Nieuws

Hongkongse universiteit haalt beeld voor slachtoffers Tiananmenplein weg

Bij de oudste universiteit van Hongkong is donderdagochtend de zogeheten Zuil van Schaamte verwijderd. Het monument werd in 1997 ontworpen door de Deense kunstenaar Jens Galschiot ter herdenking van de slachtoffers van de neergelslagen studentenprotesten in Beijing in 1989.

Redactie
Het standbeeld Pillar of Shame wordt weggedragen. Beeld AP
Het standbeeld Pillar of Shame wordt weggedragen.Beeld AP

Woensdagavond verschenen er plastic schotten rond het beeld en werden alle ramen die uitzicht op het monument boden, afgeschermd. Een verslaggever van persbureau AFP hoorde boormachines en andere apparatuur en zag enkele uren later hoe het ingepakte beeld werd weggetakeld.

Kunstenaar Galschiot was niet op de hoogte gesteld over het verwijderen van het beeld. Hij vindt het ‘vreemd’ en ‘schokkend’ dat het beeld, nog altijd zijn privébezit, door de universiteit is weggehaald. ‘Het is een zeer kostbaar werk. Als het vernield wordt, zal ik uiteraard een aanklacht indienen’, aldus Galschiot.

‘De beslissing om het verouderde monument weg te halen is gebaseerd op juridisch advies en een risicoanalyse’, schrijft de University of Hong Kong (HKU) in een verklaring. Het zou in ‘het belang van de universiteit’ zijn om het beeld na 24 jaar weg te laten halen. Die beslissing werd al in oktober aangekondigd, vermoedelijk onder druk van de Hongkongse en Chinese autoriteiten.

Ritueel

Het acht meter hoge beeld, een verzameling van lichamen die met verwrongen gelaat naar de hemel reiken, stond eerst in Victoria Park en daarna op de campus van HKU. Het speelde tot nu toe een belangrijke rol tijdens de jaarlijkse herdenking van de slachtoffers van ‘1989’, waarbij studentenvakbonden en democratische activisten bijeenkomen om het beeld ritueel te wassen.

Dat soort herdenkingen zijn verboden op het Chinese vasteland, waar het leger op 4 juni 1989 in Beijing een hardhandig einde maakte aan protesten op het Tiananmenplein, ook wel bekend als het Plein van de Hemelse Vrede. De inzet van het leger tegen de eigen burgers kostte een onbekend aantal Chinezen het leven: schattingen van het dodental variëren van enkele honderden tot duizenden doden.

Waar ‘1989’ omgeven is met een zwaar politiek taboe op het vasteland, werd in Hongkong de herinnering aan het neerslaan van de democratiseringsbeweging levend gehouden met jaarlijkse massaal bezochte herdenkingsbijeenkomsten en een aan de democratiseringsbeweging gewijd museum. Dat kon omdat Hongkong als semi-autonome regio vrijheden genoot die op het Chinese vasteland ondenkbaar zijn.

Monddood

Beijing heeft echter de afgelopen jaren zijn greep op Hongkong verstevigd, waardoor de vrijheden zijn ingetoomd en de Tiananmenplein-herdenking tegenwoordig illegaal is. De prodemocratische beweging wordt monddood gemaakt met een door Beijing opgelegde nationale Veiligheidswet.

De Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements of China, de organisatie die het beeld in bruikleen had, heeft zich in oktober uit angst voor verdere politieke vervolging opgeheven toen de leider van de Alliantie, Lee Cheuk-yan, voor de rechter kwam wegens het organiseren van Tiananmen-herdenkingen. Lee werd tot veertien maanden gevangenisstraf veroordeeld. In die turbulente periode gaf het universiteitsbestuur de Alliantie vijf dagen de tijd het beeld op te halen, maar dat lukte niet, mede omdat op die dagen code zwart gold wegens een hevige tropische tyfoon.

Nu het kunstwerk van zijn sokkel is gehaald, is onduidelijk wat er gaat gebeuren. De leiding van HKU zegt contact te hebben gezocht met de studentenvakbonden en de Alliantie, maar omdat die groeperingen zichzelf onder druk van de Nationale Veiligheidswet heeft ontbonden, is het volgens HKU ‘onduidelijk’ wie de eigenaar van de Zuil van Schaamte is.

Kunstenaar Galschiot zegt dat HKU hem als eigenaar stelselmatig negeert en ook niet reageert op zijn advocaten. Nadat de universiteit in oktober aankondigde het beeld niet langer op de campus te willen hebben, had de kunstenaar zijn schepping persoonlijk willen ophalen, maar hij vreesde te worden vervolgd op basis van de nieuwe Nationale Veiligheidswet, die ook van toepassing is buiten Hongkong en ook tegen buitenlanders kan worden ingezet. Galschiot kreeg echter geen garantie van de autoriteiten dat hij zonder problemen Hongkong kon in- en uitreizen. Hij overweegt nu naar de rechter te stappen.

Het standbeeld stond begin oktober van dit jaar nog bij de universiteit. Beeld AFP
Het standbeeld stond begin oktober van dit jaar nog bij de universiteit.Beeld AFP
Meer over