Hoe het Britse Koninklijk Huis na Diana's dood (donderdag 20 jaar geleden) uit de as herrees

De plotselinge dood van prinses Diana, vandaag twintig jaar geleden, maakte een eind aan de oorlog tussen haar en het Britse vorstenhuis. Terwijl de herinnering aan haar vervaagt, worden de Windsors steeds populairder.

Patrick van IJzendoorn
Mensen komen samen bij Kensington Palace om prinses Diana te herdenken. Beeld afp
Mensen komen samen bij Kensington Palace om prinses Diana te herdenken.Beeld afp

Voor Fouad Fattah leeft prinses Diana nog. Dat kan moeilijk anders, want de muren van zijn eethuisje Cafe Diana, nabij Kensington Palace, zijn behangen met foto's van de volksprinses die twintig jaar geleden het leven liet bij een auto-ongeluk. 'Ze kwam hier soms cappuccino drinken, of Engels ontbijt eten met haar zoontjes. Dan stond ze geduldig in de rij', vertelt de Brits-Libanese uitbater terwijl hij in een olijfje prikt. Op een van de foto's staat hij samen met haar, maar zijn favoriet is een foto waarop ze poseert in zwarte broek en witte blouse. 'Die foto heb ik van haar gekregen', zegt Fouad, die haar plotselinge dood als de zwartste dag uit zijn leven beschouwt.

Op Diana's twintigste sterfdag zal hij zijn zaak versieren met bloemen. Er komen cameraploegen filmen. Het is een van de weinige plekken waar Diana Frances Spencer nog zichtbaar is. Vier jaar geleden sloot de permanente Diana-expositie op het landgoed van de Spencers om, in de woorden van haar broer, 'een eind te maken aan de verering van Diana'.

Kensington Palace, waar na haar dood een zee van bloemen werd gelegd, is als museum gewijd aan het koningshuis in het algemeen, al is er tijdelijke expositie over de mode van Diana. Maar voor de poort zetelt koningin Victoria, niet Diana. De Diana Memorial Garden in Hyde Park is een picknickplek voor gezinnen, waar kinderen in een kunstmatig beekje kunnen pootjebaden. Verderop staat een standbeeld van Peter Pan.

Diana-manie

In de afgelopen weken is er een kleine opleving van de Diana-mania geweest. Haar zoons William en Harry werkten mee aan een documentaire waarin ze, bladerend in fotoalbums, herinneringen ophaalden aan hun moeder, die 36 was toen ze stierf.

Een andere documentaire, Diana: In Her Own Words, veroorzaakte veel commotie. Hierin waren beelden te zien van Diana die bij een logopedist haar hart lucht. Ze vertelde over het tegenvallende seksleven met prins Charles, de gebrekkige steun van haar schoonmoeder Elizabeth en haar liefde voor een vaderlijke beveiliger, Barry Mannakee, die drie weken nadat hij uit het paleis was gezet om het leven kwam bij een motorongeluk.

Charles zat ten tijde van de uitzending ver weg in Birkhall, het Schotse buitenverblijf van zijn geliefde oma, de in 2002 overleden Queen Mum. Hij wachtte zwijgend tot de storm zou overwaaien, zoals altijd het devies is geweest. In de jaren tachtig en negentig stond Diana bijna continu in de kranten, met de kroonprins meestal als lijdend voorwerp. De ongelukkige Diana was de eerste koninklijke 'celebrity'. In de paleizen van de Windsors was ze eenzaam, maar daarbuiten werd de Botticelli-achtige blondine voortdurend omstuwd door paparazzi. Tot haar dood in die tunnel - letterlijk.

Prinses Diana met haar zoons William (links) en Harry (rechts). Beeld afp
Prinses Diana met haar zoons William (links) en Harry (rechts).Beeld afp

De week na het ongeluk was een van de opmerkelijkste episodes uit de Britse geschiedenis. Het overlijden van de People's Princess, zoals de vers aangetreden premier Tony Blair haar doopte, markeerde tevens het heengaan van de stiff upperlip. Op rouwen in het openbaar rustte ineens geen taboe meer.

Dit was het morgenrood van het nieuwe Engeland: opener, emotioneler en progressiever. Iets kinderlijker ook, voegde Andrew Marr, biograaf van Elizabeth, daar onlangs aan toe. Leden van de koninklijke familie toonden in de dagen na haar dood geen emoties, en voor het eerst sinds Cromwell, drieënhalve eeuw geleden, kwam de monarchie in gevaar. Diana was naast een rebel tegen de gevestigde orde ook de heldin van de republikeinen.

Voor de Windsors was het een historisch dieptepunt, erger nog dan het rampjaar 1992. In dat jaar scheidden drie van de vier koningskinderen, Charles, Anne en Andrew, het volk kon ervan meegenieten hoe de kroonprins aan Camilla liet weten dat hij haar tampon wilde zijn, en tot overmaat van ramp brandde Windsor Castle half af.

Hoe anders is de situatie anno 2017. Queen Elizabeth is populairder dan ooit, koningin Camilla is niet meer ondenkbaar, en Diana's kinderen - en kleinkinderen - lijken er garant voor te staan dat de monarchie nog wel een eeuw meekan. Niets zal ooit meer hetzelfde zijn, luidde het in 1997, maar dat bleek een voorbarige conclusie.

Eerbetoon bij Kensington Palace. Beeld epa
Eerbetoon bij Kensington Palace.Beeld epa

Queen of People's Hearts

De afgelopen jaren is het koningshuis schandaalvrij gebleven, wat niet kan worden gezegd van andere sectoren in de maatschappij, zoals de politiek, de banken, de politie en de media. In 1997 stond Blair op het punt enthousiast de euro in te voeren, nu is hij een paria. En het Brexit-proces is in volle gang, een wending waar ook de koningin niet rouwig om schijnt te zijn.

De Windsors vierden intussen de ene triomf na de andere: de film The Queen, het huwelijk van Charles en Camilla, het huwelijk van William en Kate, het Diamanten Jubileum waarbij Charles zijn 'mummy' bedankt, de koningin als Bond-girl tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen. De serie The Crown heeft het koningshuis evenmin kwaad gedaan.

'Stel je deze gebeurtenissen eens voor met een Diana die vanaf de zijlijn commentaar geeft, op controversiële wijze ,' zegt historicus Robert Lacey, die boeken schreef over diverse vorsten, van Hendrik VIII tot Elizabeth II. Dankzij Diana's dood kunnen de Windsors zichzelf nu presenteren zoals zij dat willen, stelt Lacey. 'Toen Diana in 1995 zei dat ze een Queen of People's Hearts was, breidde ze de strijd met Charles uit naar de hele koninklijke familie. Ze stelde in wezen dat zij de monarchie beter kon leiden dan de koningin zelf. Pas door haar dood kwam een eind aan deze aanval. Als ze in leven was gebleven, zou de strijd zijn doorgegaan.'

Haar voornaamste nalatenschap zijn haar zoons William en Harry, die zich ondanks de tragische gebeurtenissen uit hun jeugd hebben ontwikkeld tot evenwichtige en openhartige mannen. Diana heeft 'her boys' altijd zo gewoon mogelijk willen opvoeden 'Wees zo ondeugend als je kunt, maar laat je niet betrappen' en die opvoeding is succesvol gebleken. Gedreven zetten ze het liefdadigheidswerk van hun moeder voort, van de strijd tegen landmijnen tot de strijd tegen stigmatisering van geesteszieken, terwijl William zich nu al als een koning gedraagt. Anders dan hun moeder hebben ze te maken met een mildere pers en een volk dat minder geobsedeerd is door koningshuisschandalen.

In het selfietijdperk is iedereen een beetje een Diana geworden. En een paparazzo.

Lees meer over prinses Diana:

Hoe de Britten langzaam hun stiff upper lip doen loskomen over prinses Diana
Eindelijk durft het Britse koningshuis zijn emoties publiekelijk te tonen. Het is - twintig jaar na haar dood - de erfenis van prinses Diana, zegt haar biograaf Andrew Morton. (+)

Fotoserie: Lady Di door de jaren heen
Bekijk hier de fotoreeks die we in 2011 samenstelden ter ere van Diana's vijftigste verjaardag.

Uit het archief:
Op 3 september 1997 schreef correspondent Bert Wagendorp het eerste nieuwsbericht over het overlijden van prinses Diana, en ging hij in op de gevolgen van haar overlijden voor de Britse monarchie.

Meer over