Hoofddoek en gedroogde worst

Immigratie brengt verrassende veranderingen. Het Openluchtmuseum toont ze met de expositie 'Hollandse Nieuwe'.

NELL WESTERLAKEN

De jongste schenking aan het Openluchtmuseum in Arnhem was een hoofddoek uit Irak. Een bezoekster trok de doek spontaan van haar hoofd en overhandigde hem aan 'boerin' Rinigje. Door dit royale gebaar legt Rinigje nu bij haar kolenkachel niet alleen uit hoe vrouwen uit Tunesië en Turkije hun hoofddoek knopen, maar ook hoe die draagwijze zich verhoudt tot de Iraakse mode. Opgemerkt moet worden dat Rinigje daarbij zelf een wit-gesteven muts draagt zoals honderd jaar geleden gebruikelijk in Gelderland.

Voor de goede orde: de trend in Irak schrijft twéé hoofddoeken voor, zodat de islamitische bezoekster het museum niet blootshoofds verliet. En Rinigje is een museummedewerkster die in oud-Gelderse kleding uitleg geeft over het boerenleven van weleer.

Nu dus ook over hoofddoeken. 'Want vroeger kon je in Nederland net zo goed van alles afleiden uit het type hoofdbedekking van de vrouw. Of ze in de rouw was bijvoorbeeld, getrouwd of niet, en of het zondag was of een doordeweekse dag.' Na de hoofddoek-demonstratie reddert Rinigje verder tussen haar Gelderse mutsen en de staartklok, de oude linnenkast en de gedroogde worsten aan het plafond.

Hoofddoeken in een Gelderse boerderij, Italiaanse terrazzo-werkers in een oude Groningse werkplaats en een filmpje over de drijvende kracht achter het 'oer-Hollandse' bedrijf De Fietsfabriek: Yalcin Cihangir, geboren in Turkije. Het zijn een paar elementen uit het jaarthema Hollandse Nieuwe waarmee het Openluchtmuseum aandacht geeft aan de effecten van migratie.

De tentoonstellingsposter kan het thema niet duidelijker weergeven: een man die een vis aan zijn staart omhoog houdt om een hap te nemen. Het slachtoffer is geen haring maar een tropische rifbaars.

Enkele jaren geleden begon het museumpark met jaarlijkse thema-exposities. Religie, relaties, eten en verhalen van migranten kwamen eerder aan de orde. 'We willen de geschiedenis van het dagelijks leven in Nederland laten zien', zegt Caroline Berkhof van het museum, 'en omdat je met een vaste collectie als de onze - gebouwen - niet even een moskee uit de kast kunt halen, besteden we op deze manier aandacht aan migranten.'

Eerder nam het museum een Chinees restaurant op in de vaste collectie, het verwierf een Amsterdams Turkenpension uit de jaren zestig en het interieur van de eerste Italiaanse ijssalon in Utrecht, Venezia.

De jaartentoonstelling levert kleine verrassingen in de vaste collectie van molens, boerderijen, Zaanse huizen, akkers, scheepswerven, poffertjeskramen, tol-, weef- en tuindershuisjes, pronkkamers en grutterijen. In vijf tijdelijke 'schuurtjes' worden films geprojecteerd met korte interviews over het thema. Jörgen Raymann praat over normen en waarden in Suriname en Nederland, multi-culti uitvaartverzorger Dennis Friperson vertelt over zijn vak, maar evengoed komt ras-Rotterdammer Piet Spruit aan het woord die 'zijn' Afrikaanderbuurt in de loop van enkele decennia zag verkleuren. 'Jopie den Uyl' mag volgens Piet de deuren hebben opengezet voor immigranten, dat is nog altijd mooi geen reden om te discrimineren.

Je zou delen van de tijdelijke tentoonstelling kunnen opvatten als een lange neus naar groepen die ijveren voor het bevoordelen van 'vaderlandse' tradities. In het klassieke meubilair van een Staphorster boerderij leren we dat het Staphorster motief helemaal niet in Staphorst is uitgevonden. Het werd in de 19de eeuw meegebracht door een Duits-Joodse familie. Import. Van migranten.

Veel voorbeelden sluiten naadloos aan bij het recente boek Winnaars en Verliezers, waarin de historici Leo en Jan Lucassen aandacht vragen voor de selectieve manier waarop in deze tijd wordt gekeken naar immigratie, vooral in politieke zin. Maar een museum als het Openluchtmuseum houdt zich doorgaans verre van politiek. Tenzij het onontkoombaar is. In de Molukse barak die ooit in Lage Mierde werd afgebroken en hier weer opgebouwd, zijn filmpjes te zien over de Molukse treinkapingen in de jaren zeventig, een indirect gevolg van de (gedwongen) Molukse verhuizing naar Nederland en de valse toespelingen op terugkeer. Een opbouwwerker, een kaper en een slachtoffer komen aan het woord.

'We hebben die interviews toegevoegd voor het jaarthema, maar ze blijven daarna in de vaste tentoonstelling', zegt Beukhof. De reden: 'Iedereen die de barak bekijkt, vraagt ernaar. Als je daar niet op ingaat, wordt het verzwijgen van die periode een olifant in een kamer.'

Intussen komen pittige etensgeuren uit de keuken van de barak waar een Indonesisch-Nederlandse medewerkster nasi klaarmaakt op een retro-fornuis. Nasi goreng, zo Hollands als haring intussen. Bezoekers krijgen een bordje aangereikt om te proeven. 'Eigen recept', zegt de medewerkster die vertelt sinds haar jeugd niet meer in haar geboorteland te zijn geweest. Maar binnenkort gaat ze terug, vertelt ze vrolijk. Ongevraagd krijgt ze gedetailleerde reisadviezen van enkele Nederlandse bezoekers die Indonesië kennen als hun broekzak. Allemaal dankzij de migratie.

Openluchtmuseum en de Veluwe

Het Openluchtmuseum is elke dag geopend van 10 tot 17 uur. Het jaarthema Hollandse Nieuwe is t/m 30 oktober te zien. Op 1 juni opent de tentoonstelling kleur bekennen, een combinatie van Nederlandse streekdracht en Surinaamse kotomisi's (traditionele jurken).

Andere activiteiten in Arnhem en op de Veluwe:

Molukse kunst

Vanaf vandaag tot 10 september wordt in kasteel Zwanenburg bij 't Harde een expositie gehouden van Molukse en Nederlandse kunstenaars. www.mooigelderland.nl

- Landgoedmarckt

Op landgoed de Schaffelaar bij Barneveld wordt vandaag een 'landgoedmarckt' gehouden met landbouwproducten, tuinartikelen en kinderactiviteiten. www.vriendenvandeschaffelaar.nl

Als het regent

Water: In het Nederlands Watermuseum, ook in Arnhem, is het droog. Je kunt er onder meer allerlei waterspelletjes doen en een tocht maken in een riool. Open dinsdag t/m zondag 10-17 uur. www.watermuseum.nl

Wijn: uitleg over wijngebieden en allerlei aspecten van het wijn maken in de nissen van een oude kelder in Arnhem. www.wijnmuseum.nl

undefined

Meer over