Holland miskende veldheer Churchill

De succesvolle Britse geschiedschrijver Christopher Hibbert had al luisterrijke biografieën gemaakt van de krijgslieden Wellington en Nelson. Hij meende dat een derde niet mocht ontbreken: John Churchill (1650-1722), duke of Marlborough, de grote man van de Spaanse Successieoorlog (1702-1714) en voorvader van Winston Curchill, die hem in bewondering portretteerde....

Jan Joost Lindner

Hibbert presenteert nu een dubbelbiografie, The Marlboroughs - John and Sarah Churchill 1650-1744 (Viking, import Penguin Benelux; circa fl 72,-), maar deze presentatie is misleidend. De temperamentvolle Sarah Churchill, eerst hartsvriendin en later nog heviger vijandin van de malle Queen Anne, komt er in dit boek bekaaid af. Terwijl zij eigenlijk een interessanter karakter is dan haar schrieperige en politiek meer opportunistische echtgenoot.

Sarah blijft hier een soort helleveeg die met iedereen ridicule ruzies zoekt, maar een scherpe tekening van het hof- en partijleven in Londen aan het begin van de achttiende eeuw lukt helaas niet. Daarvoor heeft de auteur een te eenzijdige belangstelling voor de Belgische, Duitse en Franse slagvelden en vooral voor de scherpzinnige strategieën van Churchill, die uit dankbaarheid hertog wordt gemaakt en kasteel Blenheim (wegens de overwinning bij het Duitse Blindheim) kreeg aangeboden.

Overigens werd dit geschenk maar gedeeltelijk betaald, omdat de Churchills compleet in ongenade vielen bij de koningin. Pas onder de Hannover George I werd Churchill weer in volle glorie hersteld, maar hij was toen al te ziek om nog een grote rol (in vredestijd) te kunnen spelen.

Voor een Hibbbert valt dit boek tegen, zelfs in het militair-historische vlak. De auteur mag John Churchill duidelijk niet zo erg en zelfs de flamboyante krijgsheer Eugène van Savoye kan hier niet schitteren. Gevreesd moet worden dat Hibberts leeftijd (77) schadelijk wordt voor zijn schrijfkunst.

In de Spaanse Successieoorlog tegen Lodewijk XIV speelde de Nederlandse Republiek een grote rol. Die leverde de meeste manschappen en bevoorrading, en de afgezanten uit Den Haag hadden vetorecht bij opperbevelhebber Churchill. Zij waren vooral defensief ingesteld en wilden voorkomen dat de troepen te ver weg raakten van het vaderland, (een streven dat bij de tocht naar Blindheim mislukte).

De Hollanders zijn hier vooral de bangelijke bemoeials die de grootheid van Churchill miskennen en diens daadkracht remmen. Die Engelse interpretatie wordt door Hibbert ongeremd voortgezet, zonder dat hij 'in discussie' gaat met andere - ook Nederlandse - bronnen die een veel genuanceerder beeld opleveren. Hibberts relatie met Holland en het Nederlands is ongemakkelijk ('Veldtmarschal', 'Menno van Cohorn') en dat is schadelijk voor een boek waarin de Engelse en Nederlandse geschiedenis samen zouden moeten oplopen.

Meer over