Analyse

Hoe Obama het probleem van 'massa-opsluiting' bestrijdt

In het laatste jaar van zijn presidentschap wil Barack Obama iets doen aan een typisch Amerikaans verschijnsel: de vele zwarte mannen die in de gevangenis zitten of hebben gezeten. Maandag kondigde hij in Newark een maatregel aan die mannen met zo'n verleden aan het werk moet helpen: federale werkgevers mogen sollicitanten niet meer meteen vragen naar hun criminele antecedenten.

Gedetineerden werken in de tuin van de Solano-gevangenis in Californië. Beeld Justin Sullivan / AFP
Gedetineerden werken in de tuin van de Solano-gevangenis in Californië.Beeld Justin Sullivan / AFP

Het is een kleine stap, maar wel een die in combinatie met andere besluiten de indruk wekt dat de Amerikanen werk proberen te maken van deze relatief kansloze laag van de bevolking. In de Verenigde Staten belandt zeker één op de vier zwarte kinderen, als het strenge beleid zou worden voortgezet, in de gevangenis, zo blijkt uit statistisch onderzoek van het ministerie van Justitie. Ex-gevangenen hebben 50 procent minder kans op een baan.

En hoewel het hoogtepunt voorbij lijkt, zijn de Verenigde Staten nog steeds wereldrecordhouder mensen in de gevangenis stoppen. In totaal zitten ruim twee miljoen Amerikanen gevangen, ofwel zo'n 700 per 100 duizend inwoners; dat is tien keer zo veel als in Nederland.

Dat moet anders, vindt niet alleen Obama. Het probleem van de 'massa-opsluiting' is een van de zeldzame thema's waarover in Washington overeenkomst bestaat. Eerder deze maand deed een Senaatscommissie van Republikeinen en Democraten een voorstel om de minimale straffen voor geweldloze vergrijpen, zoals drugsbezit, te verminderen. Deze dagen komen al zesduizend gevangenen vrij van wie de straffen naar beneden zijn bijgesteld.

President Obama bracht in juli een bezoek aan de federale El Reno-gevangenis. Beeld ANP
President Obama bracht in juli een bezoek aan de federale El Reno-gevangenis.Beeld ANP

Minimale straffen

De afgelopen jaren hebben zelfs rechters geprotesteerd tegen de minimale straffen die zij moesten opleggen. Vooral het feit dat de straffen voor kleine vergrijpen moeten worden opgeteld, kan tot bizarre uitkomsten leiden. Zo is er een beruchte zaak tegen een jonge man uit Utah, Weldon Angelos, die 55 jaar cel kreeg voor drugshandel: hij verkocht 350 dollar aan marihuana aan een undercover agent. Het feit dat hij ook een wapen zou hebben gedragen en lid was van een bende droegen bij aan de straf. Rechter Paul Cassell noemde de straf 'onrechtvaardig, wreed en irrationeel'.

De opgetelde minimumstraffen zijn een erfenis van Bill Clinton, die daartoe in 1994 een wet tekende. Daarin stond ook het beruchte three-strikes-out principe: wie geweld gebruikt na twee eerdere vergrijpen krijgt levenslang. Deze zomer zei Clinton spijt te hebben van die wet, die bijgedragen heeft aan de vervijfvoudiging van de Amerikaanse gevangenispopulatie in de afgelopen drie decennia. 'Die wet heeft het probleem erger gemaakt, en dat geef ik toe', zei hij in juli in een toespraak bij de zwarte burgerrechtenorganisatie NAACP.

Obama was in juli de eerste zittende president in de Amerikaanse geschiedenis die een federale gevangenis bezocht. 'Er zitten hier jongens die fouten hebben gemaakt die niet zo veel verschillen met wat ik in mijn jeugd heb gedaan', zei Obama toen.

Kans

De maatregel die hij deze week aankondigde past in die geest. Als mensen eerder uit de gevangenis komen, moeten ze daarna volgens Obama ook een kans hebben iets van hun leven te maken. Een makkelijk aan te vinken hokje bij de vraag of een sollicitant een crimineel verleden heeft, helpt daar niet bij. Voortaan mogen federale werkgevers die vraag pas stellen in de laatste fase van een sollicitatie, als de kandidaat-werknemer met zijn toekomstige chef gaat praten. Uitzonderingen gelden voor banen bij de politie en andere veiligheidsdiensten.

Volgens The New York Times gingen verschillende bedrijven Obama voor, waaronder de supermarktketens Walmart en Target en het concern van de gebroeders Koch, de invloedrijke financiers van conservatieve Republikeinen. Ook de overheidsdiensten in negentien staten vragen niet meer naar het gevangenisverleden van hun sollicitanten. In zeven staten mogen bedrijven er niet (in een vroeg stadium) naar vragen, blijkt uit een inventarisatie van het National Employment Law Project.

Obama noemde in Newark het voorbeeld van een Dquan Rosario, die voor het eerst met drugs werd gearresteerd toen hij 17 was en tot tien jaar werd veroordeeld toen hij 27 was. Nu is hij technicus bij een ambulancedienst. 'In plaats van levens te verwoesten met drugs redt hij nu levens', zei Obama.

Meer over