Hoe lang is Uithoorn nog qatstad?

UITHOORN - Ruwweg driehonderd Somalische mannen hangen op het erf. Ze schudden elkaar de hand, stoeien, grappen, treiteren. Ze roken, drinken flesjes water, én ze kauwen qat.

Het terrein aan de Anthony Fokkerweg in Uithoorn bestaat uit een garage met kantoortje, een binnenplaats en twee loodsen. Vier keer per week worden hier duizend dozen met het oppeppende Afrikaanse plantje qat verhandeld. Het is de qatmarkt voor heel Noordwest-Europa. Houten planken vormen stalletjes.

Vreemdelingen zijn niet welkom, foto's maken is onmogelijk. Na enige bemiddeling mag kijken wel, en is een praatje mogelijk. 'Qat houdt ons rustig', zegt een jongen met pet. Qat hoort bij de Somalische cultuur. Kauwen doe je samen. 'Zonder zouden we criminelen zijn, erger dan Turken en Marokkanen. In Somalië kapen we schepen, 300 kilometer uit de kust!'

In Nederland en Engeland is het plantje uit Oost-Afrika legaal, in de rest van Europa niet. Het Noord-Hollandse Uithoorn is al vijf jaar het vertrekpunt van de Europese qathandel. Omliggende bedrijven klagen over geluidsoverlast, verkeershinder en rommel. Burgemeester Dagmar Oudshoorn vroeg begin dit jaar per brief aan minister Opstelten van Veiligheid en Justitie om qat te verbieden. 'We staan met onze rug tegen de muur', zegt haar woordvoerder.

De boodschap is in Den Haag aangekomen: een Kamermeerderheid is voor een verbod. Minister Donner van Binnenlandse Zaken overweegt het middel op te nemen in de opiumwet. Hij noemde het plantje in zijn integratienota van 16 juni. Een onderzoek loopt. In het najaar beslist het kabinet over het lot van qat.

Iedere werkdag behalve woensdag vertrekt vlucht KL566 uit Nairobi met een lading qat richting Amsterdam. Op Schiphol worden de dozen ingeklaard door het Nederlandse bedrijfje Progress Sea and Air, en van daaruit naar Uithoorn gereden. Daar proberen de Nederlanders Pieter en Henk de bedrijvigheid in goede banen te leiden. Een heel gedoe, zegt Pieter. 'Wat moet je als twee blanke klojo's tegen driehonderd van die idioten?'

'Ik word heel gelukkig van qat', zegt een jongen van in de twintig. Hij heeft een grijns op zijn gezicht en het groen tussen zijn tanden. Een van de weinige vrouwen vertelt dat ze verslaafd is: ze eet drie bosjes per dag. 'Waarom willen ze het verbieden? We betalen importbelasting. De overheid ontvangt veel geld, per keer 15.000 euro.'

Veelvuldig qatgebruik vermindert de zelfbeheersing, blijkt uit een onderzoek van de Universiteit Leiden uit 2010. Qat kauwen maakt euforisch, opgewonden, praatgraag, geeft energie, stilt de honger en versterkt het zelfvertrouwen. Als het effect is uitgewerkt, blijven slapeloosheid, uitputting, verdoofdheid en depressiviteit over. Het werkzame bestanddeel van qat, cathinon, is qua structuur vergelijkbaar met amfetamine, beter bekend als de partydrug speed.

'Qat is een ziekte in onze gemeenschap', zegt Ahmed Abdulwahab, coördinator van de Somalische stichting en radiozender Dalmar. 'Veel Somaliërs leven van een uitkering, terwijl ze 30 euro per dag uitgeven aan qat. Ze raken in de schulden, verliezen hun huis en belanden op straat. Vaders verwaarlozen hun gezin omdat ze de hele nacht qat kauwen en overdag slapen.' In Nederland zijn bijna 40 duizend Somaliërs. Ruim de helft gebruikt qat, schat Abdulwahab. Het is een vorm van traumaverwerking, zegt hij. 'In Somalië krijgen kindsoldaten qat zodat ze wakker blijven.'

Zes handelaren importeren de qat uit Kenia. Ze hanteren grote winstmarges. In Afrika kost een bosje zestig eurocent, in Uithoorn dik twee euro en in een qathuis in Amersfoort vier tot vijf euro. In Scandinavië leveren de plantjes al gauw veertig euro op. Dagelijks rijden Somalische jongens naar het buitenland. Haast is geboden, omdat qat binnen drie dagen verdort. Geregeld worden koeriers opgepakt. Na een paar maanden staan ze weer op straat.

Gebruikers consumeren tot wel tien bosjes per dag. De dertiger Thomas is handelaar en eigenaar van qathuizen. Hij ziet zijn klanten 'kapot' gaan aan de qat. Ze besteden al hun geld aan de drug en kunnen hun huur niet meer betalen. Hij beheert pinpassen van zijn klanten. Aan het eind van de maand int hij hun schulden. Zijn geweten knaagt, zegt hij. 'Als het wordt verboden, stop ik ermee.'

Ahmed Abdulwahab

undefined

Meer over