AchtergrondVerkiezingen VS

Hoe Mexico, Groot-Brittannië en Rusland naar de Amerikaanse verkiezingen kijken

Een Trump-piñata gaat in brand in Tijuana, grensstad met de VS. Trump heeft het hier verbruid.Beeld AFP

Buren, vijanden en vrienden hebben ieder zo hun eigen belangen bij de Amerikaanse verkiezingen. Biden is de voorspelbare, de institutionele kandidaat, zowel voor de Russen als de Mexicanen. Maar Trump heeft zo zijn eigen voordelen, denken de Britten, en de Russen eveneens, maar die kan het eigenlijk weinig meer schelen wie er wint. 

Mexico

Gouverneur Silvano Aureoles van de Mexicaanse deelstaat Michoacan kreeg vrijdag een brief op de mat van de minister van Binnenlandse Zaken: wilt u zich alstublieft onthouden van stemadvies in de Amerikaanse verkiezingen? In een video had Aureoles landgenoten in de VS opgeroepen om op Joe Biden te stemmen. De Mexicaanse staat mengt zich niet in buitenlandse verkiezingen, luidde de reprimande.

De campagnevoerende gouverneur vormt een uitzondering in Mexico. In ramen en etalages hangen deze dagen de bonte vlaggetjes voor de Dag van de Doden in plaats van steunbetuigingen aan Trump of Biden. Als meer Mexicanen zich zouden uiten, hing er vooral Democratisch blauw. Volgens Mexicaanse peilingen vindt 60 procent Trump een slechte president, een record. Maar Mexicanen weten ook dat de kleur van het poppetje niets verandert aan de immer ongelijke relatie met ‘El Norte’.

‘Arm Mexico, zo ver van God, zo dicht bij de VS’, zou dictator Porfirio Díaz (1876 - 1911) ooit hebben gezegd. Al sinds de Amerikanen halverwege de 19de eeuw zich met geweld Californië, New Mexico en Texas toeëigenden, heeft de zuidelijke buur zich moeten voegen naar de grillen van de noordelijke buur. Tijdens vier jaar Trump verdween het diplomatieke vernislaagje waarmee voorgaande regeringen de scheve verhouding oppoetsten.

Zakenman Trump koppelde dossiers zonder blikken of blozen aan elkaar. Jullie geven Latijns-Amerikaanse migranten vrije doorgang naar het noorden? Dan verhogen wij de importbelasting met 5 procent. ‘Het tarief gaat geleidelijk omhoog totdat het probleem is opgelost’, twitterde hij in mei vorig jaar. Een oorlogsverklaring: driekwart van de Mexicaanse export gaat naar het noorden. In 2019 verhandelden de VS en Mexico voor 520 miljard euro aan goederen.

De linkse populist Andrés Manuel López Obrador, sinds eind 2018 president van Mexico, kon niet anders dan zwichten voor het dreigement. Hij had migranten een warm welkom beloofd: economische vooruitgang in plaats van repressie. Maar met het mes op de keel sloot hij de zuidgrens. Trump bouwde enkele honderden kilometers muur, López Obrador zorgde ervoor dat aanzienlijk minder migranten uit Midden-Amerika die muur bereikten. Deze zomer reisde de Mexicaanse president naar Washington om Trumps nieuwe vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico te vieren.

Ook in de ‘oorlog tegen drugs’ handelde Trump anders dan zijn voorgangers. Sinds de jaren tachtig speelt de Amerikaanse drugspolitie DEA een dominante rol in Mexico’s mislukte pogingen een einde te maken aan de drugshandel. De VS zijn de grootste afzetmarkt voor Mexicaanse drugsbendes. Het Amerikaanse antwoord is al vier decennia een (weinig) verholen politiemissie in Mexico. Trump hanteerde weer de botte bijl: hij opperde het leger te sturen om de ‘oorlog’ te beslechten. Dit aanbod sloeg López Obrador wel vriendelijk af.

‘Onder Trump zijn de klassieke communicatiekanalen verbroken of troebel geworden’, zegt politicoloog Guadalupe González, verbonden aan het Colegio de México in Mexico-Stad. ‘Er is geen vertrouwen meer tussen Amerikaanse en Mexicaanse diensten.’ Twee weken geleden arresteerde de DEA in Californië de voormalige Mexicaanse Defensieminister Salvador Cienfuegos op verdenking van banden met drugskartels. Het was een klap in het gezicht: niemand had Mexico van tevoren ingelicht.

González concludeert: ‘Het pragmatische van López Obrador is uitgewerkt.’ De Mexicaanse president vond een omgangsvorm met zijn collega door met hem mee te buigen, maar Trump blijft onvoorspelbaar. Met een president Biden keren VS terug die niet minder dominant zijn, maar wel vertrouwder. De Democraat is veruit het minste kwaad voor Mexico, zegt ze, een man die het persoonlijke weer zal verruilen voor het institutionele. ‘Met Biden keren de professionals terug.’

Al had koopman Trump ook zo zijn voordelen, hij was geen dominee die zijn Mexicaanse collega lastigviel over klimaat of arbeidsrechten – zaken waar Democraten zich wel druk om maken. Als Biden wint, krijgt Mexico een buurman die minder uit de heup schiet, maar vaker het vingertje zal heffen. En het vernis weer zal oppoetsen.

Londens protest tegen hormoonvlees, dat na een deal met Trump het land zal overspoelen.Beeld EPA

Groot-Brittannië

Boris Johnson heeft iets dat de meeste andere premiers en presidenten niet hebben: het mobiele telefoonnummer van Donald Trump. Het schijnt dat de twee blonde wereldleiders regelmatig bijpraten. Aangenomen mag worden dat Brexit de hoofdmoot van de gesprekken is. Het onderwerp is tevens de reden dat in geen Europese hoofdstad met zoveel spanning naar de Amerikaanse verkiezingen zal worden gekeken als in Londen.

Brexit heeft niet alleen de Britse politiek in de afgelopen jaren gedefinieerd, maar ook de Speciale Relatie met de Verenigde Staten. Trump is een enthousiaste Brexiteer die met toenemende wanhoop keek naar Theresa Mays toeschietelijke houding jegens haar Europese partners. Bewondering heeft hij daarentegen getoond voor de bravoure waarmee haar opvolger te werk is gegaan. Hij moet zichzelf in Johnson hebben herkend.

Voor de Brexit-onderhandelaars is de uitslag belangrijk. Wint de Anglofiel Trump, dan zullen de Britten wat sterker staan in de laatste fase van de onderhandelingen met de EU. Wanneer Joe Biden naar Het Witte Huis gaat, dan hebben de Britten meer belang bij een akkoord met de Europese Unie. Bij een akkoord komt de omstreden Interne Markt-wet te vervallen, die indruist tegen het Brexit-akkoord dat de Britten en de EU een jaar geleden hadden ondertekend. Die Britse wet heeft niet alleen boosheid veroorzaakt in Brussel, maar ook bij Biden en zijn partijgenoten, Nancy Pelosi voorop.

Dat Biden niets moet hebben van de Interne Markt-wet, komt doordat deze naar zijn idee de fragiele vrede in Noord-Ierland kan aantasten. De Ierse diaspora, waartoe Biden zelf behoort, heeft een belangrijke stem bij de Democraten. Sowieso heeft Biden grote moeite met Brexit, een sentiment dat hij deelt met Bill Clinton, Barack Obama en Hillary Clinton. Voor de Democraten zijn Brexit en Trump onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Het is bovendien onwaarschijnlijk dat Biden en Johnson een hechte band zullen krijgen zoals Harold Macmillan en John F. Kennedy (Mac & Jack) die hadden, Margaret Thatcher en Ronald Reagan in de jaren tachtig, en Tony Blair en George W. Bush begin deze eeuw. Biden zal zich de beledigingen herinneren die Johnson heeft geuit aan het adres van Obama en de vrouwelijke helft van de Clintons.

Aan de andere kant is Biden zeker niet anti-Brits. Hij mag dan van zijn moeders kant Iers zijn, zijn wortels aan vaders zijde liggen in het oer-Engelse Sussex. Politieke waarnemers in Engeland zijn niet vergeten dat Biden ten tijde van de oorlog om de Falklands meer steun aan Thatcher gaf dan Ronald Reagan, die moest kiezen tussen twee bevriende bondgenoten. Bij Thatchers dood was Biden vol lof over de beroemde premier.

De Speciale Relatie tussen de twee naties gaat veel dieper dan het persoonlijke. Van Biden valt te verwachten dat hij de banden met Europese landen, aangetast door Trump, zal willen herstellen. De relatie met de Britten, echter, is uniek. Het Verenigd Koninkrijk is een van de weinig landen die, vanuit Amerikaanse ogen, genoeg afdragen aan de NAVO. Beide landen spelen een leidende rol bij de ‘Five Eyes’, de inlichtingenalliantie.

Afgezien van Brexit hebben Biden en Johnson veel gemeen. Bijvoorbeeld waar het gaat om klimaatdoelstellingen, een harde lijn richting Vladimir Poetins Rusland, en bovenal een liefde voor vrijhandel. Trump mag dan een Brexiteer zijn, hij is ook een protectionist. Biden zal de banden willen aanhalen met het Trans-Pacific Partnership (TPP), waar Trump onder het motto ‘Putting America First’ afstand van had genomen.

De Britten, die net een vrijhandelsakkoord met Japan hebben getekend, willen zich in de nabije toekomst graag bij dit grote handelsblok aansluiten. Als de Amerikanen onder Biden dat ook doen, komen de beide naties via een omweg nader tot elkaar. Met Trump kunnen de Britten misschien een snelle deal sluiten, maar de vraag is of het een goede zal zijn. Op termijn werpt een Bideniaans presidentschap mogelijk meer vruchten af. 

Lenin, Xi, Trump en Stalin staan gebroederlijk op straat in Moskou. Poetin ontbreekt.Beeld Getty Images

Rusland

‘Nu Amerikanen massaal per post mogen stemmen, is de hoop van Trump gevestigd op onze Russische Posterijen.’ Grappen over de Amerikaanse verkiezingen doen het goed onder Russen sinds beschuldigingen van Democraten dat Rusland verantwoordelijk is voor de uitslag van de race in 2016 door middel van tweets en hacks. ‘Hoezo begrijpen wij Russen niets van Amerikaanse democratie? We hebben Trump toch laten winnen?’

Maar Russische hoop op een overwinning van Trump is lager dan 4 jaar geleden. Want Trump blijkt niet te kunnen brengen wat hij beloofde: een betere band tussen de VS en Rusland.

‘Grootse dingen’ zouden de landen samen gaan doen, hield Trump de wereld voor op zijn top met Poetin in Helsinki. ‘Kunnen opschieten met Rusland is een goede zaak, geen slechte zaak.’ Het Kremlin toonde zich tevreden over de kennismaking. ‘Beter dan super’, zei Sergej Lavrov, Ruslands minister van Buitenlandse Zaken.

Nu is het slechter gesteld met de Russisch-Amerikaanse verhoudingen dan toen. De Amerikaanse sancties tegen Rusland zijn alleen maar verder uitgebreid. De VS zetten Russische diplomaten uit na een moordaanslag met Russisch zenuwgif in het Verenigd Koninkrijk, er kwamen sancties tegen oligarchen die bevriend zijn met Poetin, en Washington dreigt met strafmaatregelen tegen bedrijven die meewerken aan de bouw van Nord Stream 2, de nieuwe Russische gaspijpleiding naar Europa.

Tabloid Moskovski Komsomolets drukte deze week een hele waslijst van Trumps gebroken Rusland-beloftes af. Conclusie: ‘Trump is een verdediger van de status-quo gebleken.’

Poetin wijdt de verslechtering van de band niet aan Trump, maar aan ‘de consensus onder Democraten en Republikeinen over de noodzaak om de ontwikkeling van Rusland te dwarsbomen’. Tot Poetins tevredenheid kwam er onder Trump meer verbrokkeling binnen westerse bondgenootschappen en meer onrust in de VS – en dat betekent in Poetins ogen meer macht voor Rusland. Wel houdt Poetin Trump verantwoordelijk voor de opzegging van akkoorden over kernwapenbeheersing.

Wint Joe Biden vandaag, dan krijgt Poetin te maken een voorspelbaardere president. Een hechtere Navo, meer kritiek op Rusland (‘een tegenstander’, volgens Biden) en geen vlijende woorden meer uit het Witte Huis voor Poetin (Biden noemde Poetin in de campagne een ‘KGB-boef’). De twee kennen elkaar nog uit de Obama-jaren. In 2011 zou Biden naar eigen zeggen tegen Poetin gezegd hebben: ‘Ik kijk in uw ogen en ik denk niet dat u een ziel heeft.’ Poetin zou lachend geantwoord hebben: ‘Dan begrijpen wij elkaar.’

Maar met Biden is makkelijker een akkoord te bereiken over kernwapenverdragen, is de verwachting in Rusland. Poetin complimenteerde Biden vorige maand nog met zijn voornemen om de verdragen te verlengen.

Zelf zijn de Russen weinig bezig met de verkiezingen in de VS. Op de vooravond van de verkiezingen gaat de aandacht meer uit naar een tekort aan ziekenhuisbedden door nieuwe besmettingsrecords en een sterke waardevermindering van de roebel. Eenderde van de deelnemers aan een peiling zei enkele weken geleden niet eens te weten dat er Amerikaanse verkiezingen aankomen. De voorkeur van de Russen gaat lichtjes uit naar Trump (16 procent) vergeleken met Biden (9 procent). Maar de meesten (65 procent) denken dat het voor Rusland niet uitmaakt wie de verkiezingen wint.

Toch is vandaag ‘een uiterst belangrijke dag voor iedere burger van Rusland’, schrijft de populaire Russische cabaretier Aleksandr Gorboenov op Twitter. ‘Want vandaag kiezen de Amerikanen de man die wij de komende 4 jaar de schuld kunnen geven van al onze problemen.’ 

Zie ook

Trump versus Biden: wat zeggen de peilingen één dag voor de verkiezingen?
Morgen is het zo ver: Amerika kiest een president voor de komende vier jaar. Biden ligt voor in de peilingen, maar in 2016 voorspelden die ook dat Hillary Clinton zou winnen, en toch won Trump. Hoe zit het nu?

Van de muur tot het moeras: welke beloften heeft Trump waargemaakt?
Wat is er in vier jaar presidentschap terechtgekomen van de tien belangrijkste (campagne)beloften van Donald Trump? 

Liveblog verkiezingen VS
Wordt het ‘four more years’ Trump, of Democratische tegenkandidaat Joe Biden? Volg het laatste nieuws rondom de Amerikaanse verkiezingen in ons liveblog.

POTUS de podcast
Gijs Groenteman neemt elke vrijdag de campagneweek door. Waar was Trump, wat deed Biden en waar had Amerika het over? Met POTUS de podcast ben je weer bij.

Alles over het verkiezingscircus in een dossier
Alles over de aanstaande presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten leest u in dit dossier.

Meer over