Analyse

Hongarije haalt kritische radiozender uit de lucht

De Hongaarse mediaraad geldt als een verlengstuk van de regering-Orbán. Dat wordt maandag opnieuw bewezen als de kritische zender Klubrádió op last van de mediaraad uit de lucht gaat. De maatregel berooft de Hongaren opnieuw van een bron van informatie en kritisch nieuws.

Enkele duizenden Hongaren protesteren tegen premier Viktor Orbán en ter ondersteuning van het enige Hongaarse oppositiestation met een nationaal netwerk, ‘Klubrádió’, in het centrum van Boedapest.  Beeld AFP
Enkele duizenden Hongaren protesteren tegen premier Viktor Orbán en ter ondersteuning van het enige Hongaarse oppositiestation met een nationaal netwerk, ‘Klubrádió’, in het centrum van Boedapest.Beeld AFP

Het zangerige Hongaars van de presentator is nog goed te horen, tot er plots een sissend geluid klinkt, als boter in een pan. En dan niets meer. Afgelopen vrijdagmiddag kregen de luisteraars van onafhankelijke radiozender Klubrádió een voorproefje van het grote niets op 92.9 FM in Boedapest. De zender organiseerde een stilteprotest omdat Klubrádió maandag uit de lucht moet. Opnieuw delft een kritisch medium in Hongarije het onderspit.

Afgelopen september besloot de Hongaarse mediaraad om de licentie van Klubrádió na 14 februari niet automatisch te verlengen. De raad, verantwoordelijk voor de verdeling van alle radiofrequenties in het land, geeft als argument dat de zender verschillende administratieve regels heeft overtreden. Klubrádió vindt de sanctie buitenproportioneel en vecht deze aan. Critici zeggen dat de Hongaarse regering, die de mediaraad samenstelt, de zender uit de ether wil hebben vanwege de onafhankelijke en kritische programmering. Een verzoek om de frequentie te mogen blijven gebruiken terwijl de procedure loopt, werd door de rechter afgewezen.

Internet

Al in 2013 verloor de zender het recht op twaalf andere frequenties door het hele land en is sindsdien beperkt tot de hoofdstad en directe omgeving. Nu verhuist de zender naar het internet, waar hij tijdens het stilteprotest op de radiogolven al enkele luisteraars kon verwelkomen. Trouwe luisteraar Akós belt in: ‘Dank voor de afgelopen twintig jaar. Tot aan de andere kant.’

Klubrádió is de enige in zijn soort, zegt taalkundige László Kálmán, die wekelijks met een vakgenoot een programma over taal presenteert. ‘Geen andere radiozender in Hongarije heeft zo’n gevarieerd aanbod aan programma’s.’ Naast zijn show over taalkunde zijn er ook historische en populairwetenschappelijke programma’s.

Zelf luister Kálmán graag naar de nieuwsprogrammering. Klubrádió doet aan eigen nieuwsgaring en verslaggeving, waar andere zenders zich voornamelijk baseren op de gratis berichtgeving van het regeringsgezinde Hongaarse persagentschap. ‘Het nieuws is beter dan in de papieren media.’ De luisteraars zijn doorgaans van middelbare leeftijd of ouder. Klubrádió heeft een links politiek profiel en is kritisch op de overheid. Er worden ook rechtse politici en mensen van de regering uitgenodigd, zegt Kálmán – ze komen alleen zelden.

Strikt genomen is Klubrádió niet de enige onafhankelijke radiozender in het land. Maar wel de belangrijkste, zegt Éva Bognár, onderzoeker aan het in Boedapest gevestigde Center for Media, Data and Society. Dagelijks kan de zender op 150-200 duizend luisteraars rekenen, zelfs nu hij al jaren beperkt is tot Boedapest en omgeving. Hiermee bereikt hij ongeveer 15 procent van de radioluisteraars binnen het zendgebied. ‘Bovendien is radio een laagdrempelig medium. Je kunt luisteren tijdens het koken of onderweg naar werk, sommige mensen hebben het zelfs de hele dag op de achtergrond aanstaan.’ Die toegankelijkheid verdwijnt als de zender online gaat.

Onderzoeksjournalistiek

Naast de eigen nieuwsprogramma’s speelt Klubrádió een andere belangrijke rol, zegt Bognár. De zender geeft ruchtbaarheid aan doorwrochte onderzoeksjournalistiek van kleinere online media, bijvoorbeeld naar de grootschalige corruptie in het land. ‘Via de radio bereiken deze verhalen een grote groep mensen die hier anders niet over zouden horen.’ Nu Klubrádió uit de ether verdwijnt, hebben pro-overheidsmedia een monopolie op de radiogolven.

Uit onderzoek van nieuwssite Válasz Online blijkt dat meer dan de helft van de Hongaarse media in handen zijn van de regering of haar bondgenoten. Maar de werkelijkheid is zorgwekkender, zegt Bognár, omdat bereik een belangrijke factor is. Klubrádió illustreert dit. ‘We hebben nog wel onafhankelijke media, maar die weten steeds minder mensen te bereiken. 66 procent van de Hongaren luistert elke dag radio. Het is een krachtig medium waarbinnen Klubrádió een belangrijke plek had. De regering heeft de zender daarom al langer in het vizier.’

Staatssecretaris Zoltán Kovács wijst erop dat Klubrádió de regels heeft overtreden en noemt verhalen over politieke bemoeienis ‘fictie’. Critici die hierin de hand van de regering zien, leven op ‘planeet Soros’, twitterde hij.

Tijdens de laatste dagen op 92.9 FM probeert de zender oudere luisteraars wegwijs te maken op het internet, zodat ze hen daar niet kwijtraken. ‘Bedankt’, zegt een luisteraar, ‘jullie radio is als goede wijn’.

Media onder druk in Centraal-Europa

Vorige week protesteerden ook Poolse media tegen een nieuwe belasting op advertentie-inkomsten, die met name onafhankelijke media hard raken. Voorpagina’s van kranten kleurden zwart, op een aantal radio- en televisiezenders werd een hele dag niets uitgezonden.

De situatie in Polen en Hongarije trok vorige week opnieuw internationale aandacht. Vanuit de Verenigde Staten en de Europese Unie klonk kritiek. Tijdens de volgende plenaire sessie van het Europees Parlement op 8 maart staan de Poolse mediabelastingwet en Klubrádió op de agenda.

Meer over