Hoe 'groen' Californië in verzet komt tegen Trumps klimaatbeleid

Donald Trump mag dan afscheid hebben genomen van het klimaatakkoord van Parijs, de staat Californië wil niets liever dan 'groen' zijn. En dat zal Trump weten ook.

Michael Persson
Groot windpark in de woestijn van Californië Beeld Bloomberg via Getty Images
Groot windpark in de woestijn van CaliforniëBeeld Bloomberg via Getty Images

Bij de afslag naar Bolinas staat geen bordje Bolinas. Er loopt een onaanzienlijk asfaltweggetje door het vochtige groen, maar niets wijst de weg naar het Californische dorp aan de Stille Oceaan, op de punt van een schiereiland ten noorden van San Francisco. Jarenlang hebben de inwoners het bordje uit de grond getrokken, tot de lokale autoriteiten via de stembus vroegen of ze eigenlijk nog wel een bordje wilden. Nee dus.

Pas een paar kilometer verderop, bij de eerste huizen tussen de eucalyptusbomen, blijkt er een dorp te zijn, aan de andere kant van de San Andreasbreuk. Entering a socially acknowledged nature loving town, staat er. En, aan een boomstam daarboven, een geheven vuist met 'Resist'. 'Dit is hoe de wereld eruit moet zien', zegt Jerry Bourne, een oudere bewoner. Hij is een nazaat van de eerste zeelui die hier aan land gingen. Later kwamen de hippies. 'We zorgen voor elkaar, we zorgen voor de natuur, en proberen de verkeerde invloed van de rest van Amerika buiten de deur te houden. Dit is Californië op zijn meest Californisch.'

De betere wereld begint hier, in de op twee na grootste staat van het land, die zich de afgelopen maanden steeds feller heeft geprofileerd als het ándere Amerika. Wat Donald Trump ook wil - hier willen ze dat niet. Milieu, immigratie, marihuana: Californië staat in al deze thema's lijnrecht tegenover het Witte Huis.

Na donderdag, de dag van Trumps exit uit het Parijs-akkoord, is de onafhankelijke koers van Californië helemaal duidelijk geworden. 'Donald Trump heeft absoluut het verkeerde pad gekozen', verklaarde gouverneur Jerry Brown in een reactie. 'Hij heeft het totaal mis. Californië zal zich verzetten, tegen deze verkeerde en gestoorde manier van handelen. Trump heeft zijn post verlaten, maar Californië is op het slagveld, klaar voor de strijd.'

Brown werpt zich steeds onafhankelijker op. Hij is nu op weg naar China, om daar met leiders over klimaatbeleid te praten. Vorige week had hij een Nederlandse delegatie op bezoek waarmee Californië een samenwerkingsverband heeft. 'De wereld beweegt zich in een bepaalde richting, en Californië wil daar deel van zijn', zei hij tegen de LA Times.

Het tekent de huidige eigenzinnigheid van Californië. Twee derde van de bevolking (39 miljoen inwoners) stemt Democratisch, en moet niets hebben van het Trump-regime. De Californische vlaggen zijn niet aan te slepen, zeggen ze bij een vlaggenfabriek in San Francisco. Het witte vaandel met de beer wappert op de meest onverwachte plekken - zoals bij een boerderij met een groot peace-teken op de schuur in Bolinas. Hippie-onafhankelijkheid en een soort staatschauvinisme gaan hier hand in hand. Er is zelfs een beweging die Californië onafhankelijk wil maken. En al is die niet echt serieus te nemen, toch zou eenderde van de inwoners daar wel oren naar hebben, bleek uit een peiling van Reuters/Ipsos in februari.

Dit is per slot van rekening de zesde economie van de wereld, in bruto binnenlands product, en het heeft met Hollywood en Silicon Valley twee plekken die voortdurend over andere, of betere werelden fantaseren. De hippies brachten niet alleen een gelijkheidsideaal maar ook een libertarisch anarchisme: wij weten het beter, wij trekken ons niets aan van de regels die ons worden opgelegd. Of die nou van onze ouders of uit DC komen.

Demonstranten protesteren tegen het klimaatbeleid van Trump in Los Angeles op 29 april Beeld reuters
Demonstranten protesteren tegen het klimaatbeleid van Trump in Los Angeles op 29 aprilBeeld reuters

Zijn dat Californische genen? Waar komt die onafhankelijkheid vandaan?

Volgens Henry Brady, een politicoloog bij de Goldman School of Public Policy in Berkeley, de universiteitsstad bij San Francisco, is het uiteindelijk te danken aan het onderwijs. Californië was een rijke staat, onder meer dankzij de defensie- en luchtvaartindustrie die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog van de grond kwamen. Uit de belastingen werden de scholen en universiteiten betaald - en in de staat konden, veel meer dan in andere staten, ook arme kinderen naar community college of een staatsuniversiteit. En hoe hoger opgeleid, hoe minder Republikeins, de laatste decennia. 'En door die hoogopgeleide bevolking hebben we ons een paar keer opnieuw kunnen uitvinden', zegt Brady. 'We zijn een zelfbewuste staat geworden.'

Milieupioniers

Californië is niet altijd progressief geweest. De eerste grote groei van de staat kwam met de goudkoorts in de 19de eeuw, toen het recht van de sterkste gold en het land zonder mededogen werd ontgonnnen. Halve bergen werden uitgespoeld, met hydraulische mijnbouw, die hele rotsformaties uit het gebergte voerden. 'Maar parallel daaraan begon het bewustzijn over de natuur', zegt Brady. 'Je had hier de eerste natuurbeschermers zoals Jim Muir, die al in 1892 de milieuorganisatie Sierra Club oprichtte. Californië was een van de eerste staten die stukken land ging beschermen.'

Zo groeide Californië verder, met een mengsel van kapitalistische individualistische pioniers en progressieve voorstanders van een beschermende staat. Het was de staat die ook Ronald Reagan opleverde, de oerconservatief van de jaren tachtig, en Arnold Schwarzenegger, de spierballen-Republikein van de jaren nul.

In Schwarzenegger kwam eigenlijk voor het eerst de dwarse Californische geest politiek tot uitdrukking. Als Republikein omarmde hij volledig het milieu- en klimaatbewustzijn van zijn progressievere inwoners. 'Hij zag klimaatbeleid als een manier om zich te laten zien op het nationale en internationale podium', zegt Dan Farber, een andere hoogleraar in Berkeley, directeur voor het Centre for Law, Energy and the Environment. 'Bovendien zag hij dat het onderwerp goed lag bij de kiezers. Californiërs, zeker langs de kust, zijn ongewoon pro-milieu. De nabijheid van de zee en de bergen is een van de redenen dat veel mensen hier naartoe komen. Het is deel van hun leven.'

Wat aan het bewustzijn bijdroeg waren de problemen van de jaren zeventig. Olierampen voor de kust van Santa Barbara en San Francisco drukten Californië met de neus op de feiten. In het geïsoleerde dorpje Bolinas gingen de boeren en de hippies samen het strand op om de olie weg te scheppen en vogels schoon te maken, zegt Jerry Bourne. 'Die groepen hadden elkaar eerst wat wantrouwend aangekeken. Nu hadden ze ineens een gemeenschappelijke vijand. Daar begon ons groene gevoel.'

Wat ook hielp was de smog in het Los Angeles van de jaren zeventig. 'Het was een enorm probleem, en Californiërs zijn probleemoplossers', zegt politicoloog Brady. 'Toen is de California Air Recources Board opgericht, en daar komen de strengere uitstootnormen voor Californië vandaan.'

Daarbij komt dat Californië geen kolenindustrie heeft en weinig olie en gas. Er is geen zware industrie, zoals in de Rust Belt in het oosten. De economie draait op schonere motoren, zoals software en creativiteit.

'50-state'

Dat betekende dat de energiecrisis van de jaren zeventig meteen een zoektocht naar alternatieven opleverde. Ten zuiden van San Francisco werd begin jaren tachtig het eerste grote windmolenpark van Amerika gebouwd. Later kwamen daar zonneparken bij. Inmiddels is 17 procent van de elektriciteit van die bronnen afkomstig. In heel de Verenigde Staten is dat 6,5 procent.

Met zijn strengere emissiestandaarden voor auto's werd Californië het progressieve voorbeeld voor een twaalf andere staten. Voor veel automakers betekent dat dat ze van elk type twee varianten maken met elk een verschillende uitstoot: de auto's met '49-state' op het label mogen niet in Californië worden verkocht, de auto's met '50-state' erop wel.

Barack Obama wilde die uitstootnormen voor het hele land gelijktrekken, maar Donald Trump heeft, op verzoek van de auto-industrie, aangekondigd dat plan terug te draaien. Het zou kunnen betekenen dat hij de Californische uitzonderingspositie wil schrappen, zodat in heel Amerika de zwakkere normen gaan gelden.

Actrice Jane Fonda spreekt demonstranten toe tijdens een protestmars tegen Trumps klimaatbeleid in Los Angeles op 29 april Beeld reuters
Actrice Jane Fonda spreekt demonstranten toe tijdens een protestmars tegen Trumps klimaatbeleid in Los Angeles op 29 aprilBeeld reuters

Dat is niet het enige front waarop het Washington van Trump botst met de Californische onafhankelijkheid. Trump heeft de aanval geopend op de asielsteden, die bescherming bieden aan immigranten zonder papieren. Hij heeft de aanval geopend op het liberale softdrugsbeleid, dat volgens zijn minister van Justitie Sessions moet worden teruggedraaid. Er dreigt op termijn zelfs een confrontatie over de gezondheidszorg, nu de Senaat van Californië een voorstel heeft aangenomen om het een zaak van de overheid te maken, en niet meer van de markt.

Veel van de confrontaties zullen uiteindelijk voor de rechtbank worden uitgevochten. De eerste daarvan, over de immigratiestop uit moslimlanden, is al in het voordeel van Californië (en andere protesterende staten) beslecht: het Hof van Beroep van het Negende Circuit, met als hoofdvestiging San Francisco, oordeelde dat de ban ongrondwettig is.

Dat lokte bij Trump een klacht uit over de mogelijke partijdigheid van het gerechtshof. Hij vindt het een progressief bolwerk en kondigde aan het in kleinere stukken te breken. Trump wees erop dat 80 procent van de uitspraken van het Hof die worden aangevochten, door het Supreme Court teniet worden gedaan (wat klopt, maar er zijn twee andere gerechtshoven die nog hogere scores halen).

Uiteindelijk zal het Supreme Court het laatste woord hebben - dat minder progressief is dan de rechters in het westen. Maar er kunnen jaren overheen gaan voor zaken daar belanden.

In Bolinas kijkt Jerry Bourne naar de jongens die met surfplanken voorbijlopen, op weg naar de Stille Oceaan. 'Veel westelijker kun je niet komen', zegt Temple Gunter, een van de gelukkigen die nog een plek vonden in deze utopie. 'Wist je trouwens dat dit dorp aan de andere kant van de San Andreasbreuk ligt? Misschien dat we ooit nog afscheuren van de rest van Amerika. Dan zijn we pas echt los.'

Meer over