Columnmartin sommer

Hoe het nieuwe kabinet straks klimaatkoploper wordt

null Beeld
Martin Sommer

Ineens hebben we een kabinet met een visie, wat zeg ik, een visioen. Na de schuldbewuste inleiding van het regeerakkoord over de kindertoeslagenaffaire, zijn de eerste tien bladzijden een klaroenstoot: Nederland straks een duurzaam land. Klimaat is de moeder van alle prioriteiten. We willen ‘koploper’ zijn in Europa, de Nederlandse industrie wordt ‘de duurzame norm’. De klimaatwet wordt aangescherpt tot 60 procent CO2-reductie in 2030, en dat gaan we doen om feitelijk 55 procent reductie te halen.

Diederik Samsom was de geestelijk vader van de klimaatwet, die een oorspronkelijke opgave kende van 49 procent minder CO2 in 2030. Ik herinner me Samsoms verzuchting dat we geen idee hadden hoe zwaar die extra aanscherping naar 55 procent zou vallen. Sigrid Kaag heeft in elk geval goede zaken gedaan. Als ik Maurice de Hond mag geloven is de steun onder de bevolking voor de klimaatkosten gering, maar bij zo’n klimaatfonds van 35 miljard kan geen mens zich meer iets voorstellen.

Diederik Samsom: klimaatwet ongelooflijke zware opdracht.
 Beeld Rebecca Fertinel
Diederik Samsom: klimaatwet ongelooflijke zware opdracht.Beeld Rebecca Fertinel

Ook Marjan Minnesma van Urgenda zal tevreden zijn. Ofschoon, zou Rutte haar wel gebeld hebben om toestemming voor die twee kerncentrales? Voor zijn vierde kabinet ontwikkelde Rutte toch nog een visie. Klimaat staat ook op zijn voorhoofd geschreven. Ik zie nog de Rutte zonder visie voor me. Hij gaf in 2013 in de Rode Hoed de H.J. Schoo-lezing, en sprak over visie als de olifant in de kamer.

Destijds gaf ik de voorkeur aan de Rutte zonder visie, aangezien visies in Nederland domineesdromen plegen te zijn, waarbij het leven moet buigen voor de leer en de praktijk het aflegt tegen de theorie. Gaandeweg werd duidelijk dat Rutte wel degelijk een visie had: 76 zetels. De praktische uitwerking daarvan is het Nederland dat wij kennen: hollen of stilstaan, strengste begroting van Europa of het kan niet op, mondkapjes niet nodig of scholen dicht, windmolens draaien op subsidie of Nederland klimaatland.

Laat ik zeggen dat het niet bijdraagt aan behaaglijke gevoelens.

Mark Rutte: vierde kabinet met een visie.  Beeld Jonas Roosens / ANP
Mark Rutte: vierde kabinet met een visie.Beeld Jonas Roosens / ANP

Omstreeks dezelfde tijd dat Rutte zijn Schoo-lezing gaf, bezocht ik Arie C. de Goederen. Hij was een hts-ingenieur die zijn leven lang in de elektriciteit had gewerkt, tevens hartstochtelijk voorstander van kernenergie. Hij had in eigen beheer twee dikke boeken uitgegeven, ‘Onbeperkt klimaat neutrale stroom’, deel 1 en 2. In een veel te warm gestookte woonkamer in Boskoop legde De Goederen haarfijn uit waarom we weinig opschieten met windmolens. Ze gaan pas elektriciteit leveren als het flink waait, en dan nog zo weinig dat je een hele Flevopolder vol moet zetten om één datacenter van stroom te voorzien.

Kosten energie schieten uit de bocht

Arie de Goederen waarschuwde tien jaar geleden al dat de trots van de Nederlandse energievoorziening, de leveringszekerheid en de betaalbaarheid, op het spel stond door de eenzijdige nadruk op klimaat. In Duitsland kampten ze een paar jaar nadien met Stromwut, woede over stijgende energieprijzen sinds Merkel het einde van de kernenergie had aangekondigd. Het drong niet door tot Nederland. De Fransen hadden hun opstand der gele hesjes, omdat Macron de dieselprijzen verhoogde omwille van het klimaat. De gele hesjes zeiden: jullie maken je zorgen om het einde van de wereld, wij om het einde van de maand. En nu vliegen ook in Nederland de kosten van gas en elektra uit de bocht. Ik had nooit gedacht dat in het land van stabiele prijzen en een leveringszekerheid van 99,99 procent nog eens zou worden gewerkt aan een ‘afschakelingsplan’ voor bedrijven, als het gas straks op is.

Er zijn verklaringen en excuses. China koopt alle gas op en Rusland knijpt ons af. Maar net als de Duitsers bouwde Nederland zijn energiehuisje op het ijs. De gasreserves zijn niet gevuld want rechts vond dat de markt het moest opknappen en links kon het niet schelen. In het regeerakkoord kunnen we van alles lezen over 2050, maar hoe het over drie maanden moet met de rekening voor gas en licht: geen idee. Eric Wiebes besloot op een ochtend dat het Groninger gasveld dicht moest. Rob Jetten stond met zijn duimen omhoog bij de kolencentrale Hemweg die zou sluiten.

Marjan Minnesma: liever onbetaalbaar gas dan kolen. Beeld ANP / Sander Koning
Marjan Minnesma: liever onbetaalbaar gas dan kolen.Beeld ANP / Sander Koning

Marjan Minnesma was blij toen onlangs bekend werd dat een betrekkelijk nieuwe kolencentrale op de Maasvlakte wordt gesloopt. Als gas duurder wordt, zei ze, vallen we terug op kolen en dat is niet de bedoeling. ‘Daarom is het goed als die er straks niet meer zijn.’ Vroeger noemden wij dat de Verelendungstheorie. Rechters bevelen de overheid een verdere CO2-reductie, op grond van ‘het recht op leven’. In mijn optiek hoort het recht op leven bij de moraaltheologie. Een evenwichtige en betaalbare energievoorziening lijkt me daarentegen wel iets voor een rechtszaak. Maar zo liggen de kaarten niet en geen Postcodeloterij die zich ervoor wil inspannen.

Daar heb je Sommer weer met zijn gesomber, zult u zeggen. Maar ik praat alleen maar verstandige mensen na. Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool Groningen, schreef onlangs een artikel in het blad Energeia. Hij verweet rechters hun eenzijdige aandacht voor het klimaat, met voorbijgaan aan andere maatschappelijke aspecten. In Nederland zijn we nog lang niet van het gas af, maar we willen het zelf niet meer produceren, aldus Visser. We kopen liever Amerikaans schaliegas of Poetingas. Intussen kunnen we dan zelf goede sier maken met zonne- en windstroom. Het is een vorm van geopolitiek en maatschappelijk schouders ophalen. Maar zo wint het kakelverse kabinet qua CO2-beperking straks wel mooi de wedstrijd Europees klimaatkoploper.

Meer over