Column

Hoe eeuwig duren seconden wanneer ze je einde inluiden?

De presentatie van het onderzoeksrapport naar de ramp met de MH17 oogde als een Air Crash Investigation.

Jean-Pierre Geelen
TV-opnames voor het wrakstuk van vlucht MH17. Beeld Getty Images
TV-opnames voor het wrakstuk van vlucht MH17.Beeld Getty Images

Het is dat de aanleiding zo intriest is, maar de presentatie aan de wereldpers van het rapport van de onderzoekscommissie over de MH17 vloog vlekkeloos door het luchtruim boven het mediaveld. De bijeenkomst in een loods in Gilze-Rijen oogde als een ingetogen, maar tegelijk gelikte aflevering van Air Crash Investigation. Zoals kijker Mark Rutte recenseerde: 'Het was in woord en beeld een indringend en confronterend verhaal.'

Dat was mede het gevolg van de visuele elementen die nadrukkelijk waren ingebracht. Het meest pregnant - naast animatiefilmpjes - was het met wrakstukken gereconstrueerde toestel waarvoor Tjibbe Joustra de pers toesprak. Camera's mochten er later doorheen lopen. Een 'onwerkelijk gevoel', aldus NOS-verslaggever Martijn Bink; dat gevoel bereikte ook de huiskamer.

Even verbluffend was het vleugjes te vernemen van de techniek waarmee het onderzoek kon worden verricht. Zo kon uit de opnames van vier microfoons uit de cockpit een verschil van milliseconden worden afgeleid, wat bepalend was voor de richting waaruit de raket moet zijn gekomen.

De gaten van de 800 'vlinders en vierkantjes' die de Buk-raket, type 9N314M, als een fragmentatiebom verspreidde, de ontbrekende stukken van de romp, de aan flarden gescheurde en losgerukte stoelen van de piloten: ze voedden het voorstellingsvermogen, nog het meest door wat je níét zag. Nabestaanden en andere kijkers werden zo bijna gedwongen zich die nachtmerrie pijnlijk gedetailleerd voor te stellen. Er werd na afloop volop gespeculeerd over de laatste momenten van de omgekomen inzittenden.

De fictie die Frans Timmermans op de ramp had losgelaten ('Hielden zij elkaars hand vast? Keken ze elkaar woordloos in de ogen?') in zijn veelgeprezen VN-speech, heette in een 'exclusief interview' van Sven Kockelmann met Tjibbe Joustra 's avonds in elk geval al 'onzin'. Ja, er was een slachtoffer gevonden met een zuurstofmasker bij het gezicht, zoals Timmermans had gezegd in een inmiddels met de Sonja Barend Award bekroond interview van Jeroen Pauw. Maar daarover was veel onduidelijk, het systeem had in elk geval niet gewerkt. Kan ook niet, na zo'n klap, legde Benno Baksteen uit bij de NOS. Houdt u die gedachte even vast voor de volgende keer dat uw stewardess in het gangpad demonstreert wat te doen 'in geval de luchtdruk wegvalt'.

Nabestaanden hadden 's morgens te horen gekregen dat hun dierbaren hooguit 'luttele seconden na inslag' buiten bewustzijn moeten zijn geraakt, of vrijwel niets hebben gemerkt. Maar hoe eeuwig kunnen seconden duren wanneer ze je einde inluiden? Een nabestaande vroeg zich in EenVandaag af wat hij nog kon geloven. Toch leek het troostrijke scenario de beste strohalm. Een ander: 'Het helpt mij niet als ik denk dat ze nog 10 seconden bewust hebben meegemaakt.'

Over de presentatie werd vooraf gemopperd: vragen waren verboden. Later beantwoordde Joustra die toch, en zei hij wat hij eerder verzweeg: de raket kwam uit rebellengebied. In EenVandaag noemde Robert van der Roer, wat mistig aangeduid met 'politiek duider', dat 'amateuristisch' van Joustra.

Zelf legde die het uit in het interview: het rapport ging over de oorzaak en wilde zich niet mengen in de geopolitieke situatie. Rusland niet te veel tegen het zere been schoppen. Het was onderdeel van een uitgebalanceerd vraag- en antwoordspel. Kockelmann stelde zijn vragen op de juiste, scherpe toon, Joustra beantwoordde ze met de handen op tafel, zonder een spier te vertrekken. Zijn toestel was veilig geland.

Meer over