analyse

Hoe Wilders de nietsontziende campaigner in Rutte wakker kuste en zelf (voor het eerst in jaren) in niet-geregisseerde woede ontstak

Na vijftien jaar hebben Mark Rutte en Geert Wilders nauwelijks verrassingen meer voor elkaar. Maar Rutte had er donderdagavond toch nog eentje gevonden. En hij trof doel.

Geert Wilders en Mark Rutte donderdagavond in debat op NPO1.  Beeld EPA - Bart Maat
Geert Wilders en Mark Rutte donderdagavond in debat op NPO1.Beeld EPA - Bart Maat

Uiterst minzaam voerde premier Rutte tot nu toe campagne. Het land moet bestuurd en daarvoor moet je bij hem zijn: dat is de toon. Het gekrioel op de grond om hem heen slaat hij gade van grote hoogte.

Maar zoals wel vaker moest Geert Wilders eraan te pas komen om ook de nietsontziende campaigner in de VVD-lijsttrekker wakker te kussen. De PVV-leider zit hem nu al vijftien jaar hinderlijk in de weg omdat hij wel steeds al die zetels op de rechterflank wegkaapt, maar allang geen regeringsmateriaal meer vormt. Elke zetel die Wilders haalt, dwingt de VVD in de komende formatie verder naar links.

Vertrouwd

In het een-op-eendebat met Wilders, donderdagavond op NPO1, was kennelijk het moment gekomen om daar ook de kiezers nog even van te doordringen. Veel klonk uiterst vertrouwd, van beide kanten. Wilders verweet Rutte de verwaarlozing van de zorg in de afgelopen tien jaar. Rutte karakteriseerde hem als een pessimist. ‘U bent te negatief. We hebben een van de beste zorgstelsels ter wereld.’

Rutte vroeg Wilders waarom hij geen excuses maakte voor zijn opmerking over ‘minder Marokkanen’ in 2014. Wilders verweet Rutte ‘leugens en smoesjes’ en vroeg waarom hij geen excuses aanbiedt ‘aan Nederlanders die een moskee in de achtertuin hebben’.

Onbetamelijk

Toen het thema uitsluiting werd aangesneden, zette Rutte zijn favoriete gouwe ouwe op: Rutte vindt Wilders ongeschikt als staatsman en refereerde daarbij maar weer eens aan het Catshuisoverleg in 2012. Wilders blies toen Ruttes eerste kabinet op. ‘U liep weg op het hoogtepunt van een crisis’. Dat vond hij onbetamelijk voor een politicus. ‘Het is een patroon: u rent weg als het moeilijk wordt. Het is een leider onwaardig’. Daarbij verwees hij ook naar het interview met Nieuwsuur dat Wilders had afgezegd. Wilders op zijn beurt verweet Rutte gebrek aan politieke daadkracht en lafheid en noemde hem ‘een bange wezel’ die ‘Jesse Klaver, Sigrid Kaag en de Partij van de Arbeid’ aan de macht gaat helpen.

Maar vervolgens waagde Rutte zich ook op het terrein waar tot nu toe alleen GroenLinks zich begaf: de affaire rond PVV-Kamerlid Graus, die er door zijn ex-vrouw van wordt beticht dat hij haar jarenlang aanzette tot seks met zijn beveiligers. Die beschuldiging maakte in de campagne tot nu toe weinig los, vanwege de aloude Binnenhof-wet dat fracties zich liever niet bemoeien met elkaars interne zaken. Volgende keer kan het immers andersom zijn.

Niet-geregisseerde woede

Rutte deed het dan ook subtiel, via een omweg. Hoe gaat ‘minister Graus’ dat straks doen met die ‘de-islamisering van Nederland’, die Wilders aankondigt in zijn programma, vroeg de premier fijntjes. Wilders, die immer zeer loyaal is aan Graus, ontstak daarop voor het eerst in jaren in een niet-geregisseerde woede-uitbarsting. ‘Flauwe grap’, begon hij. ‘Ik weet niet wie u heeft ingefluisterd om zijn naam te noemen (...) U stelt een collega, waarover niets bewezen is, even in een kwaad daglicht. Natúúrlijk word ik daar boos over. Ik sta achter mijn mensen. Anders dan u. Als er iets fout gaat, zoals bij de toeslagenaffaire, slachtoffert u minister Wiebes om zelf in het Torentje te kunnen blijven. Zo’n minister-president bent u. Ik ben een leider. U bent een slappeling.’

Rutte zelf stond toen alweer zijn handschoenen aan te trekken. Hij liet Graus verder rusten. Maar niet voordat hij tevreden had vastgesteld dat hij het nog kon. ‘Ik heb u wel geraakt geloof ik.’

Podcast Koorts

Baudet bij Jinek was vrijdag onderwerp van gesprek, maar wat heeft de kiezer aan dat soort spektakel? En wat wil nieuwkomer Volt? We bespreken het in verkiezingspodcast Koorts.

Meer over