HOE GEK MOET IEMAND ZIJN?

HANDHAVING van de rechtsstaat is niet altijd hetzelfde als bestrijding van de misdaad. Op grond van geruchtmakende strafzaken zou men haast geneigd zijn dit te denken....

In dat verband kunnen ook hulpverleningsinstellingen (Riagg, CAD) worden ingeschakeld. Een enkele keer vindt gedwongen opname plaats. In extreme gevallen begint de woningbouwcorporatie een ontruimingsprocedure. Dan blijft soms alleen het Leger des Heils over. De afgelopen twee jaar is dat slechts één keer (van de 170 gevallen) voorgekomen.

Vanwege het succes van het project wordt de werkwijze binnenkort voor heel Amsterdam ingevoerd. Dan is daarmee hopelijk een vangnet gecreëerd voor de hopeloze gevallen. Ook voor de nieuwe categorie verstotenen, zoals de Surinaamse vrouw Lucretia die niet meer voor zichzelf kon zorgen, die overal wegliep en geen enkele hulp aanvaardde. Pleegt de instantie die juist dan geen hulp (desnoods met dwang) meer aanbiedt, niet een daad van onbarmhartigheid? Is er iets desolater voor iemand die in de tropische warmte is opgegroeid, dan in de vrieskou te moeten sterven?

Het is waar, een gevaar voor zichzelf is een moeilijker criterium dan een gevaar voor anderen. Bij de vaststelling dat iemand een gevaar voor zichzelf is, betreden wij het gevoelige terrein van de individuele autonomie. Toch kan de juridische bescherming van de persoonlijke vrijheid niet betekenen dat iemand wordt veroordeeld tot de onvrijheid van zijn ziekte en tot de zelfdestructie die daarvan het gevolg is.

Ook blijkens de parlementaire behandeling van de wet BOPZ die vorig jaar de oude Krankzinnigenwet verving, valt onder gevaar tevens een gevaarlijke staat van zelfverwaarlozing. Ligt de keerzijde van het respect voor de individuele vrijheid dan niet besloten in overtreding van art. 255 Wetboek van Strafrecht: het in hulpeloze toestand achterlaten van iemand tot wiens onderhoud en verzorging men verplicht is? Met andere woorden: kunnen draaideur-patiënten zoals Lucretia in een verzorgingsstaat eigenlijk wel bestaan?

Voor de grotere bestrijders van de misdaad is die vraag niet interessant. Toch is dat een misrekening. Een overheid die toelaat - mede door de bezuinigingen in de geestelijke gezondheidszorg - dat mensen in de goot van de rechtsstaat kreperen, werkt niet zichtbaar mee aan versterking van de gemeenschapszin en de burgelijke moraal. Was juist dat niet een voorwaarde voor een effectieve rechtshandhaving?

Meer over