Hoe de Chinese jeugd wordt klaargestoomd voor een toekomst in VS

Duizenden Chinese ouders investeren jaarlijks bijna alles wat ze hebben om hun kind in Amerika te kunnen laten studeren. Het is een miljardenindustrie, die president Trump wellicht ontgaat wanneer hij weer eens foetert op China. Om de plooien glad te strijken, is minister Tillerson dit weekeinde in Peking.

Marije Vlaskamp
'Mamma past gewoon op Handsome, de poes, tot ik klaar ben met de Amerikaanse school' Beeld Ruben Lundgren
'Mamma past gewoon op Handsome, de poes, tot ik klaar ben met de Amerikaanse school'Beeld Ruben Lundgren

Leo Liang wast zelf zijn sokken. Met de hand, in een lauw sopje. Echt schoon worden ze niet, maar hij wordt er wel een zelfstandige knul van. 'Straks in de Verenigde Staten staat mijn moeder ook niet klaar voor elk wissewasje', zegt de 13-jarige Leo. Nog een jaar in het speciale klasje dat hem voor een buitenlandse studie klaarstoomt. Daarna begint zijn nieuwe leven van goudgele frietjes, basketbal en louter vriendelijke Amerikanen. Tenminste, zo stelt hij het zich voor.

Zijn moeder Shang Lu (42) heeft hem enthousiast gemaakt voor een leven als wereldburger. 'Je horizon verbreden en andere culturen leren kennen is belangrijker dan een hoog cijfer. Al mijn vriendinnen sturen hun kind naar de VS. Het hoort erbij in ons milieu', zegt ze. Shang Lu werkt voor een luchtvaartmaatschappij, haar man is piloot. Een raskat genaamd Handsome trippelt door hun royale vierkamerflat.

Ze kunnen zich de 34 duizend euro die Leo's Amerikaanse onderwijsdroom per schooljaar kost met enige moeite veroorloven. 'Zijn opleiding gaat boven alles. Leo is een extravert, individualistisch kind dat beter tot zijn recht komt in een vrij, zelfstandig onderwijssysteem.' Met lekker veel sport, joelt Leo vanachter zijn Engelse huiswerk.

Studeren aan een Amerikaanse universiteit was voorbehouden aan de elite - de dochter van president Xi Jinping studeert aan Harvard - maar tegenwoordig gaat ook het kroost van de hogere middenklasse naar de Verenigde Staten, de populairste en duurste studiebestemming. De gemiddelde leeftijd van Chinese studenten daar is inmiddels 16 jaar: highschools barsten van de 'parachutekinderen'. Die bijnaam danken Chinese pubers aan het feit dat ze moederziel alleen, zonder ouders of sociaal netwerk, landen in een vreemde samenleving.

De internationale school in Xian waar Leo zich alvast voorbereidt op zijn langdurige verblijf in Amerika Beeld Ruben Lundgren
De internationale school in Xian waar Leo zich alvast voorbereidt op zijn langdurige verblijf in AmerikaBeeld Ruben Lundgren

Het aantal Chinese scholieren op Amerikaanse highschools is in tien jaar verzestigvoudigd tot meer dan 40 duizend. Daarbovenop komen 370 duizend Chinese jongeren op Amerikaanse universiteiten. Trump klaagt wel dat China Amerikaanse banen inpikt, onderwijs aan Chinese kinderen is een zeer succesvol Amerikaanse product: er gaat bijna 12 miljard euro in om. Een pijnlijke Chinese vergeldingsmaatregel bij een eventuele handelsoorlog zou een onderwijsboycot zijn.

'Iedere ouder komt binnen met Harvard op het wensenlijstje', zegt Steven Hou, onderwijsconsultant van Meijie International Education, een grote onderwijsmakelaar voor middenklassegezinnen. Meijie profileert zich niet als een agentschap, maar als coach. Hou: 'We organiseren trainingen voor kinderen en hun ouders. Ons traject stopt niet bij het regelen van een studievisum: we leveren maatwerk.'

Christelijke school

Leo zag zich al stoer door New York banjeren, maar zijn moeder kiest in overleg met Meijie voor een christelijke school. Dat doet 60 procent van de ouders - opmerkelijk in het overwegend atheïstische China. 'Christenen zijn conservatief en dat is veilig', vindt Shang Lu. 'Leo gaat naar een behoudend gastgezin in een klein stadje.'

Haar grootste zorg is dat haar zoon terechtkomt in een land dat vijandig tegenover China staat. Leo's studieplan dateert van voor Trump. Shang Lu heeft het gevoel dat ze sinds de verkiezingen besprongen wordt door negatieve berichten over de Verenigde Staten. 'Dat heeft geen goede invloed. De VS zetten met Zuid-Korea een raketafweersysteem neer dat schadelijk is voor China, daar ben ik niet blij mee. Geopolitiek staat ver van ons gewone mensen af. Die Amerikanen met wie Leo omgaat, willen waarschijnlijk ook gewoon vrede.'

Tegen de tijd dat Leo's wankele Engels op orde is, moet er wel meer duidelijk zijn over Trumps China-strategie. Shang Lu beidt haar tijd, net zoals de Chinese regering. De Chinese pers voorspelt dat de grote 'reset' er nu aankomt, in de figuur van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson. Die komt zaterdag voor een tweedaags bezoek aan in Peking, onder meer om een ontmoeting tussen Xi Jinping en Trump te organiseren. Het Witte Huis is uit op een 'op resultaat gerichte relatie' met China. Daarna is het een kwestie van Trump insnoeren in het vertrouwde keurslijf van de China-Amerika-diplomatie en dan hopen ouders, onderwijsconsulenten en scholen dat het business as usual is.

Loopt het overhoopt toch anders, dan wijkt Leo uit naar de lowbudgetoptie: een Britse school. Door een goedkope pond, kortere opleidingen en een no-nonsense-schoolcultuur is Groot-Brittannië een iets minder statusverhogende studiebestemming. Maar bij voortdurende spanningen tussen de VS en China gaat Engeland als bestemming een hele grote worden, verwachten consulenten van Meijie in hun kantoortje op Leo's middelbare school.

Daar lopen moeders binnen met dikke bundels bankbiljetten in Louis Vuitton-tasjes: het is inschrijvingstijd voor zomerscholen, de ultieme test voordat kinderen voor jaren vertrekken. Een Amerikaans studiekamp: 7.000 euro voor zes weken. Maar die Engelse schooltradities zijn ook heel schattig voor kinderen, zeggen moeders die een goedkoper Brits arrangementen cash afrekenen.

Patriottisch onderwijs

Meijie grijpt in. Die bedragen mogen niet zomaar in de krant. Ook de naam van de school moet worden afgeschermd, want speciale internationale klasjes met in totaal tweehonderd leerlingen die naar het buitenland willen, die liggen gevoelig. Chinese scholen mogen het curriculum niet zomaar zonder toestemming van het ministerie van Onderwijs wijzigen. Zo'n op westerse scholen gericht taalklasje past niet in de huidige ideologische campagne. Die stelt marxistisch gedachtegoed en patriottisch onderwijs juist voorop. Zelfs het aantal buitenlandse kinderboeken dat in Chinese boekhandels ligt, is sinds kort aan banden gelegd. De school zit klem tussen een strenger politiek klimaat en de wensen van de middenklasse, die juist meer internationale opties wil. Typisch Chinese oplossing: doe het gewoon en vestig er geen aandacht op.

In Xian, een bezadigde provinciehoofdstad in West-China, zijn de Verenigde Staten ver weg: Chen Jing, die voor Meijie hier de Amerika-specialist is, weet niets van xenofobie op Amerikaanse universiteiten, zoals een incident met vernielde naambordjes van Aziatische studenten op de New Yorkse Columbia Universiteit. Chen: 'Nieuws moet wel gigantisch zijn, wil het tot Xian doordringen. We letten op visabeleid. Wordt dat moeilijker onder Trump, dan hebben we een probleem. Ouders vinden veiligheid het belangrijkst. Ze piekeren meer over schietpartijen op Amerikaanse scholen dan Trump.'

Engelse les, met docent Scott Beeld Ruben Lundgren
Engelse les, met docent ScottBeeld Ruben Lundgren

De Chinees-Amerikaanse spanningen wegen voor ouders niet op tegen de stress van het Chinese schoolsysteem. Ze willen het hun kinderen liever niet aandoen: de twee moordend zware examens die de toekomst van de Chinese scholier bepalen. Het eerste, de zhongkao, bepaalt het niveau bovenbouw. Het tweede, de gaokao, bestemt niets minder dan de levensloop, want het is het toelatingsexamen voor de universiteit.

China heeft een handjevol topuniversiteiten en een heleboel middelmatige. Genoeg plaatsen voor de gemiddeld negen miljoen eindexamenscholieren zijn er nooit. Combineer dat met ambitieuze ouders die de beste school nog niet goed genoeg vinden en leraren die vanaf de lagere school de examenstof erin rammen, en je hebt alle redenen voor een Amerikaanse school op een rij.

Leo's moeder vindt dat onderwijs juist de ontwikkeling en talenten van haar kind moet volgen. 'Schone lucht, een hogere levensstandaard, in de VS ligt de hele wereld voor hem open. Het belangrijkste is dat hij gelukkig is.'

Leven in de VS

Daar betaalt het gezin een torenhoge prijs voor. De bankrekening is straks leeg en de familie wordt uit elkaar getrokken. Niet voor een jaartje, maar voor Leo's verdere jeugd. Hij vertrekt als puber en komt als afgestudeerde jongeman terug - als hij al terugkomt. Shang Lu vergezelt Leo niet, in tegenstelling tot haar vriendinnen. Die kopen een huis in de buurt van de Amerikaanse school: sommige families hebben roulatieschema's, waarbij om de drie maanden een ander gezinslid wordt ingevlogen om het kind na school op te vangen. Makelaars, autoverkopers, horeca, shopping malls: ze varen wel bij al de Chinese studenten en hun ouders, die gewend zijn aan een comfortabele levensstijl.

'Ik kan geen jaren buiten China wonen. Mijn man en ik moeten allebei werken om Leo's studie te betalen', zegt Shang Lu. Als typische Chinese moeder brengt ze het ultieme offer voor de opleiding van haar kind. Vier jaar highschool en daarna een universiteit: ze zal hem zo missen, maar ze zegt het niet hardop om Leo niet te ontmoedigen. Die is nog zo klein dat hij denkt dat alles bij het oude blijft terwijl hij opgroeit. 'Mamma past gewoon op Handsome de poes tot ik klaar ben met de Amerikaanse school.'

Tillersons agenda voor Peking

Het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma
Tillerson verkondigt een 'nieuwe aanpak' met eventueel militair ingrijpen, maar daarmee heeft hij Peking nog niet aan zijn kant. China is niet erg willig om Pyongyang onder druk te zetten. Als er oorlog komt op het Koreaans schier eiland is dat niet de schuld van China, aldus het Chinese Volksdagblad.

Handdruk Xi en Trump
Tillerson probeert een bezoek van de Chinese president Xi Jinping aan Trump begin april te regelen. Vertrouwen kweken bij door protocol geobsedeerde Chinezen valt niet mee. Trump heeft eerder gezegd Xi slechts 'een dubbele BigMac' als avondmaaltijd te gunnen als vergelding voor het uitzuigen van de Amerikaanse economie.

Zuid-Chinese Zee
Tillerson heeft gezegd dat hij China de toegang wil ontzeggen tot delen van de Zuid-Chinese Zee, dat China als eigen territorium beschouwt.

Taiwan
Nadat Trump het de facto onafhankelijke Taiwan tot woede van Peking had benaderd, is hij teruggekrabbeld. Maar Peking wil van de VS nog eens horen dat er maar één China bestaat.

Meer over