frêle danseressen in huidkleurige jurkjes spreekt de vrees dat het offerlot ieder van hen kan treffen. Aan het slot danst de 'uitverkorene' zich in de rulle aarde bijna letterlijk dood. Of, zoals collega-danseres Jo Ann Endicott in het boekje haar herinnering samenvat: 'Het was zo angstaanjagend dat ik het bijna niet kon aanzien. Ik dacht dat ze echt zou sterven.' Tussen alle mannelijke dansers duikt op de dvd een jonge Arthur Rosenfeld op, inmiddels al jaren in Nederland artistiek leider van jeugddansgroep Meekers.

Het kleine boekje citeert ook dichter en schrijver Jean Cocteau, helper en sympathisant van het eerste uur. Hij zoekt in 1918 naar verklaringen voor de enorme clash tussen het vernieuwende dansconcert en het snobistische publiek. 'Er zaten geen moderne kunstenaars in de zaal. Montparnasse negeerde Le Sacre', zo constateert hij. 'Picasso hoorde Le Sacre pas twee jaar later in Rome, in mijn gezelschap.' Cocteau maakte in 1917 zelf een avant-gardeballet, Parade, op muziek van Erik Satie en met decors en kostuumsontwerpen van Pablo Picasso. Na de première van deze circusoptocht, op een compositie voor typemachines, revolvers en propellers, moest Cocteau zelf oppassen dat bij de theateruitgang zijn ogen niet zouden worden uitgekrabd. Dat schandaal kunnen we dan herdenken op donderdag 18 mei 2017.

Annette Embrechts

Carter Family, Don't Forget This Song. A Graphic Novel By Frank M. Young And David Lasky Abrams

abramscomicarts.com, New York, 192 pp., $ 24,95

De geschiedenis van The Carter Family, een van de belangrijkste pioniers van de folk- en country-muziek, kan niet vaak genoeg verteld worden. A.P. Carter, die met zijn vrouw Sara en haar nicht Maybelle (de latere schoonmoeder van Johnny Cash) in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw liedjes zong en speelde (gitaar, autoharp) die tot de mooiste en invloedrijkste uit die tijd behoorden. Dit schitterend verzorgde, gebonden boek vertelt het in een stripverhaal, mooi opgetekend in klare lijn. En natuurlijk moet je ze er ook even bij horen; als aanzet voorziet de bijgesloten cd met de zogeheten Border Radio Recordings, 1939 opgenomen in Texas. Young en Lasky werkten er vijf jaar aan en konden dit knappe werk, met teksten vol zuidelijke spreektaal, uiteindelijk afronden met hulp van crowdfunding.

Gijsbert Kamer

undefined

Meer over