Hoezo geheim houden

Wouter van Kouwen, gemeenteraadslid in Houten, was eerder al voor de rechtbank schuldig bevonden aan het schenden van zijn geheimhoudingsplicht....

TEKST MICHIEL HAIGHTON

Aan hemzelf heeft het allerminst gelegen, dat het nog niet is gelukt door te dringen tot de landelijke politiek. Wouter van Kouwen, raadslid in Houten voor GroenLinks, werd vorig jaar níet verkiesbaar gesteld voor de Tweede Kamerverkiezingen op het partijcongres. De vlotte T-shirtjes die hij had laten maken met daarop zijn foto en de slogan 'Niet beter maar anders' konden daar weinig aan verhelpen.

Mogelijk dat hij het weer probeert bij de volgende landelijke verkiezingen. 'Politiek is mijn leven', zegt Van Kouwen op serieuze toon, terwijl hij een zakje eerlijke thee (Fair Trade) in een kopje met kokend water doopt. Hij zit nu in zijn vierde 'periode' als gemeenteraadslid, en volgens de reglementen van GroenLinks betekent dat de laatste ronde.

'Ik zie er nu al tegenop de lokale politiek te moeten verlaten. Misschien dat er een ontheffing kan worden verleend.'

Het gemeentebestuur van Houten zal er geen traan om laten als Van Kouwen naar Den Haag vertrekt. Opgeruimd staat netjes; hoe verder weg des te beter. En dat geldt evenzeer voor een deel van de raad. Zijn missie - een zo groot mogelijke openbaarheid betrachten in het bestuur - levert in de Houtense politiek nogal eens spanningen op.

Vorige week nog. Toen verklapte Van Kouwen aan de pers dat het tekort van de gemeente om het stadscentrum te vernieuwen niet negentien miljoen euro betrof, zoals werd gedacht, maar al tot 29 miljoen was opgelopen. Dat was, naar zijn stellige overtuiging, openbare informatie. Maar volgens het college en de meeste andere raadspartijen hadden die bedragen geheim moeten blijven. De onderhandeling tussen gemeente en projectontwikkelaars zou er door kunnen worden verstoord.

Van Kouwen is zich van geen kwaad bewust. Kalm zegt hij: 'Tijdens een besloten bijeenkomst over de centrumplannen kregen we openbare en geheime stukken. Er waren slechts twee geheime sheets: op blauw papier gedrukt en voorzien van een stempel. De rest van de informatie beschouwde ik dus als openbaar.

'Maar los daarvan: ik kan geen enkel redelijk argument bedenken om het gestegen tekort van tien miljoen nu bij de burgers weg te houden. Behalve dan dat het gemeentebestuur bang is dat de publieke steun voor de ambitieuze centrumplannen nog verder afkalft.'

Aanstaande woensdag vindt er een spoedberaad plaats over de nieuwe affaire. Het is de zoveelste aanvaring tussen Wouter van Kouwen en het plaatselijke gezag. De kritiek van het gemeentebestuur en collega-raadsleden dat hij onbetrouwbaar zou zijn, deert hem weinig. De kiezers weten zijn strijd voor transparantie wel te waarderen. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen wist hij zijn partij te verdubbelen. GroenLinks is nu de tweede partij in Houten.

Hij woont er sinds eind jaren zeventig, samen met vrouw Trudy en drie zoons; jongerenwerker was hij destijds. Die baan gaf hij op om aan de rand van het dorp zijn eigen fruit- en boomkwekerij te beginnen. Kwekerij De Poeldijk, een gebied van 25 hectare met biologische kersen, appels en peren, werd een succes. Totdat in 1991 de gehele fruitoogst door een strenge nachtvorst werd geruïneerd.

'Toen ging het bergafwaarts. Ik kon het tekort niet meer wegwerken.' Een paar jaar later ging het bedrijf failliet, en maakte Van Kouwen de overstap naar het onderwijs. Slechtlerende kinderen begeleidde hij in hun gang naar de arbeidsmarkt.

Sinds 1991 zit hij in de gemeenteraad, vanaf 1994 als fractievoorzitter. Vorig jaar verruilde hij zijn baan in het Voortgezet Speciaal Onderwijs voor een functie op het landelijk bureau van GroenLinks in Utrecht. Daar voert hij ondersteunende diensten uit voor raads- en statenleden, en is hij eindredacteur van 'kaderblad' De Rode Draad.

Aanvankelijk was Van Kouwen een graag geziene gast in de gemeenteraad; met burgemeester Aat de Jonge was hij beste maatjes. De kentering kwam toen Van Kouwen zich eind jaren negentig verdiepte in de onderhandelingen die het gemeentebestuur op dat moment voerde met verschillende bouwbedrijven en projectontwikkelaars. En constateerde 'dat verantwoordelijk wethouder Lubberdink alsmede burgemeester Aat de Jonge niet zozeer de belangen van de gemeente dienden, alswel die van grote ondernemingen'.

Hij stond te trappelen zijn bevindingen naar buiten te brengen, maar dat was onmogelijk: zijn conclusies waren gebaseerd op vertrouwelijke informatie. 'Zeker in die tijd werd op heel veel onderwerpen het stempel geheim gedrukt. Een beproefde methode om gevoelige informatie onder de pet te houden.'

Van Kouwen wenste zich daar niet langer aan te storen. In januari 1999 zet hij een en ander op internet, waaruit - volgens hem - bleek dat de gemeente 'vreselijk slecht onderhandelt' met projectontwikkelaar Delta.

'Dat bedrijf liep binnen dankzij de gemeente, en de gemeenschap was de dupe. Ik vond dat de Houtenaren recht hadden hiervan op de hoogte te zijn.'

Die stap had verreikende consequenties. Voor hem, en voor zijn familie. 'Mijn vader bijvoorbeeld is zelf afkomstig uit het bedrijfsleven. Hij vond dat ik niet moest zeuren. Ik herinner me een verjaardagsfeestje van mijn zoon die door zo'n discussie goed werd verpest. Gelukkig is het later allemaal goedgekomen.'

Wouter van Kouwen werd de paria van politiek Houten.

Het college deed aangifte bij de politie wegens het schenden van geheime informatie. Collega-raadsleden lieten hem vallen als een baksteen, met uitzondering van zijn fractiegenoten. 'Ik lag eruit. Ik werd genegeerd, verdacht gemaakt, geïsoleerd, geïntimideerd en belachelijk gemaakt. Naar mijn motieven werd niet geluisterd. Dat ik had aangetoond dat het college in de onderhandelingen met projectontwikkelaars haar eigen belangen niet goed vertegenwoordigde, deed er niet toe.'

De ellenlange juridische, politieke en persoonlijke strijd die volgde, tussen enerzijds Van Kouwen en anderzijds het college en de gemeenteraad, kreeg vorige maand zijn (voorlopige) ontknoping. Van Kouwen werd voor de rechtbank van Amsterdam in hoger beroep alsnog schuldig bevonden wegens het schenden van zijn geheimhoudingsplicht in 1999. Door de rechtbank in Utrecht was hij eerder vrijgesproken.

Van Kouwen laat het er niet bij zitten. Hij gaat in cassatie bij de Hoge Raad. Hij wil natuurlijk dat zijn naam wordt gezuiverd, maar er is nog een reden waarom het raadslid hoopt op vrijspraak. De rechtsbijstandverzekering die nu zijn advocaatkosten vergoedt, betaalt geen cent uit als hij wordt veroordeeld. 'Mijn verzekeringsmaatschappij huldigt het standpunt dat ze geen criminelen subsidieert. Als ik word veroordeeld, moet ik alle advocaatkosten met terugwerkende kracht terugbetalen. Het gaat daarbij om een bedrag van tienduizenden euro's. Al heeft mijn advocaat me beloofd dat hij me niet het vel over de oren zal trekken, mocht ik onverhoopt verliezen.'

Misschien dat de verkoop van zijn binnenkort te verschijnen dagboek iets van de schade kan beperken. Het boek (titel: Vertrouwen?) verhaalt over de periode 1999-2003. Op 20 september komt het uit, in eigen beheer. Kosten: ruim drieduizend euro voor zeshonderd exemplaren. Distributie en marketing neemt Van Kouwen zelf voor zijn rekening. 'Op twintig september is er een braderie in Houten - de ideale gelegenheid om mijn boek te presenteren.' Houtenaren krijgen die dag 1,50 euro korting op de prijs van 12,50 euro.

Geen uitgever wilde zijn boek publiceren, zegt hij. 'De een vond het te lokaal, de ander wilde zijn vingers niet aan de inhoud branden.' Daar kan de auteur zich overigens wel iets bij voorstellen. Niet iedereen in Houten zal blij zijn met de inhoud, voorspelt hij. Saillante details weigert hij voorafgaand aan publictaie te verklappen. Maar tijdens het schrijven is hij zich ter dege bewust geweest van mogelijke bezwaren van betrokkenen. 'Ik heb het allemaal zo opgeschreven, dat pogingen het uit de handel te halen, zouden moeten mislukken.'

Politiek Houten houdt waarschijnlijk de adem in. Met welke onthulling zal de GroenLinks-fractievoorzitter dit keer de publiciteit zoeken?

Zelf zegt Van Kouwen dat hij met zijn dagboek een punt wil zetten achter een 'hectische periode'. Daarnaast heeft hij de intentie zijn collega-raadsleden een spiegel voorhouden. En gewone burgers wil hij laten zien wat 'je als gemeenteraadslid kan overkomen als je duistere gemeentelijke zaken aan het licht brengt'.

Meer over