Hoeveel Fransen beschouwen deze vrouw als een boomaap?

In korte tijd werd de Franse minister Christiane Taubira meerdere keren voor 'aap' uitgescholden. Woensdag sloeg de zwarte politica terug. 'De Fransman vindt racisme normaal.'

VAN ONZE CORRESPONDENT PETER GIESEN

'Eet je banaan, aap!' Met die woorden gooide een 12-jarige meisje onlangs een banaan naar Christiane Taubira, de zwarte minister van Justitie van Frankrijk. De omstanders, demonstranten tegen het homohuwelijk, konden er smakelijk om lachen. Even daarvoor had een priester nog een liedje over Taubira en bananen gezongen. Anne-Sophie Leclere, een kandidaat-gemeenteraadslid voor het Front National in de Franse Ardennen, vergeleek de minister met een aap. Op haar Facebookpagina plaatste ze de tekst: 'Ik zie haar liever op een tak in een boom dan in de regering.'

Het taboe op racisme erodeert, zei Taubira woensdag in de Franse krant Libération. Het Front National wordt steeds meer als een gewone partij beschouwd, de gevestigde partijen proberen het Front te bestrijden door zelf harde taal jegens immigranten te bezigen. Gevolg: racisme wordt door veel mensen als de gewoonste zaak ter wereld beschouwd. 'Het zijn geen ontsporingen, het is veel erger. Remmingen vallen weg, dijken breken door.' Het racisme raakt het hart van de republiek, waarin iedereen Fransman is, ongeacht zijn huidskleur of afkomst, aldus Taubira.

Christiane Taubira is een even kleurrijk als omstreden politica. Voor links werd ze een held, nadat ze het homohuwelijk met veel strijdlust en retorisch talent door het Franse parlement had geloodst. Op de zomeruniversiteit van de socialisten werd ze als een rockster toegejuicht. 'Met woorden van trots, broederschap, tolerantie en openheid, met overtuiging en verbijsterende vaardigheid heeft ze ons ontroerd', liet een groep homoactivisten op internet weten.

Boksbal

Maar voor rechts is Taubira 'de ideale boksbal', zoals een afgevaardigde van de oppositie liet weten. Ze wordt geassocieerd met het, door delen van rechts verafschuwde homohuwelijk. Bovendien wordt ze verguisd als een typische representant van het 'angelisme', de linkse laksheid ten opzichte van misdadigers. Zo wil ze de minimumstraffen afschaffen en daders van kleinere delicten een proeftijd geven in plaats van een gevangenisstraf.

Taubira geeft geen krimp bij het verdedigen van zulke ook in Frankrijk weinig populaire standpunten. Ze is een briljant spreekster, die zichtbaar plezier beleeft aan de politieke strijd. Ze werd in 1952 geboren in Frans-Guyana, als dochter van een zorghulp die haar acht kinderen alleen opvoedde. Op school viel ze al op door haar intellect en ambitie. 'Ik wil vooral niet middelmatig zijn', verklaarde ze ooit.

Haar politieke carrière begon ze als radicaal voorvechter van een onafhankelijk Guyana, geïnspireerd door zwarte activisten als Angela Davis en Malcolm X. Na rellen moest ze zelfs anderhalf jaar onderduiken. 'Elke twee dagen veranderde ik van woning, terwijl ik een baby met me meesleepte', zei ze daarover.

Later werd ze gematigder. In 1992 werd ze voor Guyana gekozen in de Franse Assemblée Nationale. Haar belangrijkste wapenfeit was een wet uit 2001, waarin slavernij als een misdaad tegen de menselijkheid wordt veroordeeld. Ze groeide uit tot een fenomeen, een statige vrouw die wordt bewonderd om haar trots en standvastigheid. Maar ze heeft ook veel vijanden. Ex-medewerkers beschrijven haar als autoritair, 'extreem egoïstisch', heetgebakerd, niet in staat om samen te werken. Een misverstand, vindt ze zelf: haar enorme passie wordt soms met agressie verward.

De 'pasionaria van overzee' bleek heel aantrekkelijk voor grote partijen op zoek naar meer diversiteit. In 2007 weigerde ze nog een ministerschap onder president Sarkozy, maar in 2012 kreeg ze van zijn opvolger Hollande de zware post van Justitie. Met haar liberale opvattingen over strafrecht is ze een ideaal doelwit voor rechts, maar ze zal de storm doorstaan, onbuigzaam als altijd. Ter inspiratie citeert ze graag Aimé Césaire, de dichter en politicus uit Martinique: 'Negritude is niet alleen de trots om zwart te zijn. Het is ook de verwerping van overheersing en onderdrukking in de wereld.'

1.539 racistische incidenten in Frankrijk

De aanvallen op Christiane Taubira hebben de aandacht getrokken, maar neemt het racisme ook echt toe in Frankrijk? Dat is moeilijk te zeggen, aldus deskundigen in de Franse krant Libération. In 2012 registreerde het ministerie van Binnenlandse Zaken 1.539 racistische incidenten, 23 procent meer dan in 2011. Het aantal antisemitische incidenten nam met 37 procent toe, het aantal incidenten tegen moslims met 28 procent.

Maar volgens onderzoeker Jean Tiberj is de tolerantie jegens homo's en immigranten onder de gehele bevolking juist groter geworden: in 1988 vond 75 procent van de Fransen dat er te veel immigranten waren, in 2007 was dat 52 procent. Volgens de socioloog Michel Wieviorka is het racisme niet toegenomen, maar zichtbaarder geworden door internet, waar personen zich gemakkelijk laten gaan.

Meer over