Interviewafghanistan

Hongersnood dreigt in Afghanistan: ‘We geven ons spaargeld uit om te overleven’

De ‘wellicht ernstigste humanitaire ramp ter wereld’ staat Afghanistan volgens de VN te wachten. Hakimi, inwoners van Kabul, weet ervan. Alle vijf inkomens in zijn familie vielen weg na de machtsovername door de Taliban. Bittere armoede dreigt. Daarbij heeft hij nog een probleem: hij is atheïst.

Rob Vreeken
Een sterk ondervoed kind is opgenomen in het Mirwais-ziekenhuis van Kandahar, 27 september 2021. Eind september meldde het ziekenhuis al dat het de stroom van ondervoede baby’s en kinderen nauwelijks meer aan kon.	 Beeld Bulent Kilic / AFP
Een sterk ondervoed kind is opgenomen in het Mirwais-ziekenhuis van Kandahar, 27 september 2021. Eind september meldde het ziekenhuis al dat het de stroom van ondervoede baby’s en kinderen nauwelijks meer aan kon.Beeld Bulent Kilic / AFP

Met de machtsovername door de Taliban, half augustus, donderde Hakimi in één klap van de maatschappelijke ladder, en zijn familie met hem. De 28-jarige inwoner van Kabul verloor zijn baan als tolk bij een lokale ngo, die de deuren moest sluiten. Zijn vader, oud-militair, kreeg geen pensioen meer uitgekeerd. Zijn moeder, leraar op een middelbare meisjesschool die dicht moest, kreeg niet langer salaris. Idem voor zijn oudste broer, arts in een staatsziekenhuis. Zijn schoonzuster verloor haar baan. Zijn jongste broer had al geen werk. Van de ene dag op de andere vielen in het gezamenlijke huishouden alle vijf inkomens weg.

‘We zijn wanhopig’, zegt hij vanuit de Afghaanse hoofdstad. ‘Per dag wordt de situatie slechter. En de prijzen blijven maar stijgen. Een ei kostte 5 afghani’s, nu is dat al 11 afghani’s (10 eurocent, red.). Al het voedsel is twee keer zo duur geworden. We geven ons spaargeld uit om te overleven. Maar als dat op is, weet ik niet hoe het verder moet.’

Hakimi en de zijnen behoren op dit moment nog tot de slechts 5 procent van de Afghaanse bevolking die volgens de VN in staat is zich regelmatig en goed te voeden, maar de toekomst is ongewis. Met somber gemoed zien ze de winter naderen. Zoals de familie van Hakimi telt Afghanistan er miljoenen, en velen zijn nog slechter af. Iedereen deelt op zijn of haar manier in de malaise die het land in zijn greep heeft sinds het aantreden van het Talibanbewind.

Plannen in duigen

Voor Hakimi is het leven er sinds 15 augustus niet alleen beroerder op geworden, ook saaier. Naar kantoor hoeft hij niet meer. De dagen brengt hij thuis door. Hij leest boeken, kijkt documentaires. Door alle zorgen slaapt hij slecht. Al zijn plannen lijken in duigen te vallen. Hij wilde, na zijn studie economie aan de universiteit van Kabul, promoveren in Europa, Canada of de VS.

‘Bij inschrijving moet je een Toefl-test doen, voor de Engelse taal. Maar alle Toefl-centra in Kabul zijn gesloten. Het is echt een hopeloze situatie. Mijn jongste broer zou gaan trouwen, maar dat heeft hij moeten afzeggen. Trouwen kan hij zich niet meer veroorloven.’

Het enige voordeel van de Taliban, zegt hij, is dat er nu 24 uur per dag stroom is. Doordat de meeste economische activiteiten zijn gestopt, is er meer elektra beschikbaar voor de burgers. Maar of dat zo blijft? Energie wordt geïmporteerd uit de buurlanden. Het is maar de vraag of de Taliban daar straks nog geld voor hebben.

Omdat hij niet veel buiten komt, heeft Hakimi zijn baard nog niet laten staan, ondanks de oproepen daartoe van de Taliban. ‘Ze hebben de kappers gezegd geen mannen meer te scheren.’ Gaat hij wel de deur uit, dan draagt hij een masker, tegen corona en om zijn gladde kin te verbergen.

Bovendien is de kans om op straat Taliban tegen te komen niet heel groot. ‘We zien ze maar af en toe. Ze hebben veel te weinig strijders om het land te besturen, misschien maar 80 duizend. Voorheen werd elke legerpost bemand door tientallen of een paar honderd soldaten. Nu zie je er maar twee of drie Taliban.’ Toch blijft het oppassen. ‘Wij hebben geen problemen met de Taliban, maar heb je dat wel, dan kunnen ze heel vervelend worden.’

Atheïsme is verboden

Toch heeft Hakimi potentieel wel een probleem: hij is atheïst. Daar houden de Taliban niet van, zacht gezegd. Wordt het ontdekt, dan kan het hem zijn leven kosten.

Sommige mensen in zijn omgeving weten ervan. Zijn naaste familie, vrienden, een paar buren. Soms zijn de reacties uitermate negatief. ‘Een keer ben ik geslagen door een buurman, die me ‘ketter’ noemde. Anderen maken er geen punt van.’ Voor de goede orde: de naam ‘Hakimi’ in de krant is anoniem genoeg.

Ook los van de Taliban is atheïsme uiterst controversieel. In een onderzoek van Pew Research in 2013 kwam Afghanistan uit de bus als het meest islamitische land ter wereld. Meer mensen dan waar ook verklaarden zich voorstander van de sharia.

Als tiener en jongeman ging Hakimi, gelovig toen nog, naar de moskee en de madrassa, de (koran)school. Hij bestudeerde de Koran, ‘maar ook andere dingen, wetenschap en filosofie. Ik las interessante boeken, zoals Sapiens van de Israëlische historicus Yuval Noah Harari. Ik zag documentaires. We leven in een tijdperk van een explosie aan informatie. Ik stelde mezelf vragen over de islam. Ik zag dat er veel problemen zijn met onze godsdienst. Polygamie bijvoorbeeld, dat is voor mij niet aanvaardbaar. Ik raakte niet overtuigd van het bestaan van God. In 2018 werd ik atheïst.’

Voor zijn naasten kon hij zijn nieuwe overtuiging niet verbergen. Zijn familieleden hadden er grote moeite mee. Geleidelijk, na een of twee jaar, legden ze zich erbij neer. ‘Zij zijn nog steeds religieus. Ik ben de enige atheïst in de familie. We tolereren elkaar. Mijn moeder houdt van me.’

Wel heeft Hakimi ‘zes of zeven’ vrienden die ook atheïst zijn. Bovendien begon hij in 2018 een Facebookpagina, Ruimte en Tijd. Daar gaat het over zaken als evolutie en de big bang, over religie, atheïsme, wetenschap en filosofie. Zo’n drieduizend volgers heeft hij, bijna allemaal in Afghanistan.

‘Als atheïst vind ik dat een religieuze samenleving niet kan werken. De Taliban zijn extremistisch en fundamentalistisch. Veel mensen, ook in mijn familie, denken dat ze agenten van het Westen zijn, dat ze zijn gecreëerd door de VS of de Navo. Dat geloof ik niet. Ze komen voort uit onze samenleving. Ze doen precies wat de religie zegt. De islam zegt dat je niet-moslims moet doden. Dat staat op diverse plekken in de Koran.

‘Met een seculiere regering zouden we al die problemen niet hebben. Religie is iets persoonlijks. Bidden tot God, daar heb ik geen enkel bezwaar tegen. Maar je moet niet je ideologie aan anderen opleggen, zoals de Taliban doen.

‘De vorige regering functioneerde goed. We hadden werk. We hadden een economie. Nu niet meer. Het was hier natuurlijk geen Europa, maar het leven was normaal. Er was een beetje democratie, tot de Taliban kwamen. Als ze minder religieus zouden zijn, hadden we deze ellende niet. Ik denk dat alle problemen worden veroorzaakt door religie.’

Twee weken geleden besloot Hakimi een boek te schrijven. Hij heeft erover gesproken met vrienden en de titel heeft hij al: Wat is hier aan de hand? De eerste twee pagina’s zijn af, het begin van het hoofdstuk ‘De geschiedenis herhaalt zich’.

Daarin gaat het over koning Amanullah Khan, die in 1927 een bezoek bracht aan Europa en daar zo onder de indruk raakte dat hij besloot in Afghanistan hervormingen naar Europees voorbeeld door te voeren, om te beginnen het afschaffen van de boerka. De koning ondervond echter zo veel weerstand uit tribale en religieuze hoek, dat hij aftrad en het land ontvluchtte.

Iets dergelijks gebeurde in de jaren tachtig met president Najibullah, die onder communistische vlag het land wilde moderniseren. Hij werd verjaagd door de mujahedin en uiteindelijk aan een lantaarnpaal opgehangen door de Taliban.

‘En dan nu opnieuw de Taliban’, zegt Hakimi. ‘De geschiedenis herhaalt zich weer.’ Ook van enkele andere hoofdstukken heeft hij al de titel bedacht: ‘Tolerantie’, ‘Het negeren van de wetenschap’, ‘Antisemitisme’. ‘Ik hoop dat mijn droom werkelijkheid wordt en dat ik mijn boek kan afmaken.’

VN: ernstigste humanitaire crisis ter wereld dreigt in Afghanistan

Afghanistan staat op de drempel van mogelijk de ernstigste humanitaire crisis ter wereld, lieten VN-organisaties vorige week weten. Bijna 23 miljoen Afghanen zullen de komende maanden een ernstig gebrek aan voedsel hebben. ‘Deze winter zullen miljoenen mensen moeten kiezen tussen het land verlaten en sterven van de honger’, zei directeur David Beasley van het Wereldvoedselprogramma (WFP).

De crisis wordt volgens de VN nog versterkt door de gevolgen van droogte in Afghanistan in 2018 en 2021, en door de opwarming van de aarde. Ook kan een grote vluchtelingenstroom op gang komen, die de buurlanden zwaar zal belasten. Vooral kinderen worden getroffen. Volgens het WFP zullen eind dit jaar 3,2 miljoen kinderen ten prooi vallen aan acute ondervoeding.

‘In de krant 8am stond een verhaal over een arm gezin in West-Kabul met acht kinderen die allemaal van honger waren gestorven’, zegt Hakimi, inwoner van de hoofdstad. ‘Ik denk wel dat het waar is, 8am is een betrouwbare krant.’

Ook internationale media komen met horrorverhalen over het lot van Afghaanse kinderen. De BBC brengt beelden van de kinderafdeling van een ziekenhuis in Herat, met een zaal vol baby’s aan de sondevoeding. Een close-up toont de uitgemergelde, gerimpelde Usman, 6 maanden oud. Hij zou meer dan twee keer zo veel moeten wegen. In tranen vertelt zijn moeder dat Usmans tweelingbroertje een kamer verderop ligt, ook in levensgevaar.

Persbureau AFP hoorde van families die hun dochters hebben verkocht om te kunnen overleven. BBC-verslaggever Sanjay Ganguly ontmoette in Herat zelfs ouders die hun dochtertje van een paar maanden oud hadden verkocht voor 430 euro. Koper was een man die zei dat het meisje te zijner tijd met zijn zoon zal trouwen.

De internationale gemeenschap staat voor een dilemma. Bijna geen land wil de Afghaanse regering nog langer financieel steunen, nu die in handen is van de Taliban. Maar de economische ineenstorting die dat tot gevolg heeft, leidt tot een humanitaire ramp. Bijna alle gezondheidswerkers en leraren bijvoorbeeld werden met donorgeld betaald, net als tal van overheidsdiensten. Vanwege die menselijke crisis zamelt dezelfde internationale gemeenschap nu fondsen in, te besteden via particuliere kanalen.

Meer over