ReconstructieContainerramp MSC Zoe

Hoe de MSC Zoe 342 containers verloor (en de kapitein het pas vijf uur later doorhad)

Hoe heeft het zo mis kunnen gaan met het vrachtschip dat 342 containers verloor en van het waddengebied een plasticsoep maakte? Nieuwe onderzoeken wijzen op een noordwesterstorm waar het schip niet tegenop gewassen was. Het hielp ook niet dat de kapitein pas vijf uur nadat de eerste containers overboord gingen, daarvan op de hoogte was. 

Fleecedekens, krukjes, tuinmeubelkussens, sandalen en plastic. Eindeloos veel plastic, zover het oog reikte. De verloren lading van MSC Zoe tekende de eerste week van januari 2019 een alternatieve kustlijn op het strand van Schiermonnikoog.

Vrachtschip MSC Zoe verloor 342 containers. De spullen spoelden aan op Schiermonnikoog. Beeld ANP

Hoe kon dat gebeuren? Daarover verschenen donderdag twee rapporten. Een internationaal onderzoeksteam concludeert dat het ladingverlies werd veroorzaakt door de combinatie van een noordwesterstorm en kenmerken van de gekozen vaarroute, waaronder ondiepte. De Onderzoeksraad voor Veiligheid boog zich daarnaast over containertransport boven de Waddeneilanden. 

Op 30 december 2018 vertrekt de MSC Zoe uit Sines, Portugal, op weg naar het Duitse Bremerhaven. Met een lengte van ruim 395 meter en een maximale belading van 11.000 containers behoort het vrachtschip tot de grootste ter wereld. Met de mondialisering zijn deze werkbijen van de wereldhandel rap groter geworden. Het maximum aantal containers aan dek is in 15 jaar verdubbeld. Ze worden niet langer tot maximaal vier maar tot acht lagen gestapeld. Ook op de MSC Zoe. De 8.062 containers aan boord: business as usual.

Beeld de Volkskrant

Via Het Kanaal volgt het schip de Belgische en Nederlandse kustlijn. Het weer is goed, de zee is kalm. Pas op Nieuwjaarsdag trekt de wind aan, van 4 tot 8 Beaufort. De 22-koppige bemanning kent de voorspelling. Zwaar weer, maar niet extreem of uitzonderlijk voor dit deel van de Noordzee, waar het spoken kan. 

Om tien voor zeven ’s avonds, boven Texel, kiest de MSC Zoe de zuidelijke vaarroute Terschelling-Duitse Bocht. Die loopt dichter langs de Waddeneilanden dan het parallelle, noordelijker alternatief en kent verraderlijke ondieptes. Op sommige plekken amper 20 meter. Terwijl de MSC Zoe in stabiele toestand een diepgang van ruim 12 meter heeft.

Vliegende printer

Maar de zuidelijke route is de kortste weg naar Bremerhaven. En in het containertransport zijn de marges klein. Tijd is geld. Dus alle containerschepen kiezen deze zeeweg die alleen voor schepen die vloeibare giftige stoffen vervoeren verboden is.

Golven tot zeker 6,5 meter geselen het schip, dat continu ‘rolt’: hevig heen en weer gaat. Om zeven uur neemt de stuurman het roer over van de automatische piloot. Er wordt nog gecheckt of de containers goed vastgesjord zitten. In het bijzonder de containers met gevaarlijke lading.

Later zal uit inspecties blijken dat de beladingssoftware al een waarschuwing gaf: mogelijk was de MSC Zoe overbeladen. Bij het ‘sjorren’ (vastzetten) van de containers blijken geen fouten gemaakt. Maar vanwege de windrichting kunnen de golven zich ‘opbouwen’. Juist in ondiep water krijgen ze hoge snelheid en breken op het hoogste punt, als in een golfslagbad. Vooral grote schepen zijn er gevoelig voor.

Om 11 uur ’s avonds, zal de bemanning later rapporteren, kantelt het schip voor hun gevoel tot wel 30 graden. In de fitnessruimte verschuiven apparaten. Een printer vliegt door de lucht. Als de zee dat twee uur later toelaat, boven Schiermonnikoog, laat de kapitein het dek inspecteren. Er ontbreken containers. De derde stuurman informeert het hoofdkantoor van de rederij, maar niet de autoriteiten.

Later blijkt dat de eerste containers al ruim vijf uur eerder, boven Vlieland, overboord zijn gegaan. Niemand die het merkte.

Boven Rottumerplaat, weer een half uur na de ontdekking van de missende containers, ziet de kapitein het voor het eerst met eigen ogen. In vak 26 – vlak voor de brug – bezwijken containers als dominostenen. Achteraf zal blijken dat dit niet de eerste, maar zesde en laatste keer is dat er containers overboord slaan.

Onthoofde container

Uitgerekend in het geteisterde vak 26 stond een container met 280 dozen vol zakken Benzoylperoxide, een chemische stof. Ook een container met 1.400 kilo aan lithium-ion-batterijen ontbreekt. Een derde container hangt onthoofd over stuurboord. Daarbij wordt 22,5 ton aan minuscule piepschuim bolletjes als poedersuiker over zee uitgestrooid.

Meteen verlegt de kapitein de koers, tegen de wind in, om het rollen te stoppen. Met een snelheid van amper 2 knopen zoekt de MSC Zoe de diepere, noordelijke route. De bemanning probeert de schade op te nemen. Maar in het donker en in de chaos van de gevallen containers is dat amper te doen.

De Duitse autoriteit wordt nu ingelicht door de tweede stuurman. Er zijn circa dertig containers overboord geslagen, geeft hij door. In werkelijkheid heeft de MSC Zoe dan al 342 containers verloren. Pas wanneer een nieuwe dag aanbreekt, dringt de situatie tot de bemanning door. Sjorstangen, haken, en pinnen blijken losgeschoten. Draaisloten blijken als luciferhoutjes in tweeën gebroken.

Op 3 januari, net na middernacht, meert de MSC Zoe aan in Bremerhaven. Bij inspectie blijkt het schip – behalve het sjorsysteem – amper beschadigd. Ook niet aan de kiel, zien duikers later. Al is het niet uit te sluiten dat het schip toch de bodem heeft geraakt.

Op 16 januari 2019 vervolgt de MSC Zoe zijn weg naar Gdansk. In totaal is het schip – inclusief containers – 3.257 ton aan lading verloren. In een gebied van 4.200 vierkante kilometer is 87 procent van de containers en circa 75 procent van de vracht opgeruimd. De piepschuim bolletjes worden bijna anderhalf jaar later nog steeds op de eilandstranden gevonden.

Onderzoeksraad: sluit vaarroute af bij noordwesterstorm

De Onderzoeksraad constateert dat er een grote kans is dat een incident als met de MSC Zoe opnieuw kan plaatsvinden. Daarom moet de zuidelijke vaarroute bij noordwesterstorm af te sluiten voor grote containerschepen. Ook de Tweede Kamer dringt hier op aan. Minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) wil dit nog niet toezeggen; er is internationaal overleg nodig. Er loopt nog een strafrechtelijk onderzoek naar de containerramp. Dat bevindt zich volgens het OM ‘in de afrondende fase'.

Meer over