Analyse

Hoe Frankrijk zicht op terugkeerders verloor

De derde kamikaze van de Bataclan is dinsdag geïdentificeerd. Het gaat om Foued Mohamed-Aggad (23) uit Straatsburg, die in 2013 naar Syrië vertrok. De identificatie werd mogelijk doordat zijn moeder een sms'je uit Syrië kreeg: 'Hij is 13 november met zijn broeders als martelaar gestorven'. Vergelijking met het DNA van een familielid gaf uitsluitsel.

Exterieur van Le Bataclan. Burgers hebben steun betuigd door bloemen en tekeningen te plaatsen. Beeld anp
Exterieur van Le Bataclan. Burgers hebben steun betuigd door bloemen en tekeningen te plaatsen.Beeld anp

Mohammed-Aggad maakte deel uit van een groep vrienden uit de problematische buurt Meinau in Straatsburg, die in december 2013 naar Syrië vertrokken. Twee mannen kwamen al snel om het leven, zeven keerden terug naar Frankrijk, geschokt door de gruwelen die zij in het kalifaat zagen. Zij zitten in voorlopige hechtenis wegens deelname aan een terroristische organisatie. Alleen Foued Mohamed-Aggad bleef achter. Hij was gelukkig in Syrië, liet hij zijn moeder weten, ook omdat hij een vrouw was tegengekomen en een kind verwachtte.

Foued was een 'rustig kind, geboren en getogen in Frankrijk', vertelde zijn vader Saïd aan de krant Le Parisien. In 2013 liet hij zijn baard staan en begon te radicaliseren. 'Hij begon met bidden, maar wie kon bedenken wat er vervolgens zou gebeuren? Dat hebben we niet zien aankomen.'

(Tekst gaat verder onder locator).

Foued Mohamed-Aggad. Beeld anp
Foued Mohamed-Aggad.Beeld anp

In december 2013 vertrok hij naar Syrië. 'Hij liet ons geloven dat hij op vakantie ging. Sinds 2013 slaap ik er niet meer van', aldus de vader van Mohamed-Aggad. Hij sprak zijn zoon de laatste keer via Skype, vier of vijf maanden geleden. Hij kende hem niet meer terug, elke communicatie was zinloos geworden. Saïd Mohamed-Aggad verwachtte dat zijn zoon zou sterven in Syrië of Irak, niet dat hij naar Parijs zou gaan om deel te nemen aan een moordpartij die negentig mensen het leven kostte. 'Welk menselijk wezen kan zoiets doen?', zei de vader. 'Als ik geweten had dat hij op een dag zoiets zou doen, zou heb ik hem voordien gedood hebben.'

Foued Mohamed-Aggad had sinds zijn vertrek naar Syrië een 'fiche S': hij stond bij de Franse inlichtingendiensten bekend als staatsgevaarlijk. Hetzelfde gold voor zijn medekamikazes in de Bataclan, Samy Amimour en Omar Mostefaï. Toch konden ze van Syrië naar Frankrijk reizen om een aanslag te plegen waarbij negentig mensen om het leven kwamen.

Sinds de aanslagen van 13 november woedt in Frankrijk een discussie over de inlichtingendiensten. 'De diensten hebben geen fouten gemaakt', zei minister Cazeneuve van Binnenlandse Zaken meteen na de terreurgolf. 'Nul risico bestaat nu eenmaal niet.' Het is een lezing die door verschillende media bestreden wordt. Als er 130 mensen om het leven zijn gekomen, kun je moeilijk concluderen dat alles goed is gegaan. Zeker niet als de meeste daders bij de inlichtingendiensten bekend waren.

'Het Franse antiterrorisme is klinisch dood', schreef Le Monde. 'Het antiterrorisme: geschiedenis van een faillissement', meende Mediapart, een gezaghebbende website voor onderzoeksjournalistiek. Op basis van gesprekken met 'bronnen' in het veiligheidsapparaat komen zij tot een aanzienlijk minder florissant beeld.

Het inlichtingenwerk is een 'ratatouille', meent Mediapart: negentien verschillende diensten, die aanvankelijk gecoördineerd werden door één instantie, maar sinds de aanslagen van januari is daar een tweede bij gekomen.

Volgens ingewijden heeft president Sarkozy de situatie er niet beter op gemaakt door te bezuinigen op het lokale inlichtingenwerk, ten gunste van een centrale dienst die tot een 'Franse FBI' moest uitgroeien. 'We hebben een probleem met het infiltreren van islamistische netwerken', zei een agent al in 2014 aan Mediapart. 'Onze enige informatie komt van ouders, broers en zussen die een familielid aangeven dat op het punt staat naar Syrië te vertrekken.'

Aanslagen Parijs

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de aanslagen in Parijs.

Lees hier het nieuwsbericht over de identificatie van de derde schutter die betrokken was bij de aanslag op Le Bataclan.


Belangrijkste probleem is echter dat de diensten worden overspoeld. In totaal werken er zo'n 6500 mensen, in allerlei functies. Premier Valls verklaarde dat inmiddels 11 duizend jihadisten als staatsgevaarlijk bekend staan. Volgens een vuistregel zijn er zeven mensen nodig om iemand 24 uur in de gaten te houden. En wie moet je surveilleren?

'Overvallers die radicaliseren, gekken die een marinebasis aanvallen met een mes, veteranen van de jihad die vroeg of laat terugkeren, geïsoleerde minderjarigen, straks misschien ook migranten', zei een agent. De terreurbestrijders moeten kiezen en daar gaat het vaak mis. Het gevaar van Mohammed Merah, die in 2012 zeven mensen doodschoot in Toulouse en omgeving, werd onderschat. De surveillance van de broers Kouachi, moordenaars van Charlie Hebdo, werd gestaakt omdat ze al enige tijd niets bijzonders meer ondernamen. De Bataclan-moordenaars Amimour en Mostefaï werden als kleine vissen gezien.

De Franse premier Manuel Valls. Beeld anp
De Franse premier Manuel Valls.Beeld anp

Dan is er nog het probleem van de Europese coördinatie. Volgens Libération staan er ongeveer 1500 gevaarlijke jihadisten op de lijst van Europol, terwijl het aantal Europese strijders in Syrië op zesduizend wordt geschat. Daarnaast schiet de controle tekort. Abdelhamid Abaaoud, de pelotonscommandant van de Parijse terroristen, werd in januari 2014 tegengehouden op het vliegveld van Keulen, omdat hij op een Belgische lijst van verdachten stond. Niettemin mocht hij doorlopen, toen hij zei dat hij familie in Turkije ging bezoeken.

In politiek opzicht blijven de inlichtingendiensten tot dusverre buiten schot. De oppositie eist harde maatregelen, maar denkt daarbij eerder aan het sluiten van de grenzen of het sneller oppakken van verdachten. Marine Le Pen verklaarde vorige week de socialistische regering medeschuldig aan de 130 doden van 13 november. Maar ze bracht juist hulde aan de agenten die elke dag strijden tegen het kwaad van de islamistische terreur.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Marine Le Pen. Beeld anp
Marine Le Pen.Beeld anp
Meer over