Hoe diep is democratisch verlangen Turkije?

Perihan Magden is een van de inventiefste en openhartigste schrijvers van onze tijd. Haar duivelse scherpzinnigheid en de elegante vorm van haar veelgelezen en controversiële columns zijn ook terug te vinden in haar romans, die nog niet in het Nederlands, maar al wel in het Engels zijn vertaald....

Orhan Pamuk

Magden is in 1960 in Istanbul geboren, als dochter van hoog opgeleide, artistieke ouders. Zij is nu moeder van een 12-jarige dochter, die zij na haar scheiding alleen heeft opgevoed. Haar felle uitbarstingen, haar strijdbare onafhankelijkheid en haar onbreekbare geweten maken van haar precies het soort vrouw dat Atatürk voor zich zag toen hij zijn Turkse republiek oprichtte. De hervormingen naar westers model, de kern van de Turkse republiek, waren evenzeer gericht op het bevrijden van de vrouw uit de alomvattende macht van de man, op het verwerven van onafhankelijkheid voor hen, als op het terugdringen van de rol van godsdienst in het openbare leven.

Maar door een bizarre speling van het lot, dreigt het Turkse leger, dat zichzelf graag ziet als de ‘beschermer van Atatürks revolutie’, die vrijheid nu in het geding te brengen. Het werk van Perihan Magden heeft haar in het verleden een hele reeks civiele en openbare aanklachten opgeleverd en deze keer eist de aanklager dat ze tot drie jaar gevangenisstraf wordt veroordeeld. Het Turkse leger beschuldigt haar van ‘het opzetten van mensen tegen de militaire dienst’ – hoewel ze in haar columns later meer dan duidelijk heeft gemaakt dat dat nooit haar doel was. In de als grievend opgevatte column ‘Gewetensbezwaren zijn een mensenrecht’, neemt Magden het op voor Mehmet Tarhan, die in moeilijkheden was geraakt nadat hij het recht had opgeëist militaire dienst te weigeren op grond van gewetensbezwaren.

Zij bracht haar Turkse lezers in herinnering dat de Verenigde Naties al in de jaren zeventig gewetensbezwaren als een mensenrecht hebben erkend en dat van de 46 ondertekenaars van de Raad van Europa alleen de bevolking van Azerbeidzjan en Turkije dit recht niet kunnen doen gelden. Mehmet Tarhan is homoseksueel en omdat men homoseksualiteit in het Turkse leger als een afwijking of een ziekte beschouwt, zou hij ‘vrijgesteld worden’ van militaire dienst als hij bereid was een lichamelijk onderzoek te ondergaan, wat hij categorisch weigerde.

Bij het wegen met de schalen van het recht, met aan de ene kant het recht van een homoseksuele man en een alleenstaande moeder en aan de andere kant de toorn van het Turkse leger, gaan de rechters in deze zaak ongetwijfeld met de grootste zorgvuldigheid te werk.

Omdat Magdens zaak zo lijkt op vele andere recente aanklachten tegen ‘gedachtenmisdaden’, zal haar rechtszaak de wereld andermaal tonen hoe diep de wens van Turkije werkelijk is toe te treden tot de Europese Unie. Tijdens de eerste hoorzitting, morgen, staan de democraten uit Turkije en de hele wereld aan haar zijde.

Orhan Pamuk

Meer over