Hoeveel problemen geeft omikron in de ziekenhuizen?

Omikron is veel besmettelijker, maar mogelijk ook milder. Wat betekent dat per saldo voor de drukte in de ziekenhuizen? Alle ogen zijn gericht op Deense, Britse en Zuid-Afrikaanse ziekenhuizen waar omikron al eerder toesloeg.

Serena Frijters en Xander van Uffelen
Ambulances buiten het Royal London-ziekenhuis in Londen. Beeld EPA
Ambulances buiten het Royal London-ziekenhuis in Londen.Beeld EPA

Zuid-Afrika is over piek heen

Zuid-Afrika is duidelijk over de piek van omikron heen, zodat voor dit land al een eerste balans kan worden opgemaakt over de effecten van deze nieuwe variant. Na een razendsnelle stijging van het aantal besmettingen in het begin, is inmiddels alweer twee weken sprake van een daling. De ziekenhuisopnamen zijn inmiddels ook over het hoogtepunt heen. In vergelijking met de deltagolf die in juli tijdens de Zuid-Afrikaanse winter zijn hoogtepunt bereikte, was de omikronpiek in het ziekenhuis maar half zo hoog. Van de patiënten in het ziekenhuis belandde slechts een klein deel op de intensive care. In heel Zuid-Afrika liggen momenteel nog 702 patiënten op de ic, in juli waren dat er ruim 2.500. Ook de sterftecijfers lieten geen grote stijging zien tijdens de omikrongolf, een andere aanwijzing dat deze variant milder is.

Zuid-Afrikaanse gezondheidsexperts halen door deze cijfers opgelucht adem. Minder dan anderhalve maand na de opkomst van de veel besmettelijkere omikronvariant lijkt het ergste al voorbij te zijn. ‘Het was meer een springvloed dan een golf’, twittert Fareed Abdullah van de South African Medical Research Council, het Zuid-Afrikaanse RIVM. Of omikron ook in Europese landen net zo snel vertrekt als het opkomt, is de vraag. In Zuid-Afrika zijn weliswaar minder mensen gevaccineerd, maar het is er nu ook zomer. De afgelopen anderhalf jaar bleek corona zich in warme jaargetijden minder snel te verspreiden. Ook is de gemiddelde leeftijd in Zuid-Afrika lager dan in Europa. De besmettingcijfers op de piek van omikron waren in Zuid-Afrika vergelijkbaar met eerdere golven, Europa telt nu meer positieve testen dan ooit tevoren.

Denen met omikron relatief iets minder snel in ziekenhuis

In Denemarken is de piek van omikron nog niet bereikt en lopen de ziekenhuisopnamen vooralsnog op. Aangezien de leeftijdsopbouw van Denemarken beter vergelijkbaar is met die van Nederland, zijn de Deense ervaringen een goede graadmeter voor wat Nederland te wachten staat. Denemarken brengt gedetailleerd in kaart wie met omikron of delta in het ziekenhuis ligt. Hieruit blijkt dat mensen met een omikronbesmetting relatief minder ernstig ziek worden. Van de mensen die positief testen op delta komt 1,2 procent in het ziekenhuis terecht, blijkt uit cijfers van de Deense ziekenhuizen. Bij de omikrongevallen was dit tussen 21 november en 25 december 0,9 procent.

Door de hoge aantallen besmettingen lopen de ziekenhuisopnamen in Denemarken niettemin snel op. Net als in Nederland verspreidt omikron zich nu het snelst onder jongere generaties. De laatste maand zijn vooral veel twintigers opgenomen met omikron, het aandeel jonge kinderen in het ziekenhuis met omikron is nu ook iets hoger dan bij delta. Driekwart van de opgenomen patiënten is gevaccineerd. In een maand tijd liep het totaal aantal nieuwe opnamen op van 83 naar 156 per dag. Voor Nederland, dat drie keer zoveel inwoners heeft als Denemarken, zou dat betekenen dat bij deze aantallen dagelijks ruim 450 nieuwe patiënten in het ziekenhuis belanden. Dat is evenveel als tijdens de allereerste coronapiek in het voorjaar van 2020.

Op de intensive care is het vooralsnog redelijk rustig. In heel Denemarken liggen 73 coronapatiënten op de ic. Bij minder dan 5 van hen is bevestigd dat het om een omikronbesmetting gaat en niet om een eerdere coronamutatie zoals delta. Tyra Grove Krause, directeur van het Statens Serum Institut, verwacht een verdere toename van besmettingen en ziekenhuisopnamen, maar de piek is wel in zicht. ‘Ik denk dat deze omikronepidemie eind januari op zijn hoogtepunt zal zijn’, zei ze op de Deense televisie.

Veel Britten naar het ziekenhuis, maar drukte intensive care valt mee

De razendsnelle opmars van omikron heeft in het Verenigd Koninkrijk tot een snelle stijging van het aantal ziekenhuisopnamen geleid. Zeker in Engeland zijn nauwelijks beperkende maatregelen ingevoerd om de opmars van het virus te stuiten. Maar vergeleken met de enorme patiëntentoestroom vorig jaar door de toenmalige alfavariant (voorheen: de Britse variant), vallen de problemen nog redelijk mee. In januari 2021 kwamen er elke dag ruim 4 duizend nieuwe coronapatiënten in het ziekenhuis terecht, nu zo'n 1.400. Omgerekend naar Nederland - het VK telt vier keer zoveel inwoners - zou dit betekenen dat er in ons land meer patiënten in het ziekenhuis zouden belanden dan tijdens de recente coronagolf. Als Nederland het Engelse voorbeeld volgt, zal vooral de bezetting op de gewone verpleegafdelingen in de ziekenhuizen hoger uitkomen dan tijdens eerdere golven, op de ic valt het mogelijk mee. Net als Denemarken heeft het VK weinig problemen op de intensive care. In het VK zijn nu 868 patiënten afhankelijk van beademingsapparatuur, in januari 2021 waren dat er bijna 4 duizend. Veel coronagevallen met mildere symptomen zadelen de Britse ziekenhuizen wel met een ander probleem op: steeds meer zorgpersoneel zit ziek thuis. Bijna 1 op de 10 is afwezig, meldt de krant Daily Mirror. In totaal zijn 70 duizend zorgmedewerkers afwezig, van wie zo’n 25 duizend vanwege covid-19 of quarantaine, blijkt uit cijfers van de National Health Service, de Britse nationale gezondheidsdienst. Dit heeft onder andere tot gevolg dat patiënten in een tiental grote ziekenhuizen geen bezoek meer mogen ontvangen.