HOOP EN PESSIMISME Noord-Ierse kerst: vrede of semtex

HOOP EN PESSIMISME wisselen elkaar in Noord-Ierland in zo'n hoog tempo af, dat continue scepsis de enige juiste benadering lijkt bij het beoordelen van de ontwikkelingen in de provincie....

Een mooi voorbeeld van een en ander vormde de aankondiging, afgelopen vrijdagavond, van de IRA dat de organisatie voorlopig niet piekert over ontwapening: ophef en doom and gloom alom. Onmiddellijk voedden politici het gevoel van een naderende mislukking, elkaar daarvoor de schuld in de schoenen schuivend.

Zondagochtend verscheen premier Trimble vanuit Oslo op televisie, om Sinn Fein de schuld te geven van de onwil van de IRA. Vervolgens kwam vanuit Belfast Sinn Feins McGuinness aan het woord, om de Unionisten ervan te beschuldigen dat ze met terugtrekkingstactieken bezig waren.

Niets nieuws onder de zon. Maak Trimble of McGuinness midden in de nacht wakker, en ze spuien moeiteloos dezelfde teksten.

Was er reden voor alle ophef? Eigenlijk niet. Dat de IRA niet staat te springen om wapentuig in te leveren, was al enige tijd bekend, eigenlijk al sinds de geboorte van de Provisional Irish Republican Army in 1969. Geen enkel leger levert nu eenmaal graag wapens in. De IRA heeft bovendien veel moeite moeten doen om de wapens in handen te krijgen: smokkel uit Libië, met lange celstraffen als gevolg.

De IRA wil keiharde garanties voor het ook maar één gram semtex inlevert. Dat weet Trimble, en McGuinness al helemaal, als voormalig IRA-commandant. De organisatie wil dat de in het Akkoord van Goede Vrijdag vastgelegde Noord-Zuid-lichamen een duidelijke illustratie vormen van toenemende integratie tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek. En daarnaast wil het dat Sinn Fein twee ministerszetels krijgt in de regering van David Trimble.

Als aan die voorwaarden is voldaan, valt er over een begin van ontwapening te praten, zeggen gematigde krachten binnen de IRA. Maar Trimble, en vooral zijn radicale achterban, willen de eisen van Sinn Fein en de IRA pas overwegen als er een begin is gemaakt met de ontwapening: nergens ter wereld hebben politici zo'n fijn ontwikkeld gevoel voor het creëren van patstellingen als in Noord-Ierland.

Die patstellingen worden vervolgens in de media dermate uitvergroot en aangescherpt, dat de argeloze televisiekijker of krantenlezer de moed in de schoenen zinkt - voorzover hij althans al niet dermate in de gordiaanse knopen van de Ulster-politiek verstrikt is geraakt dat hij als enige uitweg nog het afspitten van Noord-Ierland ziet.

Die gedachte bekroop op de vroege zondagochtend menig luisteraar naar Trimble en McGuinness. Maar de schijn bedroog, zoals zo vaak in Noord-Ierland. Want terwijl de twee heren hun onverzoenlijkste kant toonden aan hun kiezers, waren op de achtergrond de pogingen om het vastgelopen schip vlot te trekken in volle gang.

In Wenen, in de pauzes van de EU-top, voerden de Britse premier Blair en zijn Ierse collega Ahern intensief overleg. Blair had al telefonisch contact gehad met Trimble in Oslo, met als gevolg dat Unionisten en SDLP hun overleg in Belfast hervatten. Ahern belde met Dublin om hoge ambtenaren naar Belfast te dirigeren, met de opdracht te helpen bij het formuleren van een compromis. Blair en Ahern hadden beiden contact met SDLP en Sinn Fein.

En zowaar, zondagavond al brak een zonnetje door. De tweede man van de UUP, John Taylor, was opeens een stuk optimistischer over de mogelijkheden van een akkoord voor kerst. Daarmee gaf hij impliciet aan dat zijn partij de voorwaarden van Sinn Fein en de IRA voor ontwapening niet categorisch zal blijven afwijzen. Dinsdag voegde Sinn Feins Gerry Adams zich daarom ook bij de optimisten.

Je kunt zeggen wat je wilt van de Noord-Ieren, maar gevoel voor christelijke symboliek hebben ze wel. Het Akkoord van Goede Vrijdag kwam tot stand onder druk van de christelijke kalender: voor Pasen moest het rond zijn. Met de implementatie van het Akkoord lijkt hetzelfde te gebeuren: wat is er mooier om voor het oog van de wereld een nieuwe stap voorwaarts te zetten, een paar dagen voor de herdenking van de geboorte van de Vredevorst?

Over de teksten die ze bij die gelegenheid moeten spuien, hoeven de calvinist Trimble en de katholieken Mallon en Adams vast geen tel na te denken. En hoe kan de IRA de wereldopinie meer plezieren dan door voor de kerst een roestig geweer in te leveren en een pondje semtex tot ontploffing te brengen als een eresaluut aan Hoop en Verwachting?

Een geschenk uit de hemel zal het zijn, ook voor alle media ter wereld en met name die in Groot-Brittannië, waar journalisten en koppenmakers wel weg weten met symboliek.

Maar scepsis blijft op zijn plaats, ook als de gebeurtenissen zich volgens bovenstaand scenario zouden afspelen. De krankzinnigen van de CIRA, de Continuity IRA - gesteund door al even gestoorde overlopers van de RIRA, de Real IRA - kondigden het afgelopen weekeinde aan hun gewelddadige acties te zullen intensiveren.

Als de partijen in het vredesoverleg er in slagen voor kerst tot overeenstemming te komen, valt voor de CIRA een belangrijk motief voor geweld weg. Komt het binnen een week niet tot een akkoord, dan wordt het tijd de doom and gloom-voorspellingen weer uit de kast te halen.

Bert Wagendorp

Meer over