ReportageHolocaustmonument

Holocaustmonument: eindelijk zijn de namen van Joodse oorlogsslachtoffers tastbaar in steen

Officieel is de strijd nog niet gestreden, toch is woensdag in Amsterdam de eerste steen gelegd van het Holocaust Namenmonument. Omwonenden vrezen overlast door vele bezoekers, voorstanders vinden het protest pijnlijk. 

Jacqueline v. Maarsen, vriendin van Anne Frank, legt samen met initiatiefnemer Jacques Grishaver de eerste steen van het Holocaust Namenmonument in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hij was helemaal niet van plan geweest een toespraak te houden. Maar nu hij hier staat, met zijn voeten in het zand van de bouwput waar komend jaar het Nationaal Holocaust Namenmonument moet verrijzen, met aan zijn arm de jeugdvriendin van Anne Frank die straks de allereerste gedenksteen zal gaan leggen, ja, nu wil hij tóch graag iets zeggen.

En dus zet David van Huiden (89) een paar resolute passen naar voren als Jacques Grishaver, initiatiefnemer van het monument, na zijn eigen toespraak vraagt of er nog iemand is die iets wil zeggen. 

‘Wat hier vandaag gebeurt is heel bijzonder’, zegt Van Huiden. ‘Dat wij getuigen kunnen zijn van het leggen van de eerste steen, na zoveel voorbereidingen en zoveel tegenslagen. En ik kan me al voorstellen dat ik hier straks loop en de namen van mijn vader en moeder, van mijn zusjes en mijn broertjes, mijn ooms en tantes, kan aanraken. Want ze zijn er niet meer, maar door dit monument zijn ze er wel. Dat is onvoorstelbaar belangrijk.’

Slepend traject

Na een slepend traject van veertien jaar lijkt het er toch te komen. Een monument met daarop de namen van alle 102 duizend Nederlandse Joden, Roma en Sinti die tijdens de Holocaust zijn vermoord. Een steen voor elke naam.

De bouw van het monument in Amsterdam is in juni al begonnen. In beton zijn de contouren te zien van de muren die straks vier Hebreeuwse letters van spiegelend roestvrijstaal gaan dragen. Samen zullen ze de tekst ‘In herinnering aan’, vormen. Het monument, ontworpen door de Pools-Amerikaanse architect Daniel Libeskind, is naar verwachting halverwege 2021 klaar.

Dat het zo lang duurde, heeft te maken met felle protesten van  met name omwonenden. De eerste beoogde locatie kwam te vervallen na verzet van buurtbewoners. Ook op de locatie die vervolgens werd gekozen, het Weesperplantsoen, is een deel van de omwonenden fel tegen. Zij vrezen de komst van grote aantallen bezoekers en bijbehorende touringcars. Ook vinden ze het monument, dat in totaal 250 meter lang wordt, te kolossaal. 

‘Niet netjes’

De tegenstanders kregen vorig jaar geen gelijk van de bestuursrechter, waar ze de komst van het monument hadden aangevochten. Een paar maanden later probeerden omwonenden ook de eerste voorbereidingen van de bouw tegen te houden – er loopt nog een bodemprocedure bij de Raad van State – maar volgens de voorzieningenrechter zijn de bezwaren van omwonenden onvoldoende om het werk stil te leggen.

‘Dat er al gebouwd wordt terwijl er nog een procedure loopt, vind ik niet netjes', zegt Petra Catz, die het woord voert namens de bezwaarmakers. Ze is niet aanwezig bij het leggen van de eerste steen, maar vertelt telefonisch dat een deel van de buurtbewoners nog altijd fel tegen is. 

Ja, er loopt nog een juridische procedure, reageert Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité en initiatiefnemer van het Namenmonument. ‘Maar we hebben tot nu toe telkens gelijk gekregen van de rechter. Als we blijven wachten, komt dit monument er nooit.’

Rode baksteen

En dus wordt op woensdagmiddag even na 2 uur ’s middags de eerste gedenksteen gelegd door Jacqueline van Maarsen (91), die goed bevriend was met Anne Frank. In 2016 heeft zij een gedichtje van Anne Frank geveild voor 140 duizend euro. Ze schonk een deel van de opbrengt aan de bouw van het herdenkingsmonument. 

‘Dina Frankenhuis’, staat er in de rode baksteen gegraveerd. Daaronder haar geboortedatum en de leeftijd die ze bereikt had toen ze werd vermoord in Sobibor: 20 jaar. Frankenhuis was kantoorbediende en woonde niet ver van de huidige locatie van het monument, in Amsterdam- Oost. 

Uitbundig

Dat is precies de reden dat het monument juist hier moet komen, zegt Van Maarsen, nadat ze de steen geplaatst heeft. Vanaf een bankje bekijkt ze hoe de andere genodigden, onder wie veertien Holocaustoverlevenden, de steen bestuderen. ‘Juist hier woonden veel Joden.’  Van Maarsen praat zacht. Ze is verlegen, zegt ze. ‘Anne was altijd heel uitbundig, maar ik was in alles het tegenovergestelde.’ Maar als het gaat over de moeizame totstandkoming van het monument, gaat ze harder praten. ‘Het is heel pijnlijk dat mensen zich hier zo tegen verzetten.’ 

Dat is ook wat David van Huiden zegt. ‘Het is mooi dat het monument er nu komt, maar het heeft te lang geduurd.’  De 89-jarige man overleefde de Holocaust doordat zijn ouders hem als 11-jarige lieten onderduiken, maar hij verloor zijn familie. Hij kijkt ernaar uit dat hij straks hun namen kan zien. ‘Meer dan 75 jaar geleden zijn ze vermoord en nu komt er eindelijk een grafsteen voor ze.’ 

Meer over