Reportage

Horeca gaat uit protest open, van Zeeland tot Groningen: ‘Draagvlak lockdown op nulpunt’

De horeca was vrijdag al uit protest open in Valkenburg. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De horeca was vrijdag al uit protest open in Valkenburg.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Deze zaterdag leek een protestdag tegen de lockdown van horecaondernemers én winkeliers te worden. Nu gaat het, met de toegestane heropening van de winkels, nog slechts om de kroegen en restaurants die tegen de regels in open zullen gaan. ‘Je kunt niet blijven jojoën met lockdowns.’

Peter de Graaf

‘Het is gemoedelijk’, zegt burgemeester Daan Prevoo van Valkenburg aan de Geul vrijdag over de demonstratieve opening van winkels en horecazaken in het Limburgse toeristenstadje tussen 10.00 en 16.00 uur. ‘Ik zie vooral opluchting bij de ondernemers. Ze zijn blij dat ze zo hun ongenoegen kunnen tonen.’

Bij veel zaken hangen posters: ‘Valkenburg aan de Geul aon de Geng.’ Daarmee geven ze aan: we willen aan de slag, aldus Prevoo. De burgemeester treedt niet op tegen de actie, die hij beschouwt als een demonstratie. ‘En de klanten zijn sympathisanten die hun solidariteit met de demonstratie tonen.’

Prevoo onderstreept dat de Valkenburgse ondernemers ‘dubbel hard’ zijn getroffen: niet alleen door de lockdowns tijdens de coronacrisis, maar ook door de watersnoodramp in juli vorig jaar.

Dat geldt zeker ook voor restaurant El Fuego in de binnenstad, dat werd verwoest door het water en opnieuw moest worden opgebouwd. Mede-eigenaar Sophie Frederiks is blij dat ze weer even aan de slag kan en heeft nauwelijks tijd om vragen te beantwoorden. ‘Het is erg druk, we zitten helemaal vol’, zegt ze tijdens lunchtijd. ‘Het is gewoon niet fair dat het kabinet de horeca dicht wil laten. Wij kunnen onze gasten veilig ontvangen.’

Ook in Alblasserdam (Zuid-Holland) zijn vrijdag tientallen winkels en horecagelegenheden ‘uit protest’ open. ‘We kunnen niet blijven jojoën met lockdowns’, vindt voorzitter van de ondernemersvereniging Gert-Jan van Dommelen.

Massaal protest

Wat vrijdag in Valkenburg aan de Geul en Alblasserdam gebeurt, zou vandaag in veel andere plaatsen in Nederland gebeuren. Want van Terneuzen tot Winschoten en van Drachten tot Montferland, overal hadden winkeliers en horeca-eigenaren aangekondigd hun zaken uit protest open te gooien.

Vrijdagmiddag, enkele uren vóór de persconferentie, lekt echter uit dat het kabinet toch heeft besloten dat niet-essentiële winkels vanaf vandaag helemaal open mogen, met inachtneming van afstands- en andere coronamaatregelen, tot 17.00 uur. Eerder zouden winkels alleen op afspraak hun deuren mogen openen, wat door veel winkeliers als een doekje voor het bloeden werd beschouwd.

Die verdergaande versoepeling lijkt vooral ingegeven door aanzwellende maatschappelijke druk. Daarmee hebben de winkeliers grotendeels hun zin gekregen. Maar bij horeca-eigenaren leidt dat besluit juist tot nog meer ongenoegen: waarom moeten wij dan wel nog steeds dicht blijven?

Daarmee lijkt deze zaterdag één grote demonstratiedag van burgerlijke ongehoorzaamheid door vooral horecaeigenaren te worden. Het cliché ‘de rek is er he-le-maal uit’ klinkt uit vele monden. ‘Ons motto is: de koek is op’, aldus voorzitter Frank de Reu van Koninklijke Horeca Nederland afdeling Zeeland.

Robèr Willemsen, voorzitter van Koninklijke Nederland Nederland, schat dat in 150 van de ruim 200 lokale afdelingen wel is gesproken over een demonstratieve opening van restaurants en cafés. ‘Ik heb geen precieze aantallen, maar dit gaat in een groot aantal plaatsen gebeuren, zeker daar waar burgemeesters hebben aangegeven de actie te ondersteunen of te gedogen’, zegt hij. ‘Er is groot onbegrip voor het beleid van het kabinet. De ondernemers krijgen ook steeds meer maatschappelijke steun. Het draagvlak is op het nulpunt aanbeland.’

Veel burgemeesters hebben aangekondigd de tijdelijke opening van cafés en restaurants te zien als demonstratie. Als de coronaregels verder wel in acht worden genomen, zullen ze niet optreden.

Extra schrijnend

De burgemeesters in Zuid-Limburg hebben zelfs afgesproken dat behalve de horeca ook de cultuurinstellingen zaterdag eenmalig de deuren mogen openen tussen 10.00 en 20.00 uur. ‘Onder andere de grensligging maakt de situatie in Zuid-Limburg extra schrijnend’, laten ze vrijdag in een verklaring weten.

Vanuit het Veiligheidsberaad, het overleg van 25 burgemeesters, kwam donderdag nog wel de formele boodschap dat de geldende coronaregels nog steeds het uitgangspunt blijven en dat iedereen zich aan de regels moet houden. ‘Verantwoordelijkheid vragen we in eerste plaats van mensen zelf’, zei voorzitter Hubert Bruls na afloop. ‘De overheid handhaaft als dat niet lukt. Eerst informeren, dan waarschuwen en in het uiterste geval sluiten. We gaan echt niet ineens als een dolle met het bonnenboekje rondlopen.’

Ook ministers worstelen met vragen over handhaving. Minister Hanke Bruins Slot van Binnenlandse Zaken zegt vrijdag begrip te hebben voor burgemeesters die eigenlijk een oogje dicht willen knijpen voor ondernemers die de coronaregels overtreden. ‘Aan de andere kant hebben we met elkaar regels afgesproken in het belang van de volksgezondheid’, voegt ze eraan toe.

Eerder deze week was er rumoer over uitspraken van minister van Justitie Dilan Yesilgöz, die aanvankelijk had aangegeven weinig te zien in extra handhaving wanneer ondernemers tegen de regels in hun deuren willen openen. Na kritiek uit de Kamer kwam ze daar ijlings op terug. ‘Uiteraard moet er gehandhaafd worden’, aldus de VVD-bewindsvrouw vrijdag.

Bredere blik gevraagd

Verschillende burgemeesters menen dat de risico’s van de maatschappelijke ontwrichting door de lockdown niet meer opwegen tegen de gevaren van de omikronvariant. Afgelopen donderdag diende de Bredase burgemeester Paul Depla tijdens een ledenvergadering van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) een motie in om de regering te vragen met een bredere blik naar de coronamaatregelen te kijken. ‘Na de twee jaar coronabeleid ontbreekt het perspectief voor de langere termijn’, aldus de motie, die mede ondertekend was door 29 andere burgemeesters.

Besluiten moeten niet meer alleen gebaseerd zijn op de gezondheidszorg, maar op de hele samenleving. Er moet meer balans komen ‘in de aandacht voor de zorg en de aandacht voor de verschillende sociale, maatschappelijke en economische effecten’. De motie werd unaniem aangenomen.