nieuws

Hongaarse regering brengt universiteiten onder bij Orbán-getrouwe stichtingen

De Hongaarse regering heeft haar greep op de landelijke universiteiten verstevigd. Dinsdag stemde het parlement in met een omstreden pakket aan maatregelen dat tal van publieke onderwijsinstellingen overdraagt aan stichtingen. Premier Viktor Orbán wil op die manier zijn nalatenschap veilig stellen, voor het geval hij de macht verliest.

Studenten van de Theater- en Filmacademie in Boedapest probeerden al eerder nieuwe bestuursleden tegen te houden.   Beeld Akos Stiller
Studenten van de Theater- en Filmacademie in Boedapest probeerden al eerder nieuwe bestuursleden tegen te houden.Beeld Akos Stiller

De stichtingen waar de universiteiten voortaan onder vallen, zijn nieuw gecreëerd. Leden en getrouwen van Orbáns rechts-populistische Fidesz-partij maken er de dienst uit.

Volgens het kabinet zijn de plannen nodig om het onderwijs efficiënter te maken en te moderniseren, maar critici vrezen voor de toekomst van de academische vrijheid. In totaal gaan twaalf universiteiten met deze wetswijziging over in private handen, waaronder de universiteiten van Pécs, Debrecen, Eger en Szeged, plus twee in Boedapest. ‘Ze maken er geen geheim van: na de politieke en de economische macht willen ze nu ook de intellectuele macht’, aldus hoogleraar en oud-minister Attila Chikan (Corvinus Universiteit) tegen persbureau Reuters.

Afgelopen herfst leidde een dergelijke ‘privatisering’ van de kleine Theater- en Filmacademie (SZFE) in Boedapest tot een wekenlange bezetting door boze studenten. Een parlementslid van de kleine zusterpartij van Fidesz verklaarde destijds dat de academie had nagelaten de ‘nationale identiteit te versterken’. ‘Ik begrijp niet wat dat betekent, een ‘christelijke’ of meer ‘nationale’ universiteit’, zo zei het hoofd van de theaterfaculteit, László Bagossy, tegen de Volkskrant. ‘We worden overgenomen met leugens, propaganda en manipulatie. Ik ben verbijsterd dat zoiets kan binnen de Europese Unie.’

Parlementsverkiezingen

Vermoed wordt dat de timing geen toeval is: over een jaar zijn er parlementsverkiezingen in Hongarije, en er circuleren plannen voor het onwaarschijnlijke geval Fidesz – elf jaar onafgebroken aan de macht – die verkiezingen verliest. Via de stichtingen zou de partij over haar graf heen kunnen regeren. De modernisering (prijskaartje: ruim 4 miljard euro) wil Orbán voornamelijk financieren met EU-subsidies.

De veranderingen bij universiteiten staan niet op zichzelf: ook parken, kastelen, landgoederen, theaters, klinieken en havens zullen door de nieuwe hervormingen van eigenaar veranderen. Nieuwswebsite Telex vergelijkt de enorme verschuiving van kapitaal met de manier waarop de communistische elite haar belangen rond de val van het oude regime in 1989 veilig wist te stellen.

In 2017 kostte een onderwijshervorming ook al de prestigieuze Centraal-Europese Universiteit (CEU) de kop. De universiteit zag zich gedwongen uit te wijken naar Wenen, na een harde campagne in de pro-Orbán media tegen miljardair en weldoener George Soros, de oprichter van CEU. Onlangs oordeelde het Europees Hof in Luxemburg dat de wetgeving in strijd was met het Europees recht, maar voor CEU kwam dat te laat. Orbán kijkt steeds meer naar het oosten voor nieuwe bondgenoten: in 2024 moet de Chinese Fudan Universiteit een splinternieuwe campus in Boedapest krijgen.

Hoe studenten van de Theater- en Filmacademie (SZFE) in Boedapest hun universiteit bezetten. Steeds vaker komt de academische vrijheid in Hongarije in het gedrang. ‘Het is David tegen Goliath.’

Meer over