AnalyseBelastingaangiften Trump

Hooggerechtshof zit Trump dwars maar redt hem ook, in elk geval voorlopig

Donald Trump beloofde in 2015, tijdens zijn campagne, dat hij net als zijn voorgangers zijn belastingaangiften zou vrijgeven. Hij deed het niet. Twee uitspraken van de hoogste rechter in de kwestie betekenden donderdag voor Trump winst én verlies. Moet hij ooit nog met de billen bloot? 

President Trump laat zich begin juli, aan de vooravond van Onafhankelijkheidsdag, in het Witte Huis met een honkbalknuppel zien, tijdens een evenement dat Amerikaanse producten in de schijnwerpers moet zetten. Beeld Tom Brenner / Reuters

De belastingaangiften van de Amerikaanse president Donald Trump zullen hoogstwaarschijnlijk niet voor de verkiezingen van november het daglicht zien – en misschien wel nooit. Dat is het gevolg van een dubbel oordeel van het Amerikaanse hooggerechtshof over de macht en de immuniteit van de president, een onopgelost vraagstuk in Amerika dat door Trumps pogingen de vrijgave van zijn financiële documenten te blokkeren op scherp was gezet.

Juridisch-politiek gezien is de uitspraak van het Supreme Court van donderdag, de laatste dag van het zittingsjaar, historisch te noemen. Een: de president is niet immuun voor rechtszaken die tegen hem worden aangespannen. Twee: als het Congres zaken uit zijn verleden wil onderzoeken, moet dat een heel specifiek wetgevend doel hebben. Toezicht om het toezicht is uit den boze.

Daarmee is de uitspraak enerzijds een nederlaag voor Trump, en anderzijds een overwinning.

Snuffelhonden

In tegenstelling tot wat hij hoopte, is hij als president een gewone burger die moet gehoorzamen aan gerechtelijk onderzoek en dagvaardingen. ‘In ons juridisch systeem heeft het publiek recht op de getuigenis van elk individu’, schrijft opperrechter John Roberts. ‘En sinds de eerste dagen van ons land omvat ‘elk individu’ ook de president van de Verenigde Staten.’ Trumps advocaten hadden beargumenteerd dat staten dat recht niet hebben, omdat ze dan allerlei processen kunnen aanspannen om de president dwars te zitten.

Tegelijkertijd is de macht van het Congres ingeperkt, ten opzichte van de president. Die mag veel meer geheim houden dan de snuffelhonden van het Congres hadden gewild. In dit geval wilde de Democratische oppositie weten of Trump op de een of andere manier schatplichtig is aan onbekende schuldeisers, zoals Russische investeerders. Het Hooggerechtshof vindt dat de volksvertegenwoordigers daarmee de rol aannamen van politie en justitie, en dat daardoor de scheiding der machten in gevaar kwam (politie en justitie vallen onder de uitvoerende macht, en dus onder Trump).

Trump kan over het concrete effect van de uitspraken best tevreden zijn. Hij kan blijven doen wat hij al bijna vijf jaar doet: zijn belastingaangiften en andere financiële documenten achterhouden die kunnen wijzen op tegenvallende rijkdom, onoorbaar gedrag of afhankelijkheid van buitenlandse financiers.

Bewegingsruimte

De dubbele uitkomst was te zien in de reacties uit het kamp van de president. ‘Dit is allemaal een politieke vervolging’, twitterde Trump zelf. ‘Rechtbanken hebben in het verleden veel bewegingsruimte geboden. Maar NIET AAN MIJ!’

Zijn advocaten waren veel positiever. ‘We zijn blij dat het Hooggerechtshof met zijn beslissingen vandaag zowel het Congres als het Openbaar Ministerie in New York heeft geblokkeerd bij het verkrijgen van de belastingaangiften van de president’, zei Jay Sekulow. ‘We zullen nu doorgaan met het aanvechten daarvan in de lagere rechtbanken.’

In het juridische geweld lijkt Trump allang vergeten te zijn dat hij zelf in 2015 heeft beloofd zijn belastingaangiften vrij te geven, zoals elke presidentskandidaat tot dan toe had gedaan. Destijds zei hij dat er alleen eerst nog een ‘controle’ moest plaatsvinden. Nadat hij de verkiezingen had gewonnen liet hij die smoes varen, en zei hij dat niemand zat te wachten op zijn belastingaangiften. Anders was hij niet verkozen, was zijn redenering.

Sindsdien is de nieuwsgierigheid alleen maar gegroeid. Twee parlementaire onderzoekscommissies wilden de documenten graag zien om te kijken of de president schulden heeft bij buitenlandse partijen die hem onder druk kunnen zetten. Het Openbaar Ministerie in New York wilde ze graag zien om te kijken of de betalingen van zwijggeld aan porno-actrices en andere vrouwen die een affaire met hem zeggen te hebben gehad wel volgens het boekje zijn gegaan (Trumps fixer Michael Cohen moest ervoor naar de gevangenis).

Onschendbaarheid

Omdat Trump zelf weigerde de documenten over te leggen, waren Trumps accountant en banken gedagvaard, waaronder Deutsche Bank. Maar Trump verbood ook hen de papieren te overhandigen, met een beroep op zijn vermeende presidentiële onschendbaarheid.

De door de Democraten geleide parlementaire onderzoekscommissies zijn nu dus in het ongelijk gesteld, het OM is in het gelijk gesteld. Voor beide uitspraken was een duidelijke (7-2) stemverhouding.

In beide gevallen gaat het gevecht nu terug naar lagere rechtbanken. De onderzoekscommissies, die hadden gevraagd om documenten over ‘welke financiële relatie, transactie of banden dan ook’ tussen Trump, zijn familieleden en ‘welke buitenlandse persoon, entiteit of regering dan ook’, kunnen nu proberen hun verzoek te specificeren. En ze zullen duidelijker moeten uitleggen welke wet zij, als wetgevende tak van de trias politica, proberen te maken met de informatie.

Het openbaar ministerie in New York, in de persoon van Cyrus Vance, krijgt nu in principe acht jaar van Trumps belastingaangiften te zien. Vance noemde de uitspraak ‘een geweldige overwinning voor het rechtssysteem’. Maar Trump kan daar opnieuw bezwaar tegen maken – nu in de hoedanigheid van een gewone burger. De te verwachten beroepsprocedure zal maanden duren. Als de documenten uiteindelijk worden overhandigd, moet een zogeheten Grand Jury oordelen of er grond is voor vervolging. Omdat die een geheimhoudingsplicht heeft, is het goed mogelijk dat de rest van Amerika de belastingaangiften nooit te zien zal krijgen.

‘Verontrustend en mogelijk dramatische gevolgen, maar tweede golf lijkt minder erg dan eerste’
De VS worden zwaar getroffen door het coronavirus. Waar eerst de oostkust werd geraakt, woedt het virus nu met name in Republikeinse staten als Florida en Texas. Wat betekent dit voor Trumps herverkiezingskansen? We vragen het VS-correspondent Michael Persson.

Meer over