columnpatrick van ijzendoorn in Malmesbury

Hoe twee Nederlanders in Brexitland werden overladen met liefde en burgerzin

null Beeld
Patrick van IJzendoorn

‘War hero.’ Arnold Jansen op de Haar moest even glimlachen toen hij in The Daily Mail eerder deze week in een groot artikel ‘oorlogsheld’ werd genoemd. ‘Dat waren niet mijn woorden’, zegt de schrijver, anglofiel en oud-legerkapitein onder wiens leiding in 1994 het vliegveld van de Bosnische stad Tuzla veilig werd gesteld. ‘Ik had ‘oorlogsveteraan’ gezegd, maar als je in een oorlog hebt gevochten, maken de Britten daar al snel ‘oorlogsheld’ van.’

Ik ontmoet de 59-jarige Jansen op de Haar en zijn vier jaar oudere zus Bernadette in een koffiehuis van het Zuid-Engelse Malmesbury om meer te weten te komen over een heel andere strijd: het gevecht om hun uitgeverij Holland Park Press en om hun eigen bestaan. Negen jaar geleden had ik deze contreien al eens bezocht voor een interview over het belang van gemeenschapszin met de filosoof en hobbyboer Roger Scruton, die twee jaar geleden werd begraven in Malmesbury Abbey.

Recente ervaringen van de twee Engelandvaarders zijn een illustratie van community spirit. Dankzij de inzet van hun plaatsgenoten hebben ze een tijdelijk dak boven hun hoofd en zit er nog leven in de kleine uitgeverij, die zo zwaar had geleden onder de lockdowns. Er was haast geen inkomen meer. Vervolgens kregen de twee in het najaar te horen dat de verhuurder de boerderij waar ze woonden ging verkopen. En juist in die tijd was er onzekerheid over Bernadettes verblijfsstatus.

Broer en zus Bernadette en Arnold Jansen op de Haar. Beeld Patrick van Ijzendoorn
Broer en zus Bernadette en Arnold Jansen op de Haar.Beeld Patrick van Ijzendoorn

Het Engeland-avontuur was begonnen in 1983, toen Bernadette zich in Bristol vestigde om te promoveren in de theoretische scheikunde. Zeven jaar eerder had ze tijdens haar eerste bezoek aan Engeland besloten dat haar toekomst op het eiland zou liggen. In de jaren negentig besloot ze de academische wereld te verruilen voor een leidinggevende baan bij een juridische uitgeverij. ‘Wist jij dat Engelse rechters zo goed kunnen schrijven? Sommige arresten zijn literaire juweeltjes.’

In 2009 richtten de twee een eigen uitgeverij op, vernoemd naar een park in Londen, waar Bernadette inmiddels woonde. Ze stak er niet alleen ziel en zaligheid in, maar ook haar spaargeld, een deel van haar pensioenpot en de opbrengst van de flat die ze verkocht. ‘Ik wilde per se literatuur uitgeven, het moeilijkste van alle genres.’ Vijf jaar later kreeg ze in Londen gezelschap van haar broer Arnold, een reviaanse romanticus die in 1995 zijn militaire loopbaan had opgegeven voor een schrijversbestaan.

Broer en zus Bernadette en Arnold Jansen op de Haar in Malmesbury. Beeld Patrick van IJzendoorn
Broer en zus Bernadette en Arnold Jansen op de Haar in Malmesbury.Beeld Patrick van IJzendoorn

In 2016 besloten ze, met een half oog op de hoge kosten in de hoofdstad, op het platteland te gaan wonen. De keuze viel op Malmesbury. ‘Om een potentiële woonplaats goed te kunnen beoordelen, bezoek je eerst een plaatselijke pub. The Smoking Dog hier gaf een prima indruk’, lacht Arnold. ‘Londense vrienden vroegen: ‘Waarom ga je midden in Brexitland wonen?’ Maar Malmesbury is open en internationaal, mede door de campus van Dyson hier, de man van de stofzuigers.’

De uitgeverij zocht en vond Engels literair talent. Eenvijfde van hun schrijvers is genomineerd voor prijzen. Tevens besloten de twee boeken uit het Nederlands te vertalen, zoals Het instituut van Vincent Bijlo. Warme herinneringen koesteren ze aan een poëziefestival in Londen, waar Jules Deelder de show stal. Maar er was ook pech. Een van hun schrijvers, de Zuid-Afrikaanse Karen Jennings, kreeg een Booker Prize-nominatie voor een boek dat was verschenen bij een andere uitgeverij, nota bene Holland House genoemd.

Zakelijk gezien was de Brexit een tegenvaller, omdat het versturen van boeken naar Nederland duurder werd. ‘We drukken ze nu daar.’ Maar de coronacrisis, dat was een regelrechte ramp. ‘Boekhandels gingen dicht, we konden niet meer met onze boekenstal op de markt van Stroud staan, en zelfs de distributeur hield op met werken’, zegt Bernadette. Uit wanhoop vroegen ze in een filmpje op een plaatselijke Facebookgroep om hulp. Binnen een mum van tijd stroomden de reacties binnen.

‘We mochten met onze hond Harry intrekken bij een vrouw, Lisa, die twee lege kamers had omdat haar kinderen het huis uit waren’, vertelt Arnold. ‘Bij het verhuizen kregen we volop hulp. De spullen van onze ouders konden we stallen bij een boer in Minety en de boeken staan ergens in Stroud.’ Bernadette: ‘Toen mijn laptop het begaf, kocht onze terminaal zieke buurman een nieuwe.’ Arnold: ‘De automonteur repareerde mijn oude Ford kosteloos.’ De huurbaas schold de laatste maanden huur kwijt.

Hun verhaal over de dreigende ondergang werd opgepikt door twee kranten, The Daily Telegraph en The Daily Mail. ‘De boekenverkoop schoot meteen omhoog!’ zegt Arnold. Hij hoopt dat ook Schurft wordt opgepikt, een autobiografische roman waaruit zijn liefde voor Engeland spreekt. ‘Soms proef ik sinds de Brexit een anti-Brits sentiment. Onbegrijpelijk. Kijk andersom eens naar de onvoorwaardelijke liefde die wij, twee gestrande Hollanders, hebben ervaren, hier in het oer-Engelse Wiltshire.’

Meer over