AchtergrondDrugscriminaliteit

Hoe Nederlandse criminelen zich op crystal meth storten met hulp uit Mexico

Sinds twee jaar worden in Nederland veel drugslaboratoria ontmanteld – 41 tot nog toe – waar het zeer verslavende crystal meth werd geproduceerd. Daarbij worden vaak Mexicanen aangehouden. Betekent dit de entree van de gewelddadige Mexicaanse drugskartels in West-Europa?

De politie ontmantelt een methlab in het Gelderse dorp Achter-Drempt in mei. Daarbij werd de Mexicaan Fernando G. aangehouden.  Beeld Persbureau Heitink
De politie ontmantelt een methlab in het Gelderse dorp Achter-Drempt in mei. Daarbij werd de Mexicaan Fernando G. aangehouden.Beeld Persbureau Heitink

‘Heeft u uw baby al gezien?’, vraagt de rechter in Den Bosch.

‘Ja, op foto’s.’

‘Is het een jongen of een meisje?’

‘Een jongen’, antwoordt de verdachte, wiens echtgenote dit voorjaar in Mexico is bevallen.

‘Hoe komt uw dna op het gasmasker dat in het drugslab is gevonden?’

‘Ik beroep me op mijn zwijgrecht.’

De 30-jarige Mexicaan Fernando G. werd 8 mei gearresteerd in het Achterhoekse dorpje Achter-Drempt, waar hij in een pipowagen naast een grote varkensschuur lag te slapen. G. is een van de zestien Mexicanen die de afgelopen twee jaar als ‘kok’ in Nederlandse heimelijke drugslaboratoria – veelal in boerenschuren – werden opgepakt. Ze vertellen allemaal een soortgelijk verhaal: ze verdienden in Mexico heel weinig, kregen voor veel meer geld (zo’n 2.000 à 3.000 euro) een baan aangeboden in Nederland, maar ‘wisten niet’ dat ze in illegale ketels en pannen zouden gaan roeren teneinde crystal meth te produceren - een van de meest verslavende drugs. En ze beroepen zich allemaal op hun zwijgrecht. Want, verklaren hun advocaten tijdens de strafprocessen: ze worden ernstig bedreigd. ‘Als mijn cliënt iets verklaart, zal hij of zijn familie dit niet overleven.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Binnenvaartschip

De productie van meth is in Nederland een relatief nieuw fenomeen. Kwam het tot 2018 nauwelijks voor; sinds 2019 zijn al 41 crystalmethlabs ontmanteld, waarvan 32 dit jaar, en nog eens zeven in België, waar vaak Nederlanders de hand in hebben. Daarbij werden negentien laboranten uit Mexico gearresteerd. Wat doen al die Mexicanen ineens in de Nederlandse drugshandel? Zijn de Mexicaanse drugskartels ook actief in West-Europa?

‘Die vraag is niet met ja of nee te beantwoorden’, zegt Andy Kraag in zijn werkkamer in Woerden. De leider van de Landelijke Recherche was net zo verwonderd als zijn Brabantse collega’s, toen die in het voorjaar van 2019 in de haven van Moerdijk een 85 meter lang drugsschip aantroffen, de Arsianco, van de 66-jarige Bredase schipper Cor B. Het was niet alleen de eerste keer dat in het ruim van een Nederlands binnenvaartschip een goed geoutilleerd drugslab werd aangetroffen, het was bovendien voor het eerst dat pure, zuivere, ‘rechtsdraaiende’ crystal meth werd ontdekt, zoals alleen de Mexicanen dat uit meth-afval kunnen maken. Dat is de allerbeste kwaliteit. Dat is geen ‘baby-ice’ – het inferieure eindproduct dat Nederlandse xtc-pillendraaiers af en toe produceren. ‘De zuivere kristallen in Moerdijk waren zo groot dat een afnemer daar grof geld voor zou betalen’, zegt een van de rechercheurs.

Collectief Forbidden Stories onderzoekt Mexicaanse drugskartels

De Mexicaanse journaliste Regina Martínez onderzocht de invloed van drugskartels, totdat ze in 2012 in haar huis in Xalapa werd vermoord. Haar dood is nooit opgehelderd. Het in 2017 opgerichte journalistencollectief Forbidden Stories zet het werk van vermoorde journalisten voort, onder het motto: Killing the journalist won’t kill the story. Forbidden Stories nodigde afgelopen voorjaar journalisten van over de hele wereld uit in Parijs. Le Monde, The Washington Post, Knack, Die Zeit, de Volkskrant en twintig andere media bundelden hun krachten in The Cartel Project, dat de invloed van Mexicaanse drugskartels onderzoekt.

Nederland staat bekend als een van ’s werelds grootste producenten van xtc, maar kort na de ontdekking van de Moerdijkse ‘narco barco’ (narcoboot) werden ineens tientallen crystalmethlabs ontmanteld. Niet alleen in Brabant, maar verspreid over heel Nederland, met een totale omzet van ‘ettelijke miljarden’.

De ontdekking daarvan is geen toeval, zegt Andy Kraag. ‘Dat was onder meer te danken aan het hacken van EncroChat, de crypto-communicatie waarmee veel criminelen heimelijk met elkaar dachten te kunnen overleggen.’ Aan die hack zijn jaren van voorbereiding en samenwerking met de Franse politie voorafgegaan. ‘Toen het gelukt was, leek het alsof we bij de criminelen aan tafel zaten – we konden live met ze meekijken. Daardoor hebben we niet alleen de koks in drugslaboratoria opgepakt, maar zijn we ook de netwerken erachter op het spoor gekomen. En daar gaat het ons om.’

‘Makelaars’

Hoe komen die Mexicaanse laboranten in Nederland?

Het antwoord voert naar Mexico zelf. In een safehouse in het zuiden van de stad Culiacán in de Mexicaanse staat Sinaloa staan twee mannen, 24 en 25 jaar oud, zakjes crystal meth in te pakken. De pakketjes worden doorgaans met koffiedrab besmeurd, in een nieuw zakje gestopt dat in mosterd wordt gedrenkt, in weer een nieuw zakje gedaan dat wordt overgoten met ketchup en omwikkeld met aluminiumfolie, om niet alleen drugshonden maar ook detectiepoortjes te misleiden.

De leider van het tweetal noemt zich ‘Chapo Junior’, naar de beruchte drugsbaron Joaquín Guzmán Loera – ‘El Chapo’ – die in 2019 werd veroordeeld tot levenslang. ‘Ik ben een van de vier partners die de distributie van meth in deze stad voor het Sinaloa-kartel regelt’, zegt hij tegen een verslaggever van journalistencollectief Forbidden Stories. ‘Elke avond komen we in een ander safehouse bijeen om meth in te pakken, dat we krijgen van grote en kleine labs uit Culiacán. We verpakken het, zo’n 30 tot 100 kilo per nacht, en stoppen het in geheime koffer-compartimenten. Anderen stappen ermee in de bus naar Mexico-Stad. Daar wordt het spul in boten en vliegtuigen geladen en dan gaat het naar de VS en naar Europa.’

Volgens Chapo Junior sturen kartels vertegenwoordigers naar Europa, ‘mensen die ze vertrouwen’. Die werken vervolgens samen met lokale criminele organisaties. En ze sturen laboranten, want ‘Mexicanen zijn de beste koks van crystal meth’.

Dat is ook de bevinding van de Nederlandse politie. Andy Kraag noemt ze ‘onderwereldmakelaars’: Mexicaanse bemiddelaars die voor de Nederlandse georganiseerde misdaad laboranten regelen die weten hoe ze de mooiste meth-kristallen moeten produceren. ‘Die truc, het kristallisatieproces, is het geheim van de Mexicanen’, zegt de rechercheleider. ‘Vergelijk het met cola: veel fabrikanten kunnen dat maken, maar er is er maar één die het geheim kent van echte Coca-Cola. Dat vergt een fingerspitzengefühl. Nederlanders kunnen dat minder goed.’

De makelaars komen van tevoren naar Nederland om te controleren of alle benodigdheden in het lab aanwezig zijn. ‘Net als Walter White in de serie Breaking Bad maken Mexicanen van een erg pure vorm van methamfetamine heel grote kristallen, oftewel ice, tina of shabu’, zegt ook Laurent Laniel, wetenschappelijk analist bij het European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). ‘Meth is niet alleen zeer verslavend, maar ook ongelofelijk vervuilend. De productie van 1 kilo crystal meth genereert 20 kilo drugsafval. Nederland is hard op weg een van de grootste methproducenten te worden. De opmerkelijkste Nederlandse methvangst van de afgelopen twee jaar, van 2,5 ton in een opslag in Rotterdam, is al veel meer dan de totale onderschepping van ruim 600 kilo in alle 28 EU-lidstaten over heel 2018 bij elkaar.’

 De opmerkelijkste Nederlandse methvangst van de afgelopen twee jaar: 2,5 ton in een opslag in Rotterdam Beeld
De opmerkelijkste Nederlandse methvangst van de afgelopen twee jaar: 2,5 ton in een opslag in Rotterdam

Het is een nieuw fenomeen dat xtc-producenten overstappen naar het veel duurdere crystal meth. Dat kan heel eenvoudig: het vereist dezelfde grondstoffen, dezelfde ketels, dezelfde voorzorgsmaatregelen, dezelfde netwerken. Nederlandse producenten hebben al handelslijnen met exportlanden als Japan en Australië. En de winsten op meth zijn het tienvoudige. In Japan wordt zelfs tot 500 dollar voor een gram betaald. Met alle meth-vangsten van de afgelopen twee jaar in Nederland gaat de politie uit van een miljardenindustrie.

‘Criminelen zijn altijd op zoek naar de grote verdienmodellen’, zegt Andy Kraag. ‘Het is totaal immoreel: huppekee, we gaan lekker verdienen. Dat mensen en het milieu van dat spul helemaal naar de klote gaan, maakt ze weinig uit.’

De financiële prikkel voor die overstap naar meth ontstond in 2017 en 2018, toen de Australische politie de bestrijding van crystal meth uit China tot prioriteit nummer één bombardeerde. Australië trok de meeste Chinese leveranciers uit de markt, maar de vraag bleef. ‘Nederlandse criminelen zagen het gat in de markt en sprongen erin’, zegt Kraag. ‘Dat noemen wij het waterbed-effect: als je een probleem ergens de kop in drukt, komt het ergens anders weer naar boven.’

Baden in weelde

Nederlandse criminele organisaties zijn volgens EMCDDA-analist Laurent Laniel ‘zeer gestructureerde, machtige netwerken die worden geleid door narcomiljonairs die een fortuin hebben vergaard in ecstasy en daardoor baden in weelde. Ze kunnen alle drugs leveren en huren in wat ze zelf nodig hebben: transport, afvaldumpers of andere service.’

Ook de ‘koks’, de laboranten, worden ingehuurd, constateert Kraag op basis van ontsleutelde EncroChat-berichten. ‘Stel je daar niet te veel van voor, dat gaat heel simpel. Een Nederlandse crimineel ziet een gat in de markt, heeft daar Mexicaanse expertise voor nodig en vraagt aan zijn compagnons: ken jij iemand in Mexico? Die belt vervolgens met zijn Mexicaanse contact: kun jij iemand leveren? Zo’n ‘makelaar’ regelt dat die Mexicaanse koks via Spanje hiernaartoe worden gevlogen en spreekt daar met de Nederlanders een prijs over af. Dat is meestal een deel van de opbrengst of een deel van de productie. Een klein deel daarvan betaalt hij aan de laboranten.’

Die werkwijze wil nog niet zeggen dat Mexicaanse kartels hier de dienst uitmaken, benadrukt Kraag. Bijna elke Mexicaanse drugshandelaar is lid van een kartel, maar een drugskartel – zoals het Sinaloakartel, Jalisco, het Golfkartel of Los Zetas – is volgens hem niet, zoals velen denken, een piramidevormige organisatie met een baas aan de top, zoals voorheen ‘El Chapo’, die alles strak regelt. ‘Het lijkt meer op de franchisers die je bij de Italiaanse maffia ziet: daar zit ook geen capo meer aan het hoofd. Iedereen is lid, je betaalt netjes je contributie met een afdracht van je winst, maar je bent wel zzp’er - je hebt je eigen handel, je doet je eigen ding. Een makelaar is ook zo’n zzp’er.’

Machtsverhoudingen

Zolang er sprake is van een samenwerkingsverband op initiatief van de Nederlanders, en de vraag naar meth groot blijft, hoeven we de gewelddadige, ondermijnende Mexicaanse drugskartels hier niet te vrezen, stelt Kraag. ‘Dat wordt anders als Nederland de meth-markt zou overnemen. Als de machtsverhoudingen veranderen, krijg je concurrentie. Dat willen we koste wat het kost voorkomen.’

Om die reden maakt hij zich sterk voor een pro-actieve, internationale samenwerking waarbij landen samen opsporingsdoelen stellen, zoals het hacken van EncroChat, en alle misdaadinformatie delen, ’ook die waar iemand niet om vraagt’. Want grensoverschrijdende misdaad los je niet op door reactief rechtshulpverzoekjes te sturen, stelt hij. In verband met de sterk gestegen methproductie heeft de Nederlandse politie vorig jaar al samenwerkingsverbanden georganiseerd met de Mexicaanse autoriteiten, net als Europol afgelopen zomer.

Gevreesd wordt dat als het aanbod hier stijgt, de vraag hier in West-Europa ook zal toenemen. ‘We hebben nog niet scherp of de crystal meth die met hulp van Mexicanen in Europa wordt geproduceerd louter is bedoeld voor de export, of ook voor distributie in Europa’, zegt hoofd Jari Liukku van het European Serious and Organized Crime Centre (ESOCC) van Europol. ‘Het gebruik van meth in West-Europa is nog heel beperkt, maar omdat de productie toeneemt, heeft het onze volle aandacht.’

De rechtbank in Den Bosch oordeelt dat crystal meth voor de volksgezondheid ‘wellicht de meest gevaarlijke harddrug is. Het gebruik daarvan is bijzonder verslavend en heeft op de mens een bijna verwoestende uitwerking.’ De productie is niet alleen ‘zeer schadelijk voor de directe omgeving’, maar gaat bovendien gepaard met ‘ernstige vormen van georganiseerde misdaad, waarbij geweld niet wordt geschuwd’.

De rechters geven Fernando G. een celstraf van vier jaar. Hij zal zijn baby voorlopig niet zien.

Dit artikel kwam tot stand met bijdragen van Kristof Clerix (Knack), Amrai Coen (Die Zeit), Benedikt Strunz (NDR) en Anne Michel (Le Monde). The Cartel Project is een internationaal samenwerkingsverband tussen 60 onderzoeksjournalisten in 18 landen, op initiatief van Forbidden Stories.

null Beeld

Lees verder

In deze eerste aflevering van The Cartel Project werd onthuld hoe de echte daders buiten schot bleven in het officiële onderzoek naar Martínez’ overlijden.

Meer over